Jwma, 3 Säuir 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 453. Jazılğandar — 29. Qaytıs bolğandar — 3
Aqmıltıq 1870 23 pikir 26 Naurız, 2020 sağat 12:41

İndet pen mindet

nemese tötennen kelgen tajal turalı tolğanıs

Sonımen, jahandı jalmağan tajal beyqam jatqan bizdiñ tabaldırığımızdı da attadı. Eki ülken megapolis karantindik küzetke, qatañ qorşauğa alındı.

Elimiz müldem basqa bolmısta ömir süre bastadı. Tañerteñ ärbir qazaq smartfonın aşıp, soğıs maydanınan tüsken habar kütken sekildi, koronavirus jwqtırğandardıñ sanın tügendey bastaydı. Bügin olar 88-ge jetipti. Äzirşe azayu tendenciyası joq, tek ösu.

Bwl kezeñ, bwl indet - barşamızğa sın.

COVID-19 - är adamğa sın

Ärqaysımızdıñ jüris-twrısımızğa, öz-özimizdi wstauımızğa, gigiena men sanitariya normalarına ğana emes, basqalarmen qarım-qatınasımızdıñ qanşalıqtı örkenietti ekendigine sın. Tazalığımız, kerek deseñiz, tektiligimizge sın! Kündelikti aralasıp jürgen ortañ taza bolsa, sen de tazasıñ. Keyde işki mädeniet sırtqa şığıp jatadı. Ol da osı künderi körinip qalıp jatır.

Büginnen bastap, är adam öziniñ tağdırına özi jauap beredi. Karantin erejelerin (özin-özi oqşaulau, tazalıqtı saqtau) bwljıtpay orındasa, virustı jwqtırmay, bwl ötkelden aman-esen öte aladı. Olay bolmağan jağdayda, tağdırı basqaşa bolmaq: bäri öz qolında.

Ökinişke oray, men äzirşe sol orasan zor jauapkerşilikti sezingen jwrttı (wlttı!) körip otırğan joqpın: äli de «bir Qwday jetkerer» degen, karantinge deyingi ädetterinen qol üzgisi kelmeytin, retin tauıp, at şaptırmasa da, kölemdi qonaq şaqırıp, toy-tomalaq jasap jibergisi keletin alañsız ağayın, qapersiz qauım, jaybaraqat jamağat.

Bwl ürdispen qoştaspay, jeke jäne wjımdıq jauapkerşilikti sezinbey, qauipten qwtıla almaymız.

Bälkim, karantin kezinde qazağımnıñ nebir qonaqjay maqal-mätelderine uaqıtşa moratoriy jasau kerek pe?

Özin-özine tıyım salu, sonımen birge, basqalarğa degen qwrmet, janaşırlıq. Sonı da tüsinuimiz kerek. Öziñ saqtanğanıñ – özgelerdi saqtağanıñ. Är adamnıñ jeke öz basınıñ adamşılığına da sın. Qarañız, ärkim är qırınan tanılıp jatır. Biri – öz basın qaterge tigip, volonter bop, qinalıp qalğan ağayınğa qol wşın sozuda. Al basqası qwlqınıñ qwlı bop, qısıltayañ kezdi paydalanıp, on teñgelik maska üşin äkesiniñ qwnın swruda. Qara bas paydasın üstemelep jatqan alıpsatarlar da öz aramızdan şığıp jatır emes pe? Jağday uşıqqan sayın adamdar da aşına bastaydı, erteñgi küni onıñ bäri twrmıstıq kriminaldıñ odan sayın örşip, el qauipsizdigin nwqsan keltirui de ıqtimal.

Jäne de bwl tek qana biliktiñ qam-qareketine ğana baylanıstı emes, är adamnıñ öz arı men wyatına, ınsabı men jauapkerşiligine de tolığımen baylanıstı.

COVID-19 qoğamğa da sın

Wlttıq qana emes, ğalamdıq qaupi bar tajal jan-jaqtı jalmağan kezde bizdiñ qoğam qanşalıqtı ıntımaq, özara tüsinuşilik, biregeylik tanıta aladı? Qarapayım tilmen aytsaq, bwl virus – ortaq jauımız, al bar adamzat üşinşi düniejüzilik soğısında okoptıñ bir jağında. Ortaq jau bizdi ayayın dep twrğan joq. Al ortaq qater aldında, sol adamzattıñ bir äskeri retinde, wlt birikpese, biregeylik tanıtpasa, sözsiz, jeñiledi.

Bwl birigudi men bir fizikalıq qimıl-äreket retinde qarastırudan aulaqpın. Bwl birigu men üşin, eñ aldımen, basqalardıñ densaulığına degen qamqorlıq, sırqatqa şaldıqqan jandarğa degen janaşırlıq pen tüsinuşilik, pandemiya sebep bop, qoğam ömiriniñ barlıq salalarında qinalıp qalğan ağayınğa degen moral'dıq qoldau dep bilemin. Ol degeniñiz, bwl bilikti jek körseñ de, ükimet  qolğa alıp jatqan şwğıl da qatañ şaralarğa tüsinistikpen qarau, qoldan kelse, atsalısu.

Qoğamnıñ örkeniettik ösip-jetilu deñgeyi qanday – bwl indet sonı da tanıtadı.

Sonıñ işinde, osınday qiın-qıstau kezeñde qatar jüretin twrpayılıq, anayılıq, feyking, hayping sekildi qoğamdıq keselderge qoğamdıq sana-sezim layıqtı tötep bere ala ma? Ne ras, ne ötirik – sonı tani bile me? Oğan onıñ bilimi, mädeni, tärbielik deñgeyi jete me?

Öytkeni, medicinalıq negizi bar qauiptiñ qoğamdıq jağı bar. Fiziologiyalıq tazalıq pen saulıqtı däri-därmekpen qamtamasız etermiz. Al aqparattıq gigiena, sana-sezimdik sanitariya sekildi asa qajetti şaralardı qalayşa jüzege asıramız?

Otız jıl boyına şılği ötirik ne şalaşındıq aytıp kele jatqan resmi instituttar men spikerlerge bügingi jwrt qwlay sene bermeydi. Sondıqtan da, meniñşe, basqaşa qwraldar men ädis-täsilder qajet. Jäne de onı key kezde bilik jağınan tarap jatatın, jalğan, «jamandıqtı jasırıp, jaqsılıqtı asıruğa» äues, birıñğay maqtau men marapatqa beyim birjaqtı aqparatqa karantin jariyalaudan bastau kerek! Aqparattıq aşıqtıq, aşı bolsa da, şındıqtı aytu – tek qana karantin kezinde ğana emes, basqa uaqıtta da qajet.

Mäselen, künde sırqattar men ayıqqandardıñ (oğan da täuba!) statistikasın oqıp jatırmız. Biraq olar kimder, auırğanda, qanday jağdayda boldı, qanday em-dom qabıldadı, emdeu dinamikası qanday boldı, olardıñ bolaşağı ne bolmaq – ol turalı aqparat aytıla bermeydi. Şetelde virus jwqtırğan el basşıları men körnekti twlğalardıñ atı atalıp jatır, bizde bolsa, biik lauazımdağılarğa qatıstı mälimetter – qwpiya.

Sayasi oyınıñ bir äsire tapşıl klassigi aytqanday, adamzat ötken künimen külip qoştasadı-mıs. Osınday sın sağatta key ağayınnıñ sarı uayımğa salınbay, bir sät bolsa da, qabağın aşıp, äzil-qaljıñ men külkige de uaqıt pen mümkindik tabatının qaytersiñ. Koronavirus taqırıbı jazuğa beyimi bar (beyimi joq ta!) ağayınnıñ şığarmaşılıq äleuetiniñ kürt artuına sebep bolğan sekildi. Namısqa timeytin, qayğı-qasiretti äjua etpeytin onday kreativ öz basıma wnaydı. Qiındıqtı wnjırğası tüspey, sağı sınbay, külimsirep qarsı aludıñ özi de qoğamnıñ bir mıqtılığı emes pe?

COVID-19 wltqa da sın

«Dertke şaldıqqan är qazaq – jalğızım» dep, bir-birimizge qol üşın bere alamız ba? Älde sırqattanğan qandastı keudege iterip, twqırtamız ba? Osınday qısıltayañ kezde älem aldında wyatqa qalmaymız ba? Qarañızdarşı, basqa wlt ökilderi bir-birin qoldap, düniege tanılıp jatır. Balkondarğa şığıp barşağa ortaq bir än aytudan bastap, öz wltına, öz halqına milliardtağan qarjı bölip, baylığımen bölisip jatır.

Bizdiñ olardan nemiz, qay jerimiz kem?

Filosofiyalıq, örkeniettik twrğıdan alğanda, COVID-19 adamzatqa, halıqaralıq qauımdastıqqa da sın.

182 memleketke jetip, ğalamdıq sipat alıp bara jatqan indetke qarsı barşa memleket jwdırıqtay jwmılmasa, is nasırğa şabuı äbden mümkin. Bwl virusıñ eşqanday şekaranı moyındayın dep twrğan joq. Sonıñ işinde dertke qarsı vakcina tabu isin de birlese qolğa alğan jön bolar, äytpese, är el öz atın şığaramın dep, öz däri-därmegin jasap älek. Osı twrğıdan alğanda, viruspen küresti ğalamdıq deñgeyde üylestiretin Düniejüzilik densaulıq saqtau wyımına artar ümit zor.

Ortaq indet ortaq mindetter jükteydi. Sırtqı sayasatta orın alğan tüsinbeuşilik pen kikiljiñderdi, uşığıp bara jatqan «sauda soğıstarın» wmıttıruğa sebep bolar. Bälkim, ekonomika men geosayasatta qordalanıp qalğan halıqaralıq problemalardı Gordiy tüyinin şauıp tastağanday, äp-sätte şeşuge öz ıqpalın tigizer. Kim biledi, osı künge deyin jalğasıp kele jatqan äskeri qaqtığıstar da osı pandemiya twsında tolastar.

Bükil älemdi dürliktirgen virustıñ otanı – Qıtayğa qatıstı fobiyanıñ küşeyui – psihologiyalıq twrğıdan alğanda qisındı bop körinedi. Biraq, osınau ajiotaj pen panika kezinde biz, qazaqtar, osı ürdiske qatıstı bir tüzetu engizuimiz qajet siyaqtı. Qıtay, biz onı wnatamız ba, wnatpaymız ba, bizdiñ mäñgilik körşimiz, ol jaqta bizdiñ qandastarımız ömir sürip jatır, jäne de olar tayau arada biz jaqqa kele almaydı. Oğan qazirgi biliktiñ el ekonomikasın Qıtay sekildi alpauıtqa täueldi etip qoyğanın qosıñız.

Sondıqtan da däl osı taqırıpta äsire fobiyaşıldıqqa, tüñiluşilikke salınbayıq. Kerisinşe, odan sayın jigerlenip, qayrattanıp, tarih pen tabiğat bergen Qıtay sındı imperiyamen körşilik sekildi ğalamat sınnan qalay ötemiz, osı faktordı öz bolmısımızğa qalayşa meylinşe ziyansız, qauip-qatersiz paydalanamız, mine, osı mäsele turalı salmaqtı da saliqalı wstanımğa jüginuimiz kerek!

Bizde köp närse qolında biligi men qarjısı, tiisti äkimşilik infraqwrılımı bar ökimetke baylanıstı. Sondıqtan, Bwl, COVID-19, eñ aldımen, bilikke sın.

Halıqtıñ näpaqası arqasında kün körip jürgen ärbir şendige – auıl äkiminen bastap prezidentke deyin – sın.

Barşımızdıñ ömirimiz ben twrmısımızdı kürt özgertken apatqa ökimet qanşalıqtı dayın boldı?

Sözdiñ rası kerek: dayın bolmay şıqtı!

Tağı da qolın mezgilinen keş sermep jatır. Meniñşe, karantindi bwdan da erterek jariyalap, o bastan qamdanu kerek edi! Qazir sol qılmıstı jaybasarlıqtıñ zardabın tartıp jatırmız. Al sol salğırttıq pen jauapsızdıqqa jauap berip jatqan eşkim joq!

Bastı swraq mınau: osı sınnan layıqtı, meylinşe şığınsız ötuge ökimet basındağılardıñ bilimi, öresi, biliktiligi, käsibi deñgeyi, wyımdastıruşılıq qabileti jete me?

«Jwt – jeti ağayındı». COVID-19 degen tajalmen «Deval'vaciya-2020» degen päleket qatar kep qaldı. Teñgeniñ tağı da qwldırauı, bağanıñ aspanğa şarıqtauı bir aylıqqa qarap otırğan (köp jağdayda onısı da joq!) qarapayım halıqqa qosımşa soqqı bolıp jatır. Tınış zamannıñ özinde tiimdi şara qoldana almay jürgen bizdiñ ükimet mınaday, karantinmen şektelgen kezde ne istemek?

Iä, prezident keşe ğana tiisti jwmıs josparın jariya etti.

Moyındau kerek, onda aytılğan biraz twjırımdar köñilge qonımdı. Bas biliktiñ auzınan elge degen qamqorlıq, janaşırlıq turalı tezister şığa bastağanday. Köptegen bastamalar qwpqarlıqtay.

Biraq, mwnıñ özi jetkiliksiz. Jäne de eñ mañızdısı – prezident alğa qoyıp otırğan mindetterdi oğan tikeley bağınıştı bilik tarmaqtarı tolıqqandı jüzege asıra ala ma? Gäp sonda!

Jäne de biliktiñ osı küngi ritorikasında qwlaqtı äbden sarsıtqan bäz bayağı sarın joğalmağan, sol ejelgi, qwlaq pen köz üyrengen aqtalu: bärine düniejüzilik dağdarıs pen koronavirus kinäli, al bizdiñ bilik – sütten aq, suden taza eken! Meniñşe, kez kelgen reforma, eñ aldımen, öz qateligi men kemşiligin moyındaudan bastaladı. Bizde onday moyındau joq. Sebebi sayasi irilik minez joq.

Iä, äleumettik jağınan birşama kömek jasalıp jatır. Ol da dwrıs. Onı qoldaymın.

Biraq, bilik bir närseni tüsinu kerek: ol qolğa alğan kez kelgen oñ bastamanı qazirgi kökiregi oyau, közi aşıq, aqparatqa meylinşe qanıqqan auditoriya özine mälim bolıp otırğan şeteldik täjiribemen salıstıra otırıp bağalaydı! Al ol twrğıdan alğanda, bizdiñ biliktiñ bastamaları, moyındau kerek, köş keyin, basqalarmen salıstırğanda - qoraştau. Al key jağdayda - tipti aytuğa wyat.

Mäselen, AQŞ, Germaniya, Franciya, Wlıbritaniya sekildi kapitalistik memleketter taza socialdı (äleumettik) qadamdarğa barıp, öz halqına qol wşın sozıp jatır. AQŞ-ta är adamğa 1 mıñ dollardan astam kömek beriledi.

Iä, bizde de tabıs közinen ayrılğandarğa 42 mıñ teñgeden berilmek. Biraq ol qarjı jetkilikti me? Jäne de ol kategoriyanı kim anıqtaydı? Bizdiñ şetinen wyıqtap jatqan, prezident aytpasa, qimılday qoymaytın, jaybasar şendiler tiisti tizim jasap bolğanşa, karantin de ayaqtalatın şığar.

Respublika boyınşa jalpı soması 10 milliard dollar qarjı bölinbek eken. Jäne de onı ekonomikağa jwmsau közdelgen. Ol da dwrıs. Biraq, bizdiñ jemqorlıq pen paraqorlıqqa salınğan jüye ol aqşanı orta jäne şağın bizneske tolığımen jetkizuge mümkindik bere me? Älde ol qarjı şendiler men olarğa bir taban jaqın alpauıttardıñ jağdayın tüzeuge jwmsalıp kete me?

Aytpaqşı, aqşa jinau turalı.

Örkenietti elderdiñ ökimetteri öz byudjetterinen jüzdegen milliard dollar men euro (!) qarjı bölip jatır. Netken atımtay jomarttıq, öz halqına degen şınayı janaşırlıq! Al bizdiñ bilik bolsa, onsız da tausılıp, zığırdanı qaynap otırğan jwrtınan jılu jinay bastadı.

Iä, elbası ündeu tastap, jergilikti oligarhtar da öz ülesin qosıp jatır. Onıñ soması 40 million dollarğa jetipti. Biraq ta halıqqa tiesili qazba baylıqtarın satıp, qıruar aqşa kürep jatqan olardıñ ärqaysısı özderi üşin tiın-teben ispettes qarjı bölumen şektelui meni asa tañ qaldırmaydı.

Onıñ ornına ökimet osınau qiın kezeñde şeteldegi offşor şottarında jatqan zañsız qarjılardı tezirek elge qaytaru isin mıqtap qolğa aluı qajet dep sanaymın. Äli de keş emes.

Qarjı jinaudıñ tağı bir, beneficiarlıq jağı bar. Bizde prezident özgergenmen, eñ bay kompaniyalardıñ tüpkilikti ieleri özgergen joq. Olar bolsa, twñğış prezident twsında ayaqqa twrğan, qalıptasqan, küşine mingen toptar men twlğalar. Ekinşi prezident qanşalıqtı ol ortağa ıqpaldı, qanşalıqtı olarğa sözi ötedi – onı uaqıt körsetedi.

«Nwr Otan» da qay jerden piar jasaudı «biledi»: «Birgemiz» qorına 40 million dollar tüsken eken, endi sol qorğa osı partiya basşılıq äri baqılau jasaydı eken.

Biraq, meniñ tüsinuimşe, indet – partiyalıq emes, bükilhalıqtıq. Sondıqtan da ol qordı bir partiyağa telip qoyu – sayasi jäne praktikalıq twrğıdan qate dep sanaymın.

Ol qordıñ basqaruşısı da, onıñ qızmetine baqılau jürgizetin qwrılımdar men twlğalar da beypariyalıq boluı şart. Sonda ğana bwl qorğa qosımşa qarjı köbirek tüsedi, ol qorğa halıqtıñ senimi artadı.

Bizdegi karantin jariyalau logikası da qızıq. Eki-üş qalanı oqşaulau jetkilikti me? Jeltoqsan ayınıñ soñğı künderi bastalğan indet naurızdıñ ortasına deyin «Qazaqstanğa barmay-aq qoyayın», - dep, sıpayılıq tanıtıp, bizdiñ şekaramızda kütip twrmağan bolar. Qanşama adam osı uaqıt işinde şetelge barıp keldi, qanşama adam ol jaqtan kelgen adamdarmen aralastı?! Sondıqtan karantin bolsa, tolıqqandı, tübegeyli de tüpkilikti tıyımdı boluı kerek. Jartıkeş karantin degen söz – karantin joq degen söz.

Nemese barlıq mektepter distanciyalıq (qaşıqtan) oqıtuğa köşedi eken. Qazaqstannıñ aymağı tolığımen sapalı äri üzdiksiz Internetpen qamtıldı ma? Är otbasında tiisti komp'yuter ne noutbuk bar ma? Auıl emes, ortañqol qalalarda elektr quatı men Internet joq kezde bwnday oqu közboyauşılıq bop qalmay ma?

Auıl demekşi, Almatı men Astanada, jaqsı ma, jaman ba, äyteuir mümkindikter bar ğoy: bilikti kadrlar, infraqwrılım, qwral-jabdıq, küşteu organdarı degendey.

Päleketti şaqırğım kelmeydi, biraq jaman aytpay, jaqsı joq: eger de koronavirus auıl jaqtan tabılıp jatsa, ne boladı dep bir sät oylap qalsam, töbe şaşım tik twradı!

Olay oylauıma negiz de joq emes: auıl-aymaqtağı medicinanıñ jağdayı beseneden belgili. Osı uaqıt işinde qanşama adam auıl jaqqa bardı deseñizşi. Estip jatırmız, auıldağı ağayın älemdik tajaldıñ qanşalıqtı qauipti ekenin äli de sezine, wğına qoymağan siyaqtı, "toy-tomalaq jalğasıp jatır" deydi key azamattar!

Bwnıñ bäri - bügingi künniñ mäselesi, al erteñgi kün şe?

Halıqaralıq valyuta qorı düniejüzilik ekonomikanıñ recessiyağa wşırauı mümkin degen boljam aytıp jatır. Ol boljam rastalsa, bizdiñ onsız da ildälap twrğan ekonomikamızdıñ jağdayı ne bolmaq?

Koronavirustan keyin qalıptasatın jaña halıqaralıq eñbek, tauar, qarjı bölisu narığında öz ornı üşin bäsekege tüsuge «qara altın» men korrupciyağa, menmendik pen monopoliyağa telinip, äbden meşel bolıp qalğan Qazaqstan ekonomikası dayın ba?

Onıñ üstine qazirgi dağdarıs eñbek wyımdastıru isine ğana emes, bükil ekonomikanıñ qwrılımına qayta qarauğa mäjbürleude. Biz onday reformaciyağa äzirmiz be?

Oğan ülken kümänim bar!

COVID-19 bizdiñ medicinağa, onıñ qazirgi deñgeyine de sın

90-jıldardıñ ortasında auıl ambulatoriyaların jabudan bastalğan tausılmaytın qısqartular men reformasımaqtar osı salanı qwldıratıp jibergeni ras. Qazirgi reforma, yağni mindetti saqtandıru jüyesin engizu köpşiliktiñ jwmıssız, tabıs közisiz jürgen kezine tap kelgeni de ras. Mwnıñ özi äleumettik teñsizdiktiñ odan sayın wlğayuına äkeletini tüsinikti.

Osı jıldar boyına «qaldıq qağidatına» say qarjılandırılıp kelgen otandıq medicina älemniñ damığan elderiniñ densaulıq saqtau jüyeleri äzer äli kelip jatqan tajalmen küresuge dayın dep ayta alamız ba? Oğan onıñ tehnikalıq jäne tehnologiyalıq äleueti jete me? Oqu reformasınan aman-sau qalğan medicinalıq oqu orındarı dayındap şığarğan jaña kadrlar osı qauipke tötep bere ala ma? Nege osı küni öz aramızdan sözine düyim jwrt qwlaq asıp, toqtar epidimeologtar men virusologtar şıqpadı?

Bizdiñ jağdayda EKSPO men sammitterge, jeke bankterge milliardtağan dollar qarjı jwmsağan bilik otandıq medicinanı damıtudı, onıñ materialdıq-tehnikalıq bazasın nığaytudı nege qolğa almadı degen swraq qoyudıñ özi ıñğaysız eken.

Ärine, medicinanıñ damığanı turalı nebir aqparat aluğa bolatın şığar. Biraq, mına eki qarapayım swraqqa jauap berilmey, ob'ektivti bağa beru qiın bolar.

Nelikten elde medicinalıq maska joq (bar bolsa, nege bağası uday)? Nege kez kelgen qazaqstandıq twrğılıqtı jerindegi emhanağa barıp, testen öte almaydı? Basqa özekti saualdardı qoymay-aq qoyayın...

İndetpen kürestiñ alğı şebinde aq halattı abzal jandardıñ aldında basımızdı ieyik! Öz densaulığı men ömirin qaterge tigip, basqalar üşin täuekelge bel buğan medicina qızmetkerlerine mıñ da bir alğıs! Bilik olardıñ eren eñbegin (erligin!) elep, barlıq jağday jasauı kerek dep sanaymın! Bügingi künniñ has batırları – solar!

COVID-19 otandıq tauar öndiruşilerge, bizneske de sın

Koronavirusqa qatıstı şekteuler men tıyımdar olardı eseñgiretip jiberdi. Onsız da öz künin äreñ körip kelgen olar bwl kezeñnen aman-sau öte ala ma? Memleket körsetip jatqan qomaqtı qarjı olardıñ da qolına tie me? Tise, biznes onı oñtaylı paydalana ala ma?

Bizneske qoyılar moral'dıq saualdar men talaptar da joq emes.

Qalıptasqan kon'yunkturanı jeleu etip, halıq zäru bop otırğan tauarlar men qızmetterge bağanı kürt köterip jiberip, sodan bir kündik payda tabu, meniñşe, iskerlik emes, äsire paydakünemdik pen dünieqoñızdıq, kerek deseñiz, adamdıqqa qarama-qarsı aramdıq. Ondaydı da körip jatırmız. Bireu toñıp sekirip jatsa, onday alıpsatarlar (wmıt bolğan termin qayta jandanğanday-aq!) toyıp sekirgisi keledi.

Bwl indettiñ sayasi astarı da bar siyaqtı desem, qatelespeytin şığarmın.

Karantin bir ayğa jariyalandı. Biraq, şınayı jağdayğa qarasaq, ol merzim sozıluı da mümkin. Talay biznes osı uaqıtqa jabıldı, toqtadı. YAğni, san mıñdağan adam jwmıssız üyde otıradı. Olar qalay kün körmek? Onsız da biliksiz äri bılıqqa belşesinen batqan bilikti atarğa oq taba almay otırğan olar ne istemek?! Qoğamdı kernegen narazılıq pen qarsılıq koronavirus sekildi katalizatorın taba qoyadı ma? Oğan deval'vaciya men bağanıñ şarıqtauın qosıñız.

Dap-dayın tolqu emes pe?!

Biliktiñ tranzitin, yağni bir adamnıñ qolınan ekinşi adamnıñ qolına köşu sekildi qatpar-qatpar qwpiyalı, qaupi men qateri mol kezeñdi bastan ötkerip jatırmız. Biraq eki ortağa üşinşi, törtinşi küşter kirigip ketkisi keletin sekildi. Al karantinniñ sanitarlıq tıyımdarı taza sayasi sipat alıp, vizantiyalıq dästür boyınşa, keybir klandardıñ öz qarsılastarınan op-oñay qwtıla saluına mümkindik beretini de ras emes pe? Mäselen, olardıñ jürip-twruın tejep degendey? Nemese basqaşa äreket jasap. Bälkim, onday şıtırmandı sayasi trillerlerdiñ de kuäsi bop qalarmız, kim bilgen?

Jalpı alğanda, karantin sekildi tötenşe jağday nebir küdikti de qwytırqı sayasi bastamalarğa jol aşıp berui mümkin. Bilik tranziti kezinde ayaq astınan onday belsendilik payda bolıp jatsa, asa tañ qalmauımız kerek. Bireuler bekerden-beker «karantin sozıluı mümkin» dep aytıp jatqan joq şığar...

Koronavirus, sonımen birge, bizdiñ işki sayasi ömirge, qos bilik turalı tezisterimizge de öz tüzetulerin engizip jatqan sıñaylı.

Bayqasañız, osı taqırıpta elbasınan göri ekinşi prezidenttiñ dausı köbirek şığıp jatır.

Mäselen, küni keşe ğana ol memlekettik TJ komissiyasında söz söyledi. Jäne de ol söziniñ taza wyımdastıruşılıq sipatınan basqa, tağı bir, sayasi astarı bar siyaqtı.

YAğni, osı jolı sözi qatqıldau şığıp, öz-özin senimdileu sezinip, bir jaqqa jaltaqtamay, qalıptasqan jağday üşin jauapkerşilikti öz qolına alğısı kep, özine şınımen de naqtı bilik köşe bastağan basşı retinde söyley bastağanday.

Özime solay körindi.

Biliktiñ, sonıñ işinde onıñ qauipsizdikke, kwqıqqorğauğa qatıstı twstarınıñ bir jaqqa - Kitaphanadan Aqordağa - köşu procesiniñ basın körgen siyaqtımız.

Söz joq, tötenşe jağdayda tötenşe ökilettikter boluı tiis. Onsız mına tajaldan qwtıla almaymız. Qalıptasqan jağdayda temirdey tärtip kerek ekeni tüsinikti.

Biraq men bwl tendenciyanı tek tötenşe jağday twsında ğana jaraydı dep sanaymın.

30 jıl boyına üstem etip kele jatqan superprezidenttik jüyeni o bastan qabıldamağan azamat retinde aytarım mınau: Toqaevtı qoldaymız dep biz düniege ekinşi Nazarbaevtı alıp kelmeyik.

Biliktiñ üş tarmağı - zañ şığaruşı, atqaruşı jäne sottıñ - şınayı tepe-teñdigin qalıptastırmay, alğa baspaymız.

Ol üşin ne istemek kerek?

Mıqtı, ökiletti äri pärmendi parlament pen täuelsiz sot kerek!

Söz soñında aytarım.

Tabiğattıñ özi adamzatqa san ğasırlar boyına lastanıp, kül-qoqısqa tolğan «Jer» attı avgiy atqorasın tazartıp, tazalap alu talabın qoyıp jatqan siyaqtı. Dünietanımdıq twrğıdan qazirgi jağdaydı solay da tüsinuge bolar.

Bärin ayt ta, birin ayt: osı virus, osı tajal älemdi jäne qoğamdı, ärbir adamnıñ sana-sezimin, bolmıstı qabıldauın tübegeyli, qayta oralmastay özgertip, tazartatın siyaqtı.

Basqaşa aytqanda, mına indet barşamızğa – är adamğa, qoğamğa, bilikke – bwrın-soñdı bolmağan sın bola otırıp, soğan säykes öz mindetin jüktep otır.

«Jaqsı söz – jarım ırıs».

Koronavirus keler de keter.

Eñ bastısı, elimizdi - berekesizdik, qoğamdı – ädiletsizdik, bilikti – jemqorlıq, qazaqtı – ruşıldıq, ağayındı – arazdıq, dostardı – satqındıq virustarı jaylamasın!

Sonı tileyik.

Ämirjan Qosan

Abai.kz

23 pikir