Senbi, 6 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 12312. Jazılğandar — 6903. Qaytıs bolğandar — 52
Aqmıltıq 2189 13 pikir 14 Mamır, 2020 sağat 12:13

Bir kündik emes, mıñ jıldıq şaralardı ötkizu kerek!

Biıl qazaqtıñ wlı aqını Abay Qwnanbaywlınıñ tuğanına 175 jıl toldı. Osığan oray el biligi Bas aqınnıñ mereytoyın dürkiretip ötkizemiz dep şeşken. Sol üşin byudjetten 3 mlrd teñge bölip, bir jılda 500-ge juıq is-şara ötkizudi josparlağan. 

Biraq twtas älemge taralğan koronavirus pandemiyası bwl jospardı jelge wşırdı. QR Mädeniet jäne sport ministrligi wlı aqınnıñ mereytoyı ayasında ötetin birqatar şaranı qısqartıptı. Sol üşin mereytoydıñ byudjeti 1,9 million dollarğa qısqarğan körinedi. Endi äu basta Abay toyı üşin bölingen 7,2 mln. dollardıñ (3 mlrd. teñge) ornına 5,3 mln. dollar (2,36 mlrd. teñge) jwmsaladı eken.

Ministrliktiñ esebinşe, jeti respublikalıq is-şaranıñ küşi joyılğan. Tağı birqatarı onlayn rejimge auısqan. Qısqarğan şaralar qatarında «Abay älemi» opera jäne balet festivali («Abay älemi»), «Men Abaydı oqimın» halıqaralıq slet qatısuşılarınıñ merekesi, Qazaqstan halqı Assambleyası ökilderiniñ Abaydıñ tuğan jeri men Qazaqstannıñ basqa öñirlerge arnalğan ekspediciyası bar.

Bwl şaralardı onlayn formatta ötkizu mümkin bolmağan körinedi. Söytip wyımdastıruşılar atalğan şaralardıñ küşin joyıp, 700 mln. teñge köleminde qarajat ünemdegen bolıptı. Bwl qarajat byudjetke qaytarıladı eken.

Endigi mäsele, osı 700 mln. teñgeni keri qaytaru ne üşin kerek boldı? Bizdiñ bilik üşin «tükke twrğısız» az qarjı byudjettiñ büyirin toltırması sözsiz. Qazaq şendileriniñ az aqşamen köp jwmıs tındırudı bilmeytini bwrınnan belgili. Alıstı aytpağanda, koronaviruspen küreske elden erek bolıp 6 trillion teñge jwmsap otırmız. Endeşe byudjet qarjısın jwmsauda «täbeti» erekşe qazaq biligi basqa-basqa Abay toyına kelgende nege ünemşil bola qaldı? Ülken wranmen bastalğan mereytoydı wlttıq ideologiyanıñ sara jolına aynaldırıp äketuge ne kedergi?..

Jalpı bilik ieleri Abay toyın qalay toylaudı tüsinbegen de sekildi. Sol bayağı köne sürdek konferenciya, eş paydası joq ekspediciya, topırlap jiılıp, jattandı jinalıstar ötkizu, joğarığa «mwzday» etip esep beru...

Koronavirus keldi de mwnıñ bärin toqtattı. Mwnday eş paydası joq jiın-toylardıñ ötpey qalğanı da dwrıs boldı degiñ keledi, keyde...

Wyımdastıruşılar jıl basında mereytoydıñ josparın tanıstırğanda-aq, «qoyannıñ özin körip, qaljasınan tüñilgen edik». Mädeniet jäne sport ministrliginiñ vice-ministri Nwrğisa Däueşov atağan is-şaralar tizimine qarap «bwl toydıñ bwrınğı toylardan özgeşe bolmaytının» añğarğanday bolğamız:

«Biıl osı mereytoy ayasında 500-ge juıq is-şara ötkizu josparlanıp otır. Olardıñ işinde iri halıqaralıq jäne respublikalıq qoğamdıq mañızı bar, ğılımi, ağartuşılıq is-şaralar, konferenciyalar, simpoziumdar, plenerler, döñgelek üstelder, sınıp sağattar, poetikalıq jäne ädebi konkurstar, baspasöz turları jäne özge de is-şaralar bar», - degen edi Däueşov.

Qalay köñiliñ qalmaydı? Prezident bastap, özgeler qostap otırğan wlı toydıñ mañızdı şaraları mınaday bolsa. Sol bayağı fleşmob qwmar şendilerdiñ tar şeñberdegi twrlausız, bayansız eseptik jinalıstarı ğana. Mınaday is-şaralar koronavirus bolmağan künniñ özinde bügin bar, erteñ joq bolar edi.

«Men Abaydı oqimın» degen wranmen bes adamğa aqınnıñ öleñin jattatqannan ne wtamız, bar-joğı belgisiz Qazaqstan halqı Assambleyasınıñ ökilderin Abaydıñ tuğan jerine ekspediciyağa aparudıñ ne paydası bar? «Jetektegen tazı tülki almaydı». Jañağı konkurs üşin jattatqan eki öleñ erteñ wmıtıladı, özderiniñ kim ekenin anıq bilmeytin assambleya müşelerine Abay jerin aralağannan aqıl kirmeytini anıq. Endeşe mwnday şaralardı koronavirussız da ötkizbegen jön emes pe?!

Koronavirus kedergi keltire almaytın, bir kündik emes mıñ jıldıq şaralar köp qoy. Äu basta solardı josparlau kerek edi. Abaydıñ mereytoyı ötedi degennen bastap aqsaqaldar, ğalımdar wsınıstarın ayttı. Prezidenttiñ özi män berip, respublikalıq deñgeyde ötkeli jatqan mereytoydan paydalanıp wlttıq ideologiyanıñ qalıptasuına küş salayıq dedi. Osı toydıñ arqasında Abaydıñ wlı parasatın jalpıwlttıq ideologiya deñgeyine kötereyik dedi.

Abay ilimin mektep qabırğasınan bastap tereñdete üyretip, Abaytanu kurstarın bilim berudiñ altın qazığına aynaldıru wsınıldı. Älippeni birese qwrıtıp, birese qaytarıp jürgen, mektep oquşılarına üyretetin tük tappağanday jınıstıq sauat aşu sabağın ötemiz dep jürgen, universitette Qazaq tarihın 1991 jıldan bastaymız dep jürgen bilim salasın Abay ilimimen dwrıs jolğa salu kerek edi.

Wlttı wyıstıra alatın wlttıq ideologiya jasaymız desek, kimge senerin bilmey, är kimge, är dinge, är tilge jäuteñdegen qazaqtı wlı Abayımen qauıştıramız desek, ministr auısqan sayın jasalatın jalğan reformağa «toyğan» bilim salasın bir izge salamız desek, bükil halıq nazar audarıp otırğan Abay toyın orındı paydalanar edik. Mwnday igi şaralarğa koronavirus ta kedergi jasay almas edi...

Onı az deseñiz, wlı aqın tuıp-ösken öñirdiñ auır ekologiyalıq ahualına nazar audaru kerek edi. KSRO-nıñ qandı qılmıstarınıñ biri, qazaqtıñ qasireti - Semey poligonı osı aymaqta ornalasqan. YAdrolıq sınaq alañına aynalğan aymaqta ömir sürip jatqan halıqtıñ densaulıq mäselesi äli tolıq şeşilgen joq. YAdrolıq sınaqtan japa şekken öñir twrğındarına kömekti köbeytip, aymaqtağı poligon zardaptarın tolıqtay joyamız dese qazaq biliginiñ qolın kim baylap otır?

Qarjını salsañ osınday iske sal. Joqtan tapqanday süyinşilep byudjetke qaytarğan jañağı 700 mln. teñge ğana emes, EKSPO ötkizuge jwmsağan 565,1 mlrd. teñgeñdi biraq salsañ da jarasadı.

Bizdiñ bilik aqıldı bolsa, yadrolıq sınaq alañınıñ zardabın joyıp, bwrınğı twmsa tabiğattı qalpına keltirsin. Sol öñirdegi halıqtıñ talap-tilegin tügel orındasın. Assambleya ökilderin Abaydıñ tuğan jerine aparağısı kelgen eken, endeşe däl osı Semey poligonına alıp barsın, qazaqtıñ nanına toyğan assambleyalıqtar, qazaqtıñ zarına ne der eken?

Abaydı wlıqtau, Abaydıñ mereytoyın toylau - konferenciya, döñgelek üstel ötkizu emes. Biraq bwnı tüsinetin qazaq biligi qayda? Eki-üş eseptik is-şaramız ötpeytin boldı, ünemdelgen az aqşanı byudjetke qaytardıq dep jerden jeti qoyan tapqanday maqtanıp jür. Abay jılı Abaydıñ eline ülken özgeris äkele me degen ümitimiz aqtalmaytın sekildi...

Quanış Qappas

Abai.kz

13 pikir