Jwma, 3 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Aqmıltıq 1076 4 pikir 21 Mamır, 2020 sağat 12:06

Wltsızdanğan önerde wlttıq ruh bolmaydı!

Men – qazaqpın. Men jahandanğan zamanda ömir sürem. Biraq men bäribir qazaqpın. Qazaq bolıp qaluım kerek. Sol kezde ğana meniñ elimniñ wlttıq ruhı ösedi, tarih sahnasında wlt retinde mäñgi qalatın boladı.

Iä, ärine, tüsinem, tek wlttıq mädeniet şeñberinde ğana qalıp qoyuğa bolmaydı. Älemdik mädenietke kirigu kerek. Biraq ökiniştisi biz älemdik mädenietti siñiremiz dep özgeniñ qañsığın talğamay simirip alğan ispettimiz.
Bügingi mädeniet salasınıñ aldında ruhani jañğıru mindetiniñ qoyıluı da osı tuğan ruhaniatımızğa oraluğa degen qadam dep wğınam.

Maqsat – bükil wlttıq qwndılıqtardı qayta tületu boluğa tiis. Onıñ işine bizdi özge wlttan erekşelendiretin, wlttıñ özine tän salt-dästür, wlttıq minez, tarih jäne tarihi mwrağattar, til, din, dil, mädeni, ruhani öner (än, terme, jır, qisa , küy, aytıs, ) qolöner (zergerlik, wstalıq, ağaş keste, toqıma, teri öñdeu), wlttıq sport, wlttıq ädebiet, kino, tağı da basqa qwndılıqtardı jañğırtu, jaña reñk beru. Alayda jaña reñk beru degen onı tügeldey reformalau, özgertu emes. Mümkindiginşe wlttıq qwndılıqtar äuelgi twmsa qalpın saqtasa, ol sonşalıqtı qwndı.

Mäselen, büginde dalanıñ darhan demi bar sazğa tolı halıq änderin djazğa, estradağa salıp esin şığaruğa köşkender köbeydi. Zamanaui jasağıları keletin şığar. Birañ sol änderdiñ, küylerdiñ tüpnwsqa – twnba bastauınan när almağan wrpaq onıñ özgergen türin tanıp, bilip, wlttıq äuezinen beyhabar qaluı mümkin. Özgertkişter «Qazaqtıñ wlttıq ruhaniyatın qazirgi jastardıñ talğamına, jahandanuğa, zamanğa layıqtap jatırmız degen pikirdi maldanadı. Alayda wlttıq reñkten ayırılğan öner wlttıq boludan qalatının eskermeydi.

Qazir kopozitorlar köp. Biraq, qazaqtıñ wlttıq änder naqışında än jazatın, küy şığaratın kimder bar? Sausaqpen sanarlıq ğana.
Bügingi än bitkenniñ bäri özgeniñ mädeni ıqpalınan tuğan äuezde. Ol da kerek, ärine. Zaman ağımımen jastardıñ swranısına layıq dünieler tuındap, ol bükil älemdi dür silkindirip jatsa, qaneki.

Alayda, jwrttıñ közi jete bastağan bir aqiqat – qazaqtıñ europalıq stildegi qiquımen şet eldi tañdandıruı qiın. Älemdi tänti etken Dimaştıñ özi Qıtaydağı halıqaralıq bayqauda halıq äni «Dadidaudı» ayttı, dombırasın tarttı, tañqaldırdı, tabındırdı. Anau jıldarı Tasqın esimdi azamat qazaqtıñ halıq äni «Dudaraydı» aytıp bükil qıtaydı jılatqan, tänti etken.

Onda önerdiñ käusarın nege özgeniñ qañsığınan izdeymiz. Älde önerdiñ şıñı «küydim, süydim» deytin jeñil sözden twratın, toyğa, qisalañdap bileuge arnalğan änder tuğızuda ğana ma? Mahabbat taqırıbı qazaq dalasında da änge wlasqan. Birjan, Estay, Mädi, tağı da basqa wlı dala kompozitorları tuğızğan änder siyaqtı ğasırdan ğasırğa köşetin änder nege joq. Sebebi biru – wlttıq negizi, äuezi joq.

Tereñine üñile bilsek, terme – aqıldıñ keni, filosofiya! Aytıs- aqiqattıñ jarşısı! Jır, qissa – twnğan tarih! Küy – teñdesi joq saz! Ärqaysısınıñ öz ornı bar.

Sanası jañğırğan jwrtımız aytıstı äkim-töreni, partiyanı maqtap-madaqtaudıñ qwralı etuden araşalap aluğa tiis. Äytpese ol birte – birte süykimi ketip, tübi joyıladı. Jattap aytatındardı jırşılıqqa, jıraulıqqa jiberip, suırıp salıp aytatın tuma talanttardı qayta jandandıru kerek.

Bir sözben aytqanda, özgeniñ qañsığına eliktep, solıqtap bolsaq, endi özimizdiñ tuma qwndılıqtarımızğa qayta oralatın, töl ruhaniyatın qabılday almaytındardıñ sanasın jañğırtatın, ruhani jañğıratın kün keldi. Orıs bolıp, ağılşın bolıp, basqa bolıp boldıq, endi qazaq bolayıq.

Sonday-aq, bizde patriottıq ruhtı köterui tiis eskertkişter men muzeylerge qatıstı eskeretin jay bar. Qay batır qayda tuılsa, eskertkişin sonda qoyamız. Muzeyi de sonda. Basqa aymaqtıñ adamdarı ol turalı az biledi nemese eşteñe bilmeydi. Batırlar da, basqa da eli üşin küresken wlı twlğalar da bar qazaqqa ortaq. Birtwtas qazaq wltıniki. Bir jüzdiñ, rudıñ maqtanışı emes.

Osı orayda bwrında aytıp jürgen wsınısımdı tağı qaytalaymın:

1.Batırlarımız ben aqındarımızdı, wlttıq twlğalarımızdı barlıq aymaqta birdey nasihattap, iri qalalarda är köşege solardıñ attarı berilip, sol köşege eskertkişteri qoyılıp, muzeyi aşılsa, är jetkinşek mınau Wlı dalanı kimderdiñ qalay qorğağanın bile jüredi jäne özi de solay qorğaytın boladı.

2. Barlıq iri qalalarda, audan ortalıqtarında, tipti auıldarda bas alañdarda nemese parkterde batırlar men twlğalardıñ suretteri ilingen «Wlttıñ wlı twlğaları» alleyası boluğa tiis. Qasında üş tilde tanıstıru mätini jazıluı qajet. Sol batırlardıñ nar twlğaları somdalğan eskertkişter men muzeyler köbeyui tiis.

3. Sananı jañğırtu, wlttıq qwndılıqqa qayta oraluda kinonıñ orını erekşe. Sondıqtan eñ aldımen «Qoblandı», «Alpamıs», «Er Tarğın», «Er Töstik» siyaqtı epostıq şığarmalar jelisinde mul'tfilimder tüsirilui jäne handarımız ben Qabanbay, Bögenbay, Rayımbek, Naurızbay, tağı da basqa aybındı batırlarımız turalı köp seriyalı patriottıq kinolar tüsirilui qajet.

4. Wlttıq naqıştağı jaña än men küy şığaratın kompozitorlardıñ jaña legin tärbieleu qajet jäne jıl sayın olardıñ arasında eñ jaqsı şığarmağa bäyge jariyalap, qanattandırıp otıru kerek.

Qanday da wlttıñ ömirşeñdigi onıñ öz töl mädenieti men tilin, salt-dästürin saqtauına baylanıstı. Merekeleriñizben! Wlttıq mädenietimizdi, ruhaniyatımızdı mäñgilik etu arqılı – Qazaq Elin Mäñgilik el etu jolında ayanbañızdar!

Ädilbek Qaba

Abai.kz

4 pikir