Seysenbi, 2 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11308. Jazılğandar — 5587. Qaytıs bolğandar — 41
Ädebiet 2065 2 pikir 8 Säuir, 2020 sağat 15:00

Zauza (äñgime)

Älem virustar şabuılına wşıradı. Bwl – ğalımdar ğana şayqasatın biologiyalıq maydan...

Qastandıq teoriyası men strategiyasın äzirlegen top, aqparat maydanı men biologiyalıq şabuılın qatar qoldanadı. Onıñ äseri öte küşti, olar tez nätijege qol jetkizedi. Düniejüzine tigizer zalalı asa zor, al paydasın osı at töbelindey müddeli top köredi...


Äñgime

İ

Oyınşıqtay ğana qızıl maşina iintiresken kölikterdiñ arasınan sınaptay sırği kep, bwrılatın belgisin qostı da solğa qaray ıñğaylandı. Rul'degi közi botalağan ädemi kelinşek aldındağı pikapqa twmsığın tirey tejegişti bastı. Süyriktey sausaqtarın kerbezdene köterip, mañdayındağı kün qağardı tüsirdi de aynağa süzile qadaldı. Basın oñğa, solğa qiqaytıp, jwmıstan keyingi talıqqan qaraşığı men köziniñ ayasına üñilip, bet-jüzin bajayladı.

– Bakteriyalar jep qoyğan joq pa eken meni? – Özine-özi äzildey til qattı. Sosın, jürgizuşige arnalğan däl ortadağı aynağa ilingen ükiniñ arasınan kişkentay medal'ondağı äppaq quday kiingen äjeniñ beynesine qarap, jımiıp küldi. Bala küngi erkeligi esine oraldı.

– Apa!

İs tigip otırğan apası äuelgide birden nemeresine ün qata qoymaydı.

– Apa deym! Apa!

– Ne, künim?

– «Zauza» degen ne mağına beredi?

– Jwldızdıñ atı ğoy qwlınım. – Qara kempirdiñ erini şüyirilip, iegi sozıla, nemere qızına meyirlene ün qattı. – Mamır ayınıñ balama atauı.

– Meniñ atımdı nege «Zauza» dep qoyğansızdar? – Wnamay twrğanın bayqatıp, bwrtiya qompıldadı.

– Köktemniñ kelisti kezindey ğwmırıñ şuaqqa tolı, jayqalğan gül-qwraqtay ünemi jas qalpı, ärli bolsın degenimiz ğoy.

– Sarıatan-Zauza degen ertegi aytatın ediñ ...

– Iä, sol añızdağı Zauza qız siyaqtı batır, otbasıña, tuğan-tuıstarıña qamqor bolsın degen nietimiz-tilegimiz, qwlınım.

– Ol qız tüyemen otınğa barıp, üsip öledi ğoy...

– Qaydağını aytpa.

Oyın jetelep, qwlağına tığındalğan ünqatqıştan bir qalıptı tögilgen sazdı äuen şort üzildi de, smartfonınıñ şınığa şaşılğan monşaqtıñ ünindey jadına siñisti qoñırauı estildi.

– Iä, qıranım! – Küyeuin «qıranım» dep äuektetetin.

– Jwmıstan şıqtıñ ba, jan?

– Ketip baram.

– Elde erteñ tötenşe jağday jariyalanatını habarlandı.

– Soğan kelip qaldıq qoy özi.

– Men jwmıstan bügin keş qaytam, sonı eskerteyin degem.

– Wqtım...

Qozğalğan kölikter legi äjeptäuir twsqa deyin irkilmey bardı da, bögeldi. Bağdarşamnıñ qızıl közi qayta janıp ülgerdi. Endi eki-üş minut kütedi, maqsatsız sol jaq qaptalına qaradı. Adamdar jayaujolmen qwlıqsız ilbidi, iıqtarı quışıp ketkendey. Qaysıbiri auzı men mwrının bürkep, maska kiip alğan. Öytkeni bwlar twratın «N» qalasınan da koronavirus dertine şaldıqqan nauqas tabıldı. Birtürli ayap ketti. «Beyşaralar bäri ömiri üşin qorqadı ğoy...»

Esine jiırmasınşı ğasırdıñ soñındağı halıqtıñ aldağı jüz jıldıqtan äldene kütken alağızğan hali oraldı. Jwrttıñ kökeyinde jaqsılıq ta, jamandıq ta qabat jarıstı. Özi de bala köñilimen jaña ğasırdıñ älpetine alañdaytın. Täuelsizdikke qol jetkizgeli jeti-segiz jıl ğana uaqıt ötti, jwrttıñ jağdayı mäz emes, ekonomika mandımağan. Biraq, auzımen qws tistegen mıqtılar bar edi. Eldiñ sonday tayğanına aynalğan azamatınan jurnalisterdiñ biri köpşiliktiñ küpti düniesin bilgisi kep, «qazaq jiırmasınşı ğasırğa nesimen baradı?» dep swrağan eken. Sonda wlttıñ qaymağına jaqqan älgi janı jöyt «Qazaq 21 ğasırğa sözben baradı» dedi İnjildegi eñ alğaşqı söylemniñ öñin säl özgertip. İnjildi oqımağan qazaqtar onıñ lämin äulieliktey kördi. Ol bar bolğanı Alladan da qımsınbay qwdaydıñ aytqanın wrlap, öñin aynaldırıp elge jetkizdi. Öytkeni, sözdiñ nobayın basqa nışanda qaytalau onıñ känigi käsibi bolatın. Ängilbay degen dosınıñ eñbegin paydalanıp, «Angl i YA» attı kitap şığarğan talanttı adam, älem örkenietinen oqşaulağan temir qwrsaudan endi qwtılğan qoğamdı söytip, dür silkintken.

Zauza küldi. Baladay añğal halqına küldi. Mine, sol jaña ğasırdıñ jiırmacınşı jılı da susılday ötip baradı, qazaq qazirgi uaqıt keñistigine nesimen keldi? Ürey, jasqanşaqtıq, tilsiz, dilsiz kembağaldığımen... Al, halıqtıñ mañdayına aynalğan azamat so qalpı pafostıq sözimen top aldında jür.

Tu sırtınan maşinanıñ pepildetken üni şıqtı. Oyğa batıp ketipti, jıljuı kerek eken...

Kelinşek köligin parkingte qaldırdı da törtinşi qabattağı päterine liftimen köterildi. Vannanı toltırıp, suda jatıp küni boyğı ayağınan tik twrıp şarşağanın basqısı keldi. Soñğı kezde jii alañdaytını öziniñ bala kötermey jürgeni. Därigerlerdiñ aytuınşa qwrsaqtağı qos tütiktiñ biri embrionnıñ damuına qabiletsiz. «Kişkentay qızım bolsa ğoy» dep oyladı. «Biraq, käzirgi älemde indet tarap jatqan uaqta onı qalay saqtay alar edim?» dep, qinalıp qaldı. Uayım iektegen qalpı jılı vannağa äppaq ayaqtarın mala berdi. İzinşe twla boyımen köpirşik atqan suğa gümp berdi de, jartı minuttıñ şamasında qayta keudesin şığardı. Tıp-tığız anarın su men köbik qıtıqtadı. Alqoñır böbeşigi äldeneden dız-dız etip, alpıs eki tamırın elektr tolqını qualay jöneldi. Eriksiz süyriktey sausaqtarımen omırauın ayalay sipap ötti. Odan sayın masañ hal keşip, öz-özinen qıstığa wyaldı.

Tätti şağınıñ şaq-şälekeyin şığarıp, smartfon bebeuley jöneldi. Qoñırau üninen bastığı habarlasıp jatqanın wqtı. Qolın oramalmen sürtip, sensordegi jasıl domalaqtı sausağımen ile sırğıttı.

– Zauza, şwğıl jwmısqa jet!

– Jayşılıq pa?

– Soñğı eki ayda tötenşe jağdayda jwmıs istep jatır emespiz be? – Virusologiya men bakteriologiya zerthanasınıñ meñgeruşisi Erlan Keñesbaywlı saualına saualmen jauap qattı.

«N» qalasınıñ köşesindegi kölikter legi äli tığız, iintiresedi.

Ortalıqqa tayanıp qalğanında qwlağına tığındalğan ünqatqıştan tağı da bastığınıñ qoñırauı şıldırladı. Swq sausağımen äppaq noqattı bastı.

– Ğılımi zertteu institutına kel.

– Wqtım.

Instituttıñ şamı samaladay janğan keñ aulasında Erlan Keñesbaywlı mwnı kütip twr eken. Oñ qolımen şaşın keyin serpip, bwğan qarsı jürdi.

– Seniñ qatısuıñ qajet. – Onıñ üni aqtalğanday estildi. – Epidemiolog, infekcionister men virusologtardı şwğıl jinap jatır.

Bwlardı kütip alğan maman bastap äkep, şağındau kabinetke jayğastırdı. Özderiniñ soñınan ala engen şaşı quday, wzın boylı adam ilgerige ozıp, bir-eki qadam alğa şaqtı.

– Sälemetsizder me, qadirli äriptester. Jwmıstan keyingi uaqıttarıñızdı qiıp kelgenderiñizge raqmet. Men – ğılımi zertteu institutı direktorınıñ orınbasarı Säbit Mwratwlı. – Qazir biz ğana emes, älem – ülken sınaq aldında. Täjtajalı öz aldına, oğan qabat bwrın joq nauqastar beleñ aluda. Sonıñ biri, adamdar küyzelisten borkemikke aynalıp, toqtausız jılaytın keselge wşıradı. Bwl – nevroz, psihoz dertinen bölek sırqat dep boljaymız. Osı beymälim derttiñ jayın şwğıl sizdermen birge qarastırudı jön kördik. Sonday nauqastıñ bireui qazir mına, – oñ barmağımen qabırğanı nwsqap körsetti, – intensivti emdeu palatasında otır. Barlığıñız jauaptı jerde, asa qwpiyalı orında qızmet etesizder, dertke wşırağan jay kisi emes, nauqas adam jayında eşkimge tis jarmaytındarıñızdı bilem, sonda da eskertem. Bizdiñ jwmıs üstindegi keñesimizdiñ özi beynekamerağa jazılıp jatır. Pacientpen sizdiñ aralarıñızdan bir maman söylesip, jağdayın bayqap körsin. Qalğanımız mına monitor arqılı onıñ saulığına, qazirgi hal-küyine tereñ üñilip, taldau jasayıq. Konsilium nätijesi negizinde em-şaraların bekitemiz. Al, kimdi wyğarasızdar? – dedi.

Bäri aralarındağı jalğız äyel Zauzağa nazar audardı.

– Nauqaspen siz söylesiñiz, ädemi boyjetkendi körgende sırqat jan, bälkim, basqaşa küyge tüser, – dep, direktor orınbasarı oñ qaptaldağı kabinanıñ esigin aşıp, işke ötuine işara tanıttı.

Nauqaspen eki ara şını qabırğamen bölingen. Şağın stol men orındıq qoyılıptı. Stol üstinde mikrafonnıñ boyı qıltiyadı. Orındıqqa jayğasqanında arğı bettegi adamdı körip, öz közine özi senbedi. Bwl – mwnay men gazdıñ qojası, tanımal milliarder oligarhtıñ biri edi. Aldında jatqan bir japıraq qağazğa üñildi: «Qimanov Bolat Asqarwlı» degen jazuğa közi tüsti.

– Sälemetsiz be, Bolat Asqarwlı! Meniñ esimim – Zauza. Qalıñız qalay?

– Sälemetsiz Zauza.

– Bwl dertke qaşan şaldıqtıñız?

– Bügin. Tañerteñ teledidardan elimizdegi twrmısı öte tömen kedeylerdi körip, qaydağı bir uayım jayladı. Adamdardıñ nesibesin jırğanıma, özge de köp jaytqa jeke basımdı kinäli sezindim. Özimdi wstay almay, erkimnen tıs egile jıladım.

– Ayauşılıq sezim, ärine, jaqsı... Biraq, öz-öziñizdi berik wstau qolıñızdan kelmedi me?

– Kelmedi. Bwrın da olardı san märte kördim ğoy, däl bwlay janım aşıp, jüregim ezilmeytin.

– «Janım aşıdı» deysiz be?

– Iä. Nege borkemik bolıp ketkenimdi... – Nauqas sözin irkip, töseginiñ üstinde otırıp qaldı. – Bes-altı minut eñkildep jılağannan keyin jeñildep qaldım, köz jasım tiıldı.

– Onday halge qanşa ret duşar boldıñız?

– Osı uaqıtqa deyin üş-tört märte qaytalandı.

– Qazir qalaysız?

– Jaqsımın, alayda, mwrınım iis sezbeydi.

– Iis sezbesten özge, jaysızdıq joq pa boyıñızda?

– Joq.

– Al sizdiñ jaqındarıñızdan nemese qızmettes äriptesteriñizden mwnday haldı basınan ötkergenderi bar ma?

– Bilmeymin. Soñğı jartı täulik osındamın, beyhabarmın.

– Bwl jerge qalay keldiñiz?

– Meniñ eşqaşan mwnday halimdi körmegen kömekşilerim şoşıp ketip, dereu osında jetkizdi. Sodan beri därigerler türli appartqa salıp, qarap jatır.

– Bwrın nauqastıñ belgileri bayqalğan joq pa?

– Joq. Ağzamdağı säl sırqattı bilsem, äldeqaşan şetelge qaraluğa ketetin edim ğoy.

Osı kezde ar jağınan palatağa meyirbike enip, äldebir qwtılardı aşıp, kezek-kezek nauqastıñ mwrınına apardı. Sosın, bwğan qarap, basın şayqadı.

Zauza kabinadan kabinetke keri şıqqanında ondağılardıñ bäri naqtı baylamnıñ wştığınan wstay almay, äri-säri halde ekenin bayqadı.

– Biz mwnda jiılıp otırğandar virusolog, epidemiolog, infekcionistermiz, mına nauqasqa qanşalıqtı qatısımız bar? – dedi Erlan Keñesbaywlı institut direktorı orınbasarına tötesinen, el orınğa otırğanda şaqırğanğa renjigendey. Qiğaş bitken sığır közderi ülkeyip aptı.

– Bwl bizdiñ qaladağı alğaşqı oqiğa emes, – dep bögelip, Säbit Mwratwlı aldındağı tört-bes adamğa nazarın jügirtti. Mına jañalıqqa bäri üdere tomsardı. Arada ornağan tüsinbeuşilikti endi añğarğan direktor orınbasarı, – joq, alğaşqı oqiğa, – dedi qayta janwşırıp, dausı qattırıq şıqtı. – Bügin, bir künde, däl osınday tüsiniksiz nauqaspen elimizde 9 adam tirkeldi. Sonıñ üşeui «N» qalasında.

Kabinette ünsizdik ornadı.

– Täjtajalınan keyin ğılımi zertteu instituttarı aqparattıq halıqaralıq baylanıstı arttırğan. – Säbit Mwratwlı qayta sözin jalğadı. – Däl bügingi künde, osınday beymälim sırqatpen, yağni, sebepsizden-sebepsiz uayımğa salınıp jılau jayı beleñ aldı. Ärtürli memleketterde eki jüzdiñ üstinde nauqas tirkeldi. Koronavirus indetiniñ twsında Bükilälemdik densaulıqsaqtau wyımı bwğan qattı alañdauda.

– Sonda, tez taraytın jwqpalı indet dep oylaysız ba?

– Olardıñ bir-birine jwğu mümkindigi nölge teñ. Eşkim eşkimmen qatınaspağan. Biraq, bir sätte beleñ aluı – indettik sipatqa ie. Sondıqtan sizderdi şwğıl jinap otırmız. Onıñ üstine alğaşqı pacientimiz – eldiñ eñ qwrmetti azamatı.

– Mına nauqas turalı tünimen oylanayıq, erteñ sağat 11-ge em-şara josığınıñ jobasın wsınıp körelik, – dedi jiılğandardıñ arasınan bireui.

Konsiliumğa şaqırılğandar sırtqa şıqqanında qala tün qwşağında edi.

– Bäle degen ayaq astı, ä-ä. – Erlan Keñesbaywlı özgelermen sau bol aytısıp, Zauza ekeui kölikke bettegenderinde jasıq ünmen sıbırladı. – Söylespek tügili mañına juıy almaytın adam, bir sätte müsäpirge aynalğan.

Äriptesi ündemey kelisti.

– Qayırlı tün! Erteñ bizdi qarqındı jwmıs küni kütip twr. – Qolın köterip, amandıq aytqan zerthana meñgeruşisi köligine mindi.

Köşedegi maşinalar ağınımen kele jatıp, Zauza zertteu jwmısınıñ barısın esine aldı. Koronavirusqa äzirşe ekpe de, jolın kesetin däri de jasalğan joq. Al, virus bolsa auada wşıp jür nemese ärtürli zattar arqılı tarauda, kez kelgen uaqıtta qaterli. Ağzağa tüsisimen kürdeli mutant mikrobtarğa aynalıp, sanaulı künderde tınıs joldarın zaqımdaydı.

Virustıñ tirlik keşetin ortası közge körinbeydi, ol adamzatqa paralell' älemdegi tirşilik iesi. Täjtajaldı ağzağa tüspey twrıp zalalsızdandıratın jaña genetikanı zerthanada äzirleuge kiriskenderine eki aydıñ jüzi bolıp qaldı. Onıñ mindeti –  komp'yuterdiñ antivirus bağdarlaması siyaqtı, tajaldıñ közin keñistikte joyuı tiis. Osı maqsatta bwlar «täjge» qarsı äreket etetin virustı oylap tabuğa janın sala kirisken.

Qwlağına tığındalğan sımsız ünqatqıştan jadına siñisti şaşılğan monşaqtardıñ tırs-tırs dıbısı estildi. Oñ qolınıñ swq sausağınıñ wşın aparıp, noqattay ğana ünqatqışqa tigizdi.

– Meni joğaltıp aldıñ ba, qıranım?

– Iä solay boldı.

– Ayaq astınan jwmısqa şaqırtıp, ğılımi zertteu institutına jinalısqa bardım.

– «Meniñ jwmısım qauırt pa?» desem...

– Tayau qaldım.

Esikti aşıp, işke engeninde qolında antiseptigi bar Sanat jımiya qarsı aldı.

– Bizdiñ tabaldırıqtı bir tal virus ta attamauı kerek.

Zauzanıñ sıqılıqtağan erke külkisi sıñğıray estildi. İzinşe äyel säl iligip, salalı sausaqtarın küyeuine qaray sozdı. Eri onıñ alaqanına isin bwrqıratıp, qozdırğışqa qarsı swyıqtı sızdıqtata ağızdı. Sosın, bılğarı kurtkasın şeşip ap, şkafqa ildi.

Qolın juıp, jatın bölmesindegi ayna aldında otırğanında küyeui staqanğa qwyılğan ayran äkep wsındı.

– Bügin bir demalayın dep edim... – Staqandı qolına ala berip, til qattı.

– Jaraydı, jwmıstı qoyşı... bitpeydi. – Eri tu sırtınan kelip, äyelin qwşaqtadı da ayran jwqqan erninen süydi. Zauza ıdısın ayna aldına qoydı da, Sanattıñ moynına aq bilekterin arta berdi...

İİ

Tañerteñ kofesin işip otırğanında as üyge Sanat kep endi.

Ekeui şañıraq qwrıp, ot tütetkenderine üş jıldan asıp baradı. Bir kökeyine qonbaytını – ol orısşa söyleydi. Qanşa janın salğanımen küyeuiniñ betin ana tiline bwra almadı. Qazaqşa til qatsa da, orısşa jauap aladı. Onısın ayıp retinde aldınan tartpayın dep, erkeletip «orel moy» dep qoyadı. Eri «dorogaya», «duşa maya» degen orıstıñ keñetek wğımınan äri barmadı.

– Qımbattım, qalay wyıqtadıñ?

– Jaqsı. – Bwğan meyirlene eñkeyip, janına tayanğan küyeui betinen öpti.

Tañğı astarın asığıs işip, erli-zayıptılar tez-tez kiindi de, sırtqa wmtıldı.

Sanat keñsesine kelgeninde bir kabinette otıratın eki jigittiñ bireui Rinat jwmıstı bastap ketipti.

– «Cifrlı Qazaqstan» oñay emes, sälem! – Tabaldırıqtan söyley attadı.

– «Tötenşe jağdayıñ» qwttı bolsın, aytişnik!

– Bağdarlamanıñ «negizgi analığı» qayda jür?

– «Atalığı» de. Qazir kep qalar.

Ekeui qoldarın wsına berdi de, indet kezinde olay amandasuğa bolmaytını esterine tüsip, «eh» dep auanı kösip, keri aynaldı.

Komp'yuterin iske qosıp, jwmıs bastauğa äzirlikke kiriskeninde birge otıratın üşinşi jigit Japsarbay töbe körsetti. Maska kiip aptı.

– Sälem! Köşede kölik sirek, adam az, äldebir jamanşılıq tönip kele jatqanday, – dep, bwl da qompılday kirdi.

– Sälem!

– Keşegi retke keltirgen bağdarlamanı jükteytin jäne keri qaytatın kodtarın jazıp, testileuge otırayıq. – Portfelin stol üstine qoyıp jatıp, ekeuin közimen süzip ötti.

Eşkim eşteme demedi, jañağı äzilge süyengen qarqındarı sap basıldı. Komp'yutermen jwmıs jasaytın mamandar söylegendi wnatpaydı, bärin ünsiz atqarıp dağdılanğan. Söylesse, ağılşın tilinde jazılğan nwsqaulıqtarmen, ğalamtormen söylesedi.

Bölmeni öli tınıştıq jayladı. Ärkim öz şaruasımen özi bolıp, oqşaulanıp ketken. Keyde olar jwmısqa berilgen kezde kabinette özge adamnıñ barın da wmıtadı. Kenet, Sanattıñ köñilin eñkildep jılağan adamnıñ üni böldi. Basın köterip qaradı da Japsarbaydıñ boda-boda bolıp otırğanın kördi. Mwnıñ atıp twrğanın, öñiniñ özgerip ketkenin Rinat ta añdap, qwlaqqabın şeşip, tosın jaytqa tüsinbey qaradı. Atpalday azamattıñ iegi kemseñdep, közinen bwrşaq-bwrşaq jası aqqan keypi selk etkizdi.

– Ne bolıp qaldı?

Janına jetip barğan Sanat Japsarbaydıñ iığınan wstadı.

– Men onı mügedek jasadım.

– Kimdi?

– Kör-şi-niñ qızı-ın. – Solqıldap äzer söyledi.

Kişkentay bala kezinde qıstauda motorlı qwdıq twratın. Onıñ ülken doñğalağın aynaldırsa, ol ar jağındağı tisti doñğalaqtı qozğalısqa äkeledi. Tisti disk janındağı kelesi tisti tegerşikti iske qosadı. Şaynasqan ekeuiniñ arasına bwrşaqtay tastardı tastap, olardıñ külşe uatılatının tamaşalaytın.

Japsarbay ülken doñğalaqtı qızıq körip, zır qaqtırdı. Ol özgelerine qarağanda oñay äri jeñil aynaladı. Al onıñ qasındağı özinen eki jas kişi körşiniñ qızı qoldarın tisti doñğalaqtıñ üstine qoyıp, eş qapersiz mwnıñ tirligine qızıqtap qarap twrdı. Ol bayau jıljitın. Qarşaday qız bilinbes qarqınmen sausaqtarı tajaldıñ auzına sät sayın tayanıp qalğanın añdamadı. Bir kezde şar etken dauıs şıqtı da qızdıñ sausaqtarı ügitilip, qan saulay jöneldi. Bala öziniñ ne jasağanın wğınbadı. Keyin qızdıñ sausaqtarın kesip tastadı.

Keşe keşkilik sol jayt esine tüsip, tüni boyı wyıqtamağan. Endi, mine, beyşaranı mügedek jasağanına özin jazğırıp, ayıptı sezine öksidi.

– Ol qalay kün körip jür eken? Mağan ılği lağınet aytatın şığar? – Japsarbay bulığa söyledi.

Jwmıs jayına qaldı. Mwndaydı kütpegen Sanat pen Rinat abdıray, atpalday azamattı sabırğa şaqırdı. Äri, onıñ äreketi aqılğa qonbadı. Sosın, Japsarbaydıñ üyine qaytqanın jön sanap, Rinat jetkizip saluğa birge şıqtı. Kabinette Sanat jalğız qaldı.

Bwl kezde Zauzanıñ da şaruası qıza tüsken. Üstine arnayı kombinezon, basına duılğa, qolına qolğap kigen. Alqımına deyin tüsken plastik qalqanı bar ol virus tudırğış bakterialarmen jwmıs jasap jattı. Älginde Erlan Keñesbaywlı ekeui tağı da bwğan deyin jasalğan sınaq türlerin bir süzip şıqqan. Sonda zerthana meñgeruşisi:

– COVID-19-dıñ qozdıruşı besaspap qabileti – ğılımdı sarsañğa saldı, – dedi mikroskopqa qosılğan komp'yuter monitorına üñilip. – Onıñ genetikası – töñiregindegi molekulalardı tez mutaciya jasaydı, swmdıq.

– Swmdıqtarı köp – aqzanı meñdep, asqınu ciklında, ädettegi qozdırğıştarday ünemi birdey virus taratpaydı. Ärbir cikl – molekulalardıñ jaña mutaciyasın äkelude. Bwl – ülken qater. Juıq arada oğan qarsı qoldanılatın ekpe men däri-därmektiñ tabıla qoyuı, sondıqtan qiın. – Biologiya ğılımınıñ magistri Zauzanıñ pikirin professor zeyin qoya tıñdadı.

– Iä, iä, bwl – tabiğatta özine qolaylı ortada payda bolğan bäle emes, laboratoriyada qasaqana äzirlengen indettik model'. – Zerthana meñgeruşisi oylanğan qalpı, qolındağı qarındaşın stolğa tıqıldatqan küyi otırıp qaldı. – Osınşama adam auırğanda, virustıq tüyirdiñ bir-birine wqsaytındarı joq.

– Qıtayda täjtajaldıñ 150-den astam nışandarın anıqtadı. Al, VIÇ epidemiyası 40 jıl jürse de, onıñ genetikasında 72 nışan belgili boldı. Bwl tajal virustıñ bireuinen ondağan, al ondıqtardan jüzdegen birin-biri qaytalamaytın mutant, qwbıjıq molekulalar tabıluda.

– Bizdi üreylendiretini, täjtajal är tüyirine öziniñ genetikalıq nälin qaldıruda. – Professor Erlan Keñesbaywlı Zauzağa qaradı. Ğalımnıñ şarasız añırğanı sığır közderinen körinip twr. – Söytip, rekombinaciya jasauda. Ol sonımen adam boyında kezdesetin derttik nışandarmen ğana RNK almasıp otırğan joq, jabayı hayuandardıñ boyındağı molekulalarmen genetika almastırğan. Bwğan qıtaydağı jarğanattan auısıp, adamğa auız salğan tajaldığı dälel. Mine, onıñ qaterli de erekşe qabileti. Älem virustar şabuılına wşıradı. Bwl – ğalımdar ğana şayqasatın biologiyalıq maydan.

– Bizdiñ fantastar şabuıldı jat planetalıqtardan kütip jürgende, bäle qıtaydan jetti. Tajal virus jasuşağa tört ese jıldamdıqpen siñisip, kirigedi. Oğan mümkindik beretin qırıqayaqtıñ başpaylarınday mwrtşaları. Jabısadı da türli parazit bolmısqa aynala beredi.

– Ağzağa enip-ap, birden auru nışanın tudırmay, jasırın ädispen tarauda. Alğaşqı belgisin bayqatqanğa deyin 14-21 kün beymälim küyi jatadı. Al, bwl aralıqta nauqas öziniñ jwqpalı dertke wşırağanın bilmey, qanşa adamğa indetti taratıp ülgeredi. Sondıqtan, ölim körsetkişi joğarı boluı äbden mümkin. Mwnday mıñ aylalı äbiletke qarsı älem qauqarsız bolıp twr ğoy. – Zerthana meñgeruşisi ornınan twrıp, dälizge bettedi. – Jaraysıñ, Zauza, öziñniñ tabandılığıñnan ülken ümit kütem, osı jwmısıñnıñ negizinde naqtı bir qorıtındı wsınasıñ dep oylaymın.

– Bar qabiletim men bilimimdi jwmsaymın... – Biologiya ğılımınıñ magistri şının ayttı.

Respublikalıq virusologiya zerthanasınıñ ğılımi qızmetkeri Zauza türli virustar qatınasın qoldan jasap, olardıñ özara äreketin zerttep jürgenine biraz uaqıt boldı. Bir bayqağanı – täjtajal adam boyındağı dofamin, oksidaciya siyaqtı eki garmonnan seskenedi eken. Biraq olar bir sätte äser etui kerek. Ekinşi ülken kedergi, tajal – virus ta mınalar – garmondar. Tarau, jwğu belsendiligin aytpağanda garmon öz ortasınan tıs ömir süre almaydı. Bwlardıñ genetikasın alıp, virustıq sipatqa aynaldıru jäne olardıñ da biologiyalıq ortadan tıs eki-üş kün ömir süre alatın qabilettigin arttıru kerek. Äzirşe jaña molekulanı «dofoksi» dep atap otır. Boljam boyınşa, bwl molekula jasuşadan da kişkentay tüyirşek täjtajalmen onıñ aqzağa enbey twrğanında jolığuı kerek. Sonda dofoksi qıtay virusımen ärekettesip, onıñ genetikasın joyıp, bäşpayların qatırıp tastaydı. Söytip, indet tudıratın ol bäle biologiyalıq ortağa enbey twrıp, közi qwridı.

Mine, osı ğılımi jobanıñ auanımen ülken ümit üstinde tınımsız arpalısuda. Ondayda uaqıttıñ qalay ötip ketkenin de añdamay qaladı.

Zerthananıñ işindegi qoñırau soğıldı da Zauza monitorğa qaradı. Ar jağınan Erlan Keñesbaywlı «jinalıñız, şwğıl ğılımi zertteu institutına baruımız kerek» dedi.

Bwlar zertteu institutınıñ ülken dälizine engende-aq qarsı aldarınan maman kiimindegi Säbit Mwratwlı şıqtı. Tağatsızdana kütip, beyne kameradan qarap otırsa kerek.

– Sälemetsizder me, – dep bas izesip amandastı da, birden keşegi pacienttiñ jayına köşti. – Tünimen agressivti minez körsetip, dolırıp, däriniñ küşimen äzer basılğan. Endi qwlağı estimeytin sañırau bolıp qaldı.

– Bwl aurudıñ sipatı intensivti türde özgerip jatır ğoy.

– Adamnıñ aqılına qonbaytın auıtquşılıqtarğa wşıradıq.

Asığıs üstilerine aq halat kiip, keşegi kabinetke endi.

– Siz kabinağa ötip, nauqaspen tildesiñiz, klaviatura bar, – dedi.

Zauza şınınıñ ar jağınan közi qızarıp, öñi dolırğan milliarder Qimanovtı kördi. Palatasındağı özgeşelik – ülken monitor-televizor qoyıptı.

– Bolat Asqarwlı, qaliñiz jaqsı ma?

– Sañırau bolıp qaldım, estimeymin, – dedi qwlağın sausağımen wrğılap.

Zauza kop'yuterge jaza bastadı.

«Öziñizdi qalay sezinesiz?»

Palatadağı monitor-televizor kabinadağı komp'yuterge parallel' qosılğan eken, jazu arğı bettegi ekrannan ülken qariptermen körindi. Tösektiñ üstinde otırğan nauqas onı oqi salısımen barq etti.

– Sañırau bolıp qalğan adam özin qalay sezinuşi edi? Ünemi meñireu tınıştıq miıña keri äser etedi eken. Tünimen wyıqtamadım, oylandım. Bizge bügingidey korporativtik ökimet emes, wlttıq ökimet kerektigine közim jetti. Osınıñ bäri oligarhtardıñ jasandı patriottığınan, eldi oylamaytın, jeke qwlqının közdegen qarau piğılınan bolıp otır. Allanıñ tikeley bizdiñ künäharlığımız üşin jibergen qarğısı. Kleptokratiyanıñ saldarı... Wlttıq ökimeti bar Täjikstan, Türkimenstan, Mañğoliya mwnday keselden aulaq.

«Sabır saqtañız. Estu qabiletiñiz qalpına keledi» dep jazdı.

Aqsüyekterdiñ qaymağına aynalğan, halıqaralıq deñgeydegi tanımal bekzada köz aldında bayapar bireudiñ keypin keşken.

– Men bwl jaqtıñ medicinasına senbeymin, bügin wşağımdı äzirletemin de ketemin...

Bwdan äri onımen tildesudiñ mänisi joqtığın wğınğan Zauza lajsız orınınan köterildi.

Zerthanasına qayta aynalıp kep, tınımsız jwmıs istegen kelinşek keşki segizge qaray üyine jetti. Sanat äli kelmepti. Kiimin auıstırıp bolğan kezinde esiktiñ sıqırlağanın añdadı. Eri öz kiltimen qwlıptı aşıp işke kirdi.

– Al, käne, virustarğa soqqı bereyik, – dedi küle, aldınan antiseptikti alıp şığıp. Küyeui alaqanın tostı da, ötkir iisti swyıqtıqtı qolına şılqıldata jaqtı.

– Qazir sağat 9-da prezident mälimdeme jasaydı, tıñdayıq.

– İndetke qarsı qwrılğan memlekettik komissiyanıñ jwmısı jayında aytatın şığar.

– Kim biledi... – Sanat sırt kiimin ildi de jatın bölmege bettedi, äyeli as üyge ötti.

Şäy üstinde karantin jariyalanğanın, ol eki künnen keyin küşine enetinin estidi.

– Äldebir müddeli toptıñ şpiondıq terrorlıq äreketi dep oylaymın. – Sanattıñ aqqwba öñi qwbılıp, keñ mañdayınan jiñişke sızıqtıñ izi bilindi. Kökşil közderi bozañ tartqan.

– Biologiyalıq şabuıl... Kim bolsa da alibii küşti.

– Üşinşi düniejüzilik soğıs bastalıp ketti. Qazirgi soğıstıñ sipatı mülde özgergen. – Kökşil közderi oylı qalpı äyeline qaradı. – Bwrınğıday mıltıq atılmaydı, bomba jarılmaydı. Qastandıq teoriyası men strategiyasın äzirlegen top, aqparat maydanı men biologiyalıq şabuılın qatar qoldanadı. Onıñ äseri öte küşti, olar tez nätijege qol jetkizedi. Düniejüzine tigizer zalalı asa zor, al paydasın osı at töbelindey müddeli top köredi.

– Sondıqtan ekeumiz eldegi eki strategiyalıq salanı baqılauda wstaymız. – Kelinşek jımiya küldi.

– Bügin bizdiñ bir äriptesimiz jwmısta otırıp, özinen-özi solqıldap jılasın. Azamattıñ bolmaytın närsege eñkildep jılauı, qanday ersi...

Zauza küyeuiniñ betine äri-säri halde qaradı. Jaman närseni qozğağısı kelmedi me, äñgimeniñ betin basqağa bwrıp äketti.

– Qaşan bizdiñ kişkentayımız boladı?.. Bala süygim keledi...

Sanatqa da mwnday äñgime estu köñiline jağa qoymaydı. Birinşi äyelinen balası bar. Därigerlerdiñ aytuı boyınşa, kinä – Zauzada.

Ornınan twrıp kelip, köñili jasıp qalğan kelinşeginiñ iığınan qwşaqtadı. Ol da közi botalap, ornınan türegele berdi. Küyeui bauırına tartıp, erininen süydi.

– Alla bwyırtqanda boladı.

Äyeliniñ tamağınan iiskedi. Äşeyinde jwparı añqıp, jandı elitetin francuz ätiriniñ wştığı da joq. Anadayda twrğan antiseptikti qolına tamızıp, mwrınına apardı. Bağana da añdağan, iis ataulı izim-ğayım.

Äyeli mwnıñ äreketine kümän aralas äldebir wğımnıñ jeteginde:

– Ne boldı? – dedi.

– Eşteme...

İİİ

Zauza tañerteñ äldebir ünnen oyandı, jarıq tüsipti. Sanat mwrının dämil-dämil tartadı. Moyının bwrıp sol jağındağı küyeuine qarap edi, ol şalqasınan jatır eken, közi jastı siyaqtı. Äyelim «wrlığımdı» bayqap qalmasın degendey, bir qırına qaray aunap, teris bwrıldı. Zauzanıñ jüregi şım ete qaldı. Sosın küyeuin tu sırtınan qwşaqtap, jaymen:

– Ömir qiın soğıp jür me? – dedi.

– Wlım esime tüsti, men onı tasbauırlıqpen tastap kettim...

– Oğan meniñ kinäm joq qoy?..

– Jo-oq, seniñ eş ayıbıñ joq.

– Balama qazir ketem deseñ de, qarsı emespin...

Sanattıñ denesi selk-selk etti, qıstığıp jılap jatqanın bildi. Äri, onı jazğıra almadı, bwl – özine mälim indettiñ saldarı ekenin iştey wqtı.

Wyqısı şayday aşıldı, ornınan türegelip, vannağa bettedi. Sosın, tañğı astıñ qamına kiristi. Ädettegidey dastarhan äzir bolğanda Sanat ta as bölmege endi.

– Qımbattım. – Stol basında otırğan äyeliniñ iığınan qwşaqtap, mañdayınan süydi. – Qayırlı tañ!

– Qayırlı tañ, qıranım!

Ol ornına jayğasıp, quırılğan jwmırtqanı asap jiberdi de arı-beri tolğap, otırıp qaldı.

– Ne boldı?

– Tük dämi joq.

– Qoy... – Zauza atıp twrıp, küyeuiniñ tarelkasın aldı da mwrınına taqap iiskedi. Şıjğırılğan maydıñ isi bar, aldına qoydı da, şetinen auız tidi. Dämi bar. Erine qobalji qaradı.

– Eştemesi joq, kädimgi tağam. – Tarelkanı qaytadan küyeuiniñ aldına äkep qoydı. Ol qwlıqsız astı auzına sala berdi.

– Bizdiñ bärimizdi büginnen jwmıstı qaşıqtan isteuge jiberdi. Tapsırmalardı üyde otırıp orındaymız.

– Qanday jaqsı. Meni laboratoriyalıq jwmıstar kütip twr.

Asın işip bolğan Zauza maskasın kiip, sırtqa bettedi.

«N» qalasınıñ köşesindegi ädetki kölikter legi siregen, jayaujoldağı jürginşiler mülde joq. Üyrenşikti körinistiñ ırğağı bwzılğanı köñiline jaman äser etti. Dünie äldebir apattıñ aldında twrğanday, demin işine tartıp tına qalğan.

İndet jaylağan aura alañdatqan qalpı kabinetindegi komp'yuterin iske qostı. Sırt kiimin şeşip, ayaq kiimin auıstırıp, stol üstindegi qağazdarın rettestirip bolğanşa, operativti jadı bağdarlamalardı jüktep ülgerdi. Ğalamtorğa üñilgeninde eñ birinşi közine tüskeni Rimdegi ülken meşit müftiiniñ mälimdemesi boldı.

«Adamzat örkenietine ölşeusiz üles qosqan ejelgi Rim eli – Italiya memleketiniñ basına qasiretti zaual tüsti. Kün sayın mıñğa tarta bauırlarımızdan ayırılıp otırmız. Osı qiın qıstau kezeñde sizdermen birge ekenimizdi, birtwtas ekenimizdi jetkizgimiz keledi. Qazağa wşırağan otbastarına köñil aytamız».

Eriksiz onıñ astındağı pikirlerge de nazarı audı.

«Adam balası ayuannan da beter künäharlıqqa bardı. Qwdaydı wmıttı. Sonıñ kesirin tartatın uaqıt keldi, tartıp jatır».

«Azğın toptar küştep, mwsılman äyelderiniñ oramalın şeştiruge, betin aşuğa tırıstı. Endi özderi betterin bürkep, beti aşıq adamdarğa şoşına qaraytın halge jetti».

«Adam äbden şekten şıqtı. Äyel äyelmen nekelesedi, erkek erkekpen jwbaylıq jwp qwrıp jatır. Alla qwldarına osını näsip etip pe edi? Otbası qwndılıqtarı, ömir süru talaptarı öreskel bwzıldı. Virustan emes, özderiñniñ imansızdıqtarıñnan qorqıñdar».

«Pende ataulı bwğan deyin bolğan cunami, jer silkinisterin, indetterdi elemedi, qorıtındı şığarmadı. Ayuandıq äreketin jalğastıra berdi.

Bwrın jer bir ğana qwrlıqtan twrğan, alapat silkinis pen cunami bolıp, topansu qaptap, jerdi parşa-parşa etti. Söytip Alla qwldarın altı qwrlıqqa bölip tastadı. Al sol topansu ne üşin bolıp edi. Onda da osılay adamdar äbden azğındıqqa tüsken. Azğındıq bügingi Europadağıday Lut elderiniñ arasında keñ etek aldı. Jabayılıq pen bwzaqılıq mülde asqındadı. Alla Qwranda «Sender bwrın älemde eşkim istemegen arsızdıq istediñder. Äyelderdi qoyıp, erkekter men erkekter jınıstıq qatınasqa tüstiñder – azğınsıñdar» – dedi (Ağraf 80, 81).  

Mine, osınıñ kesirinen adamzat balası Allanıñ qaharına wşırap, jer älemdi topan su qaptadı. Nwq payğambarğa är jändikten eñ adal, taza jwptardı ğana kemege aluğa perişteler arqılı pärmen tüsirdi. Imansız el tübirimen joyıldı. Endi, mine, älemde hayuandıq qayta örşip, tağı da Allanıñ qaharına wşırap otırmız. Stadiondar morgke aynaldı. Qwdaydıñ qwttı küni ölgen mıñ adamdı örtep jatır».

Äri qaray oqi beruge däti jetpedi, kelinşek sülesoq otırıp qaldı. Bir sät jüye-jüyesi men iini bosap, keñsirigi aşıdı da tamağına öksik tığılıp, közinen jas sauladı...

Äldenuaqıtta telefon şırıldadı.

– Qayırlı tañ! Mağan kelip ketşi. – Erlan Keñesbaywlınıñ üni sergek estildi.

Köziniñ jasın qwrğatıp, özin jönge keltirip, bastığınıñ kabinetine engeninde ol äldekimge ekilene söylep jatır eken.

– Aştıq kelip, qolına tüskenin jep jatsa, biz ne istey alamız? Ol nauqastıñ boyında virustıq nemese bakteriyalıq kesel joq, dimkästikti jüyke jüyesinen izdeu kerek. Biz strategiyalıq mañızdı jobamen aynalısıp jatırmız, bara almaymız. Ol pacientti özge mamandarğa körsetip, solarmen aqıldasu kerek.

Twtqanı ornına qoydı da:

– Osılar qızıq, – dep basın şayqadı. – Keşegi institut direktorınıñ orınbasarı Säbit Mwratwlı, «tağı da kelseñizder, ana milliarder aştan ölerdey bärin jalmap, jep jatır» deydi.

– Tüsinbedim... – Zauzanıñ közi bağjañ etti.

– Iä, iä, tura mağınasında. – Professor mwnıñ betine ejireye qaradı. – Toyğanın bilmeydi deydi. Karantin küşine enbey twrıp, äyeli, kömekşileri bügin şetelge wşaqpen äketpek eken.

– Jaman, jama... beti aulaq...

– Adam tüsinbeytin, bwrın joq närseler örbude ... – Zerthana meñgeruşisi säl bögeldi de, – jaraydı, onı qoyşı, – dep, qolın bir siltedi. – Aqşasın tölegennen keyin jandarı şığıp baradı ğoy. Öz şaruamızğa köşeyik. – Professor Zauzağa swraulı kepte qaradı.

– «Dofoksi» genetikasın virustıq sipatqa äkeldim de jılqı twmauınıñ molekulasımen mutant jasadım. Sonda ol virus retinde auada da, özge de materialdıñ üstinde tarauı tiis. Endi laboratoriyada osı algoritmdi sınaqtan ötkizip köru kerek. Bäri sätti şıqsa, biz indetti jeñemiz.

– Teoriyañ dwrıs, praktikada qalay boladı eken?

– Köremiz...

IV

Jwmısınıñ sätti jürip jatqandığınan ba üyge köñildi oraldı. İşke engeninde zal jaqtan Sanattıñ bwyra şaşı körindi.

– Şarşadıñ ba, qımbattım?

– Iä, küni boyğı jıbır-jıbır qozğalıstan, laboratoriyadağı şlem men maska twmşalağan qapırıq auadan qaljıraysıñ.

Küyeui antiseptikti äkep, alaqanına qwydı.

– Men keşki as äzirledim, biraq bilmeymin...

– Neni bilmeysiñ?

– Dämin... qalay şıqqanın...

– Qarınım aşıp keldi, ne berseñ de işemin.

– Onda as bölmege kele ğal.

Ekeui tamaq işti. Äzirlegen kespesi dämdi eken.

– Meniñ qıranımnıñ qolınan kelmeytini joq. – Kelinşegi külki aralastıra, erkelete til qattı.

– Qoyşı, meni bwrınğı jigitiñnen artıq körmeysiñ.

Zauzanıñ jüregine bireu biz swğıp alğanday äser etti. Küyeuiniñ öñine jalt qaradı. Ol közi bozarıp, sazara qalğanday körindi.

Sanatqa twrmısqa şıqqanşa sol adammen ömiri jarasıp edi, tabanı kürektey tört jıl qatar jürdi. Ökindiretini – qosılmadı, barmağın şaynatatını – alğaşqı närestesin aldırıp tastadı. Sonıñ kesirinen qayta säbi süye almay, Sanat ekeui soqa bastarı sopiıp keledi. Osınıñ bärin endi küyeui mına sözimen betine basıp otır.

– El qwlay senetin, siqırlı sezim retinde sipattalatın mahabbat jalınımen süydiñ be onı?

– Iä, solay süydim eken dep sendim. – Ündemey qoysa, ereges örşip ketedi eken dep, jasıñqı halde jauap qattı.

– Sodan, jalt etken mahabbat ötti de ketti me? – Eri jek köre bedireye qaradı.

– Joq, meniñ oyımşa äu basınan dwrıs bolmadı dep oylaymın.

– Sonımen, – közin ejireyte qadaldı, – süymeysiñ be?

– Joq, men onı qazir süymeymin. Bwrın da ol kinodağıday ölip-öşken sezim emes-tin...

– «Kinodağıday mahabbat emes» deysiñ, ä-ä... – Sanat eki qolın aldına qoydı da, ne dep ketkenine endi esep bergendey otırıp qaldı. – Şınıñdı aytşı, äyelderdi kinoindustriya äbden büldirdi. Sender romantikalıq fil'mderdi körip alıp, ömirde solay boladı dep nanasıñdar.

– Ol kinolar äldebir oqiğalarğa negizdelgen ğoy. – Zauza betine şirkeu bolğan ötken ömirinen qorınıp, erine tağı da jabırqay köz jügirtti.

– Iä, bireudiñ erikken qiyalınan tuğan. – Sanattıñ üninde kelemejdiñ izi jattı.

– Wlı mahabbat bar ömirde...

– Oğan aqımaqtar ğana senedi

– Tek aqımaqtar ğana senbeydi. – Kelinşektiñ üni ışqına şıqtı. – Sen mahabbatta eşteme tüsinbeysiñ, sezim bolmasa, seniñ qasıñda jürmes em...

– Men bärin tüsinem, meni üyretudiñ qajeti joq.

– Solay ma?

– Iä. Mahabbatqa qatıstı ğılımi tüsinikteme bar.

– O-o, älbette bar...

– Wsaq jändik retinde biz özimizge jwp tabudı bağdarlama etip, miımızğa kirgizip alğanbız. Öytkeni bizdiñ biologiyalıq maqsatımız – köbeyu. Sosın, izdep jürip onı tabamız. Äsem dünie retinde oğan ıntızarlana qaraymız, sol sätte miımız dofamin plazmasın bölip şığaradı. Däl sol dofamin degen bäleni mi kokain qabıldağanda da böledi eken. Sondıqtan, jaqsı körgen, ğaşıq adamdar aqıldarınan adasadı. Aqıldan aljasqannan soñ älgi adamğa baylanıp qalamız, ol azday – wdayı sol turalı oylaymız, ıntızarlanamız, tipti onı narkotik siyaqtı qajetsinemiz. Bwl sezimdi, sezim emes, naqtısında gormonaldıq jarılıstı – adamzattıq wğımda «mahabbat» dep ataydı. Adamdar bir-birimen tösektes bolğannan keyin, oksidaciya degen özge garmon bölinip şığadı. Ol basıbaylılıqtı arttıradı. Onıñ mindeti men maqsatı, bala öskenşe jwptardıñ arasın ajıratpay, baylanısta wstau. Mine, mahabbat degen sol. – Aldında twrğan tarelkanı alıp, laqtırıp jiberdi. Ol qabırğağa tiip, kül parşası şıqtı. – Sen menen tek läzzat qana, jılılıq izdep jürgen adamsıñ. Basqa eşteme emes. – Qaynaq suımen tefal'di bir jaqqa laqtırdı. Onıñ doyır da ayuandıq äreketi sät sayın asqınıp bara jattı. Zauza bir bälege arandamay twrğanında tezirek ketip qaluğa ärekettendi. Esirik buğan Sanat keri bwrılğanda dereu ornınan twrıp, jatın bölmege wmtıldı. Apıl-ğwpıl kiindi de sömkesin alıp, sıtılıp üyden şığa berdi.

Köşede artıq qozğalıs joq. Qarañğılıq ädettegiden qoyu tärizdi. Joldı qualay janğan jarıq bolmsa, soqır tün. Küyeuiniñ äreketinen üreyi wşıp, jüregi atqalaqtağan Zauzanıñ bolaşağı odan da qara twñğiıq siyaqtı körindi. Sanatpen tanısqanında qwrbılarımen päter jaldap twrıp jatqan. Ekeui bir jılday kezdesip, söylesip jürdi. Sonda bir-biri jaylı keñirek bildi. Ol ajırasqan eken, bir wlımen äyelin jiberipti. Sosın jwmıs babımen osı jaqqa qonıs audarıp, qızmettik päter tigen. Äbden sıralğı jandarğa aynalğanda ekeui bas qwrağan. Qabaq şıtıspay twrıp kele jatır edi. Äsirese janına batqanı – jaylı orın, küni üşin jürgendey köredi... Osı piğılı men äreketi üşin mwnı jek köredi eken...

Özegi uday aşıp, közinen jası saulay jöneldi. Jol bualdır tartıp, eştemeni bağdarlay almadı. Sosın, dereu oñ jaqqa bwrılatın şamın qosıp, maşinasın şetkerige şığardı. Köligin toqtattı da rul'di qwşaqtap solqıldap jıladı. Qısılıp, wyalatın eşkim joq eñkildey jıladı, közinen ağıl-tegil jas aqtı. Dolığı äbden şığıp, bir kezderde öksik qana qalğan. Kenet patrul'dik maşinanıñ sirenasınıñ üni estilip, jarq-jwrq etken jarığı bilindi. Soñınan alapat güril estildi. Twsınan policiyanıñ köligi ötti de, izinşe BTR-lardıñ legi jer älemdi dirildete twtas joldı ala ağıldı. Onısız da jüregi şaylıqqan kelinşektiñ boyın ürey biledi. Soğıs bastalıp ketkendey äser qaldırdı.

Bwl – tüngi sağat 0.0-de küşine enetin karantin tärtibin ornatatın qarulı küştiñ tehnikası edi. Bir jaqsısı qolında «virusolog, indet kezinde täuliktiñ qay kezi bolsa da jwmısqa tartılğan» degen anıqtaması bar. Dätke quat etetini sol ğana.

Sanat äyeli ketkennen keyin jının aldırğan baqsığa wqsap, divanğa bardı da otırıp qaldı. Qanşa otırğanı belgisiz, äyteuir wzaq uaqıt qimılsız melşidi de qoydı. Öziniñ ne büldirgenin, sonşa küstanalaytınday Zauzanıñ ne jazığı barın saralauğa tırıstı. Biraq, däti jetip, telefon soğıp, keşirim swray almadı. Alayda, köñili alañdap, beymaza qalpı iştey alswrdı. Sol tüni wyıqtamadı. Tañerteñ twrıp, süzgiden su alıp işti. Dämi joq. Staqanın stolğa qoyğanda dıbısın estimedi. Qayran qalıp, tağı da taq etkizip qoydı. Eş dıbıs joq. Jügirip barıp teledidardı qostı. Eşteme estimeydi, mılqau kino jürip jatır. Dauısın köterdi, bäribir tırs etken ün qwlağına jetpedi. Barınşa ayqay saldı – üni şıqpay ma, älde şın qwlağı estimey me, ara jigin ajırata almay ayran-asır qalpı eki şekesin wstap otıra ketti.

V

Jwmıs ornına tünep şıqqan Zauza «dofoksi» virusınıñ biologiyalıq ortadan tıs bir täulikten astam tirşilik keşkenin jäne belsendi äleuetke ie ekenin körip, ayrıqşa quandı. Koronavirus pen ekeuin mikroskopqa qoyıp qarağanda, tajal dofoksi yadrosına tartılıp, jabısa qoydı. Biraq oğan genetikalıq uın jiberip, qwbıjıq etip ülgermey az ğana uaqıttıñ işinde özi öli bölşekke aynalıp qala berdi. Öytkeni, dofoksidiñ qwramındağı oksid – plazmalıq plenka jasap, jat element koronavirustı qorşağan ortağa zalalsızdandırıp, qatırıp tastadı. YAğni, qauipti virus äuelgide balğa batqan araday şırmauğa tüsip, belsendiliginen ayırıldı. Sosın, jansız tüyinge aynalıp qaldı.

Ğalım kelinşektiñ jüregi atqalaqtay quandı.

– Men qastandıq teoriyasınıñ ieleri men biologiyalıq soğıstı jeñdim! – dep ayqaylap jiberdi. Sosın dereu, jiırma minuttay şamağa sozılğan virustar äreketiniñ beynekörinisin Erlan Keñesbaywlınıñ poştasına salıp jiberdi. Boyınan aur jük tüskendey jeñildep qaldı. Sol sät quanış köñilin lekitip, qanattı qarlığaştay wşıp ketuge şaq edi. Tez-tez zerthanalıq kiimin şeşip, tazalanıp, kabinetine jetkenşe asıqtı.

Kabinetine kelisimen stolınıñ üstinde jatqan smartfonın qolına aldı. Bir-eki qoñırau soğılıp, üş-tört vacap habarlamalar tüsken eken. Vacapta «Qıranım meniñ» degen ataumen tirkelgen küyeuiniñ beynesi közine ottay basıldı. Ünjazba habarlama jiberipti: «Janım meniñ, keşegi sözderdi aytqan men emes, keşirşi... erkimnen tıs äldebir küş söyletti...»  Mobil'nigin äri ısırıp qoydı da, bir uaq ünsiz otırıp qaldı, jañağı şalıqtağan quanışın topan su şayıp ketkendey. Sosın dereu tintuirge qolın sozıp, komp'yuterine nazarın audardı. Bastığına jibergen mikroskoptıñ okulyarı arqılı tüsirilgen beyneni qaytalap körgisi keldi.

Beynekörinisti tağı bir mwqiyat qarap, jüregi jarıla quandı. Adamdardıñ üreyi men qasiretinen aqşa jasauğa wmtılatın iri farmacevtikanıñ aram piğıldarına tosqauıl qoyılatınına özin baqıttı sezindi.

Alıp qaşqan köñilmen dalağa atıp şıqtı. Köşe tım-tırıs. Maşinasına mindi de ortalıqqa qaray bet aldı. Aldındağı ülpildegen ükiniñ arasınan aq jaulıqtı äjesi bwğan külimdey qaraydı. «Atıñdı eliniñ qamın jeytin ülken azamat bolsın degen nietpen qoyğamız» degen sözi jadında äldeneşe qaytalandı. Sosın halıq añızınıñ jelisi esine oraldı. Zauza esimdi qız sarı atanğa minip, otınğa baradı. Künniñ jılılığınan jeñil kiingen eken. Otının alıp, atanına artıp, kele jatqanında jolda ayaq astınan ayaz tüsip, üsik jürip Zauza da, jüni qırqılğan sarı atan da qattı suıqtan mert boladı. Biraq, üyiniñ otın söndirmeuge, jılılığın qaşırmauğa wmtılğan Zauza qız halıqtıñ jadında mäñgige qalıp qoydı.

Oy legimen basqa bağıtqa bwrılıp ketken eken, tar köşelerge wşırasıp, kottedj üylerdiñ arasımen kele jettı. Kenet äldebir qaqpadan bir jigit atıp şığıp, maşinasınıñ astına tüsip kete jazdadı. Zauza şoşına üreyi wşıp, rul'di bwra jaltardı. Ol äldene dep aytıp, bayaparlana baqıradı. Säl wzap barıp, terezesin aştı: «meniñ qwlağım estimeydi, sen estisiñ be?» dep ayqaylap jatır. Tağı da osınday adamdar wşırasar degen oymen tezirek ülken köşelerge qaray şığıp ketuge tırıstı.

Süliktey jabısqan ünqatqıştan qoñırau üni bezildey jetti. Onıñ üyrenşikti ırğağınan professor ekenin jazbay bildi.

– Tıñdap twrmın sizdi, Erlan Keñesbaywlı.

– Kördim eñbegiñdi. Älemdik sensaciya! Sen baqıt nışanı arqılı adamzattı araşalap qaldıñ.

Zauza ne derin bilmedi. Maşinasın kilt toqtattı da tırs etpey otırdı. Keñsirigi aşıp, tamağına öksik tığılğanday. Professor da ünsiz. Kenet onıñ arğı betten eñkildep jılağan üni estildi. Zauzanıñ da wzın kirpikterinen badana jas üzilip tüsti. Professordıñ «baqıt nışanı arqılı» degenin wqtı. «Dofamindi» ğılımda «baqıt gormonı» dep ataytın edi.

Wzaq uaqıt tilge kele almağannan soñ, baylanıstı öşirip tastadı. Solay egilgen qalpı kökireginen zapıranı aqtarıla köz jasın tökti. Quanıştan ba, qasiretten be – ne üşin jılap otırğanın ekşey almadı.

Aldıda bir jwmadan keyin ot amalı, sosın qwralaydıñ salqını keledi. Ar jağında Zauza amalı tuğanda täjtajaldıñ tamırına birjola balta şabılatının adamzat äli bilgen joq edi.

***

Ädilbek Ibırayımwlı

2020 jılğı 6 säuir, sağat 02.02

Abai.kz

2 pikir