Senbi, 4 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 41065. Jazılğandar — 13614. Qaytıs bolğandar — 188
Körşiniñ köleñkesi 2846 9 pikir 1 Mausım, 2020 sağat 11:16

«Besinşi kolona» ökilderi kimder?

Biz, qazaqtar, özbekter, qırğızdar, türkimender jäne täjikter Qızıl Imperiyadan öz täuelsizdigimizdi alğanımızben Resey otarlauınıñ jaña fazasına köşken Ortalıq Aziya elderindegi «orıs äleminiñ ömirilik müddesi sanalatın» geosayasattağı bwrınğı öz otarlarına Qıtay men AQŞ, Batıs (EO) ıqpalın joqqa şığaratın jaña sayasi oyın sahnasına aynaldıq. 

Biz qazaqtar ınjıq, namıssız öz tilinde söylemeydi degendi aytuğa şebermiz. Şınında solay ma!? Ortalıq Aziyadağı birde-bir el orıstan tap Alaş keşken qwqaydı körgen joq. Äueli patşalıq, keyingi kämönestik, bügingi üş kesse de äskeri-yadrolıq qwdiretti saqtalğan neoreseylik otarlauşılıq bağıtına köşken Putindik neoimperiyamen Qazaq eliniñ Reseymen ortaq şekarasınıñ boluı jäne orıs pen slavyan disaporasınıñ qara-qwrasanıñ basqa memleketterge qarağandağı moldığı bärimizdi oylantuı kerek. Al, özbekter, qırğızdar, türkimender jäne täjikter öz otarlauşılarımen ortaq şekarağa ie emes, orıs pen slavyan disaporasınıñ sanı da mol emes, äri etnikalıq qwramı äm aymaqtıq jerinen ayırıludıñ wlttıq tragediyasın, mileti aşarşılıq genocidin qazaqtay bastan keşken joq. Biz – Resey imperiyasımen Ortalıq Aziyanı jaulap almauı üşin 400 jıl küresken wltpız. Sol sebepti de barşa soqqı eñ äueli qazaqqa bağıttalıp jatadı. 

Reseydiñ Ortalıq Aziyağa qaldırğan mwrası orıs tildi byurokratiyalıq apparat pen ğılımi-tehnikalıq ziyalı qauım ökilderi äm jergilikti qızıl kämönesterdiñ wrpaqtarınan twratın biznes elita; memlket qwruşı wlttıñ mädenietimen, ruhaniyatımen jäne salt-dästürimen eş sanaspaytın  etnikalıq orıstar, sanı 100 mıñdağan orıs tildi disapora ökilderi; wlttıq memleketter aşıq äri RF jasırın qarjılandırıp otırğan orıs tildi tele-radio, mediasayttar jäne BAQ twratın «besinşi kolona». 

Osı besinşi kolona bwrın tasadan tas atıp kelse, endi Qazaq eliniñ wlttıq memleket qwruı jolındağı bitispes dwşpanı men qas jauına bası bütin aynala bastadı. Elimizdiñ aqparat keñistigi tügelge juıq solardıñ qolında. Ortalıq Aziyadağı barşa internet resurstar orıstildilerdiñ uısında, ğılım-bilim jäne tehnikalıq salalardıñ bärinde tek orıs tildiler üstemdik qwruda. Özbekter latın jazuına köşkenimen bäri bir kiril jazuınan qwtıla almay otır. Orta Aziya elderinde neoorıs üstemdigi arqılı orın alıp otırğan bwnday mısaldar öte köp. Bizdiñ aytpağımız Alaş jwrtındağı «besinşi kolonağa» kimder jatatındığı.

Qazaq wlttı öz jerinde soñğı 30 jıl işinde 100 payızğa össe de, qazaq tilinde söyleytinder jäne qazaq tilin öz ana tili sanaytındar sanı 80 payızğa jetse de, 20 payızdı qwraytın orıs tildiler öz qojaları Reseydiñ aytaqtauımen memleketşildik ruhtağılardı «nacpat» jäne «kazahofaşistı» dep atay bastadı. RF jwrtşılığı da bizdegi qazaq müddesin qorğaytındardı «nacpat» jäne «kazahofaşister» dep qabıldaydı. Äri resmi Mäskeu öz «Besinşi kolonasın» türli ala-şarğımen, tülki bwlañmen ana tildi jäne orıs tildi qazaq wltına jäne öz jeri RF men Qazaqstandağı orıs jäne qazaq tildi qazaq wltşıldarına qarsı ünemi aydap salumen keledi.

«Besinşi kolona» ökilderine kimder jatatına toqtalayıq.

Eñ birinşi äli de bilikten ketpey, RF jaltaqtap küy keşken qazaq wltınan şıqqan keñestik tärbie körgen, memleket qarjısımen jeke otbasınıñ biznesin jürgizu üşin özderin wlttıq mädeni-ruhani qwndılıqtardan joğarı qoyatın türli joğarı lauazımdağı aldı 60-qa artı 70-ke kelgen şeneuinikter jäne «Nwr Otan» bastağan barşa orıs tildi partiyalar. Sayasat ta, memlekettik qızmet te sol sebepti qazaq tilinde jürgizilmey otır. Äri qazirgi qoldanıstağı Zañğa baylanıstı öz elindegi. Öz jerindegi sanı 80 payızdan asatın qazaq tildiler wlttıq partiya qwra almaydı. Al, qazaqstandıq wlt üşin orıs tildi partiya qwruğa dañğıl jol aşılıp berilgen.

Barşa Multmediya salasıdağı BAQ äm internet jäne tele-radio keñistik serkeleri de «Qazaqstan» men «Balapan» arnalarınıñ halıqaralıq köparnalı qazaq tildi mediaholdingke aynaluına müddeli emes,  kerisinşe, künine 100 mıñ adam ğana köretin – tele, 1 mıñ adam kiretin yandekstik internet keñistikti «közboyauşılıqpen» 3 millinon adam köredi jäne 100 mıñ adam kiredi dep qoldan jalğan aqparat taratıp, praymtaymdağı qazaq tildi jarnamanıñ jolın bögeumen keledi. Osı orayda barşa qazaqtıñ köbine ana tilindegi sayttardı emes, tek Vatsap pen istogramm ğana twtınatın wltqa aynalğandığın jadtarınan şığarıp aladı. 

Üşinşi iri top ol orıs tildi ğılım men tehnika salasındağı ziyalı qauım ökilderi jäne wltsızdanğan «Orıstıq ülgidegi» bilim beru oşaqtarı qazaq tili damuı üşin Qazaqstanda audarmaşılıq, tehnikalıq-tanımdıq, ğılımi-örkeniettik wlttıq mektepterdiñ boy kötermey keñestik äm neoorıstıq bilim beru dästüri ğana saqtalıp, äm orıs tili üstemdiginen birjola qwtıltıp, birtwtas qazaq elin qalıptastıratın barlıq saladağı şet tilderinen tikeley «söz qabıldau» ürdisi men bwrınğı russizmder men amerikanizmderdi wlttıq mänerde qazaqtandıruğa latın jazulı «Til Reforması» arqılı qol jetkizip, älemdik deñgeydegi san-salalı damığan qazaq tiliniñ qoldanısqa enuine öle-tirile qarsı. Barlığı da küni-tüni Qazaq tili tek audarma tili retinde orıs tiliniñ kal'kası küyinde qala beruin tileydi. Äri jergilikti wlttıq ataular orıs tiline bwrmalanbay enetin Ortalıq Aziyalıq latın jazulı orıs tili mäselesiniñ Özbekstan men Qazaqstanda köterileuinen ölerdey qorqadı. Latın jazulı orıs tili ruhınıñ elesi Özbekstan men Qazaqstandı kezbese eken dep tileydi.

Törtinşi top qazaq tiline äm mädenietine pısqırıp ta qaramaytın orıs jäne ağılşın tildi biznes elita. Olar qazaq tildi qazaqtardıñ iri bizneske keluine, onda berik ornığıp, IT-di, wlttıq önerdi, internetti, kitap saudasın, baspa önimderin, mal jäne egin şaruaşılığın t.b. salalardı öz bines jobaları arqılı memleket qoldauına süyenip damıtuına üzildi-kesildi qarsı. Özderiniñ qazirgi Ükmiet qoldauı arqasında 30 jıl boyı memleketten körip otırğan näpaqasın qazaq käsipkerlerimen böliskendi eş qalamaydı. Aqşanı şeteldik ofşorğa şığarıp, ol jaqtan qımbat jıljımaytın mülik satıp alıp, wrpağın sonda qonıstandırudı ğana bilip, qaltalarınan qarjı şığarıp, eldiñ ekonomikalıq damuına patirottıq üles qosuğa eş müddeli emestigi ap-ayqın fakti. 

Besinşi top sanı 1 million men 100 mıñnan asatın qazaq jäne orıs etnikalıq ökilderinen äm özge diasporalarınan twratın qazaqstandıq wlt ökilderi. Olar üşin qazaq tili jergilikti köpşiliktiñ közin aldau üşin tek de-yuro «memlekettik til» atanıp, şın mänisinde orıs tildi azşılıq üşin Putindik neoimperiyanıñ tiliniñ ğana üstemdik qwrğanın jan-tänimen qalaydı. Qazaqstandıq wlt osı ahualdıñ tap sol küyinde qala beruin aqtıq demderi qalğanşa qorğaydı. Olarğa 100 qazaq otırıp, orıs tilinde jiın ötkizetin memlekette twru, söyleuge şıqqan 10 deputattıñ 9-nıñ resmi tilde sayrağanın telearnadan köruden asqan baqıt joq. 

Orıs tildi wlttıq azşılıqtıñ osı bes tobın öz täubesine keltirmey qazaq tildi köpşilik eş närsege qol jetkize almaydı. Oylanayıq, ağayın, biz üşin işten şıqqan jau - qaqpen-soqpen isi joq qarapayım orıs tildi qazaq emes, özderin «qazaqstandıq wlt» sanaytın elimizde «besinşi koloniya» qwrıp alğan Putindik neoimperiyanıñ şıqqan tegi men tüp-tamırın wmıtqan itarşıları. 

Äbil-Serik Äliakbar

Abai.kz

9 pikir