Düysenbi, 21 Qırküyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 107307. Jazılğandar — 101941. Qaytıs bolğandar — 1671
Bilik 1782 6 pikir 26 Mausım, 2020 sağat 11:30

Tarih tarazısında wtıluğa qaqımız joq

Adamzat balasın özine bir qarauğa mäjbür etken osınau qaterli indet bügingi älemdik qwrılıstıñ älpetin özgertip qana qoyğan joq, sonımen birge onıñ jasandılıqpen jasırılıp kelgen şınayı bolmısın da jalañaştap berdi. Änşeyinde jahandanu jöninde jağı talmaytın «ülgili» memleketterdiñ öziniñ üni şıqpay, tüñligin twtas jauıp, keregesin tas qılıp qımtap aldı.

Mineki, osılayşa halıqaralıq auqımdağı wltşıldıqqa jappay bet bwrudıñ kuäsi boludamız. Erte me keş pe, mwnday ürdistiñ ornaytının bwrınnan boljay bilgen Memleket basşısı Qasım-Jomart Kemelwlınıñ «Ana tili» gazetine bergen keşendi swhbatında qazirgi ğalamnıñ kelbetimen birge elimizdiñ erteñi, qoğamımızdıñ tağdır-talayı salmaqtı taldauğa tüsipti. Örkenietti oqırmanmen bölisu nietinde keleli äñgimeden tüygen oyımız, qısqasınan qayırğanda, tömendegidey.

Jahandı jaylağan indettiñ joyqın twrpatı: bar men joqqa, bay men kedeyge, jas pen kärige, şeneunik pen eden juuşığa – eşqaysısın bölmesten, Jaratuşınıñ özi o basta teñ etip jaratqanın eske salğanday, barşasına birdey tarap, uayım-qayğığa qatar tüsiruinde. Şındıqtıñ tağı bir ötkir beynesi – qaltası qalıñdardıñ änşeyinde qit etse şeteldegi qımbat emdeluge qaşa jönelu mümkindiginiñ müldem joqqa şığuı. Demek, «Kemedeginiñ janı bir», bir topıraqtı basıp, bir auanı jwtıp, işetin suımızdıñ da ortaq qaynardan ekendiginde. Olay bolsa, jer şarı qanşa keñ bolğanımen, qasietti Ata mekenniñ, qayran eldiñ, tuğan Otannıñ jalğızdığın janımızda tüyu, jalqı sät jadımızdan şığarmau.

Pandemiyamen kürestiñ özi halıqaralıq ıntımaqtastıqtan tıs, «ärkim özi üşin» qağidatımen jürgizilude. Mwnan-aq, jeme-jemge kelgende, ärbir memleket basına tüsken qiındıqpen jeke özi qalatındığın añğarttı. Aqiqattıñ aşılığı, biz – qazaqtar, tüptep kelgende, älemde eşkimge sonşalıqtı qajet emespiz. Özimizge özimiz ğana kerekpiz. Endeşe bükil adamzattıñ mäselesin şeşuge tıraştanbay-aq, öz qotırımızdı özimiz qasığan abzal.

Älemdegi, aynaladağı ahualdıñ twraqsızdığı, iri memleketterdiñ geosayasi maqsattarınıñ özgerui, onıñ saldarınan auqımdı zardaptar men qayşılıqtardıñ tuındauı ıqtimaldığı twrğısında, eñ bastısı, körşiles eldermen  memlekettik şekaramızdıñ beriktiginiñ tarihi häm sayasi mäniniñ astarın ayqın tüsinu. Dey twrğannıñ özinde, wlısımızdıñ wlttıq müddesin qorğaudıñ mañızdılığı kün tärtibinen eşqaşan tüspeydi, anığı uaqıt ötken sayın kürdelene bermek.

Qazaqstan qoğamınıñ wzaq jıldardan beri jandı jarasına aynalğan işki eñ bir özekti mäselesi - memlekettik tildiñ jağdayınıñ tolassız köterilip, aqırı mwnı özge jwrttar, äsirese Ortalıq Aziyadağı tuısqandardıñ özi tüsine bermeytin, ol azday, halıqaralıq qoğamdastıqtıñ aldında kemşin wlt retinde körinuimizge deyin jetkizui ıqtimal keleñsiz ahualdı qalay eñseremiz.

Ol üşin, qoğamda qazaq tiline qajettilikti is jüzinde arttıru arqılı ana tiliñde söyley biludi maqtanış etu. Onıñ küretamırlı jolı - memlekettik qızmetke, äsirese halıqpen tığız qatınastağı lauazımğa käsibi biliktilikpen qatar memlekettiñ tilin meñgergen azamattarğa basımdıq beru. Parlamentte, resmi mekemelerdiñ baspasöz mäslihattarında, eñ aldımen, qazaq azamattarınıñ memlekettik tilde söylep, pikirin jetkize almauı – anahronizmge aynaluı tiis. Mwnday märtebege talpınuşı nieti tüzu azamattardı kemsitpey, kerisinşe qoldau bildiru.

Töñirektegi geosayasi jayttardı, iştegi wlttıq sipattı eskere otırıp, osınau tarihi missiyanı ıñ-şıñsız, biraq tabandı türde orındauğa qol jetkizemiz. Joğalğan buınnıñ qalıptasuın boldırmay, jastar üşin äleumettik lift ornıqtıru. Memlekettik basqaru isinde jäne ideologiyada qatelikterge jol bermey, sözsiz ädildik ornatu jolımen qanday da bolmasın narazılıqtardıñ aldın alu. Köşede wrandatıp, sayasatqwmarlıqqa salınbay, kündelikti jasampazdıq eñbekpen degeniñe jetu.

Otandıq televidenie men radionı arzan sayqımazaqtan arıltıp, wlttıq ideyanı taratudıñ quattı qwralına aynaldıru. Bwl salada ziyalı qauımnıñ alğa bastauşılıq äleuetin tolıqqandı, eki jaqqa da tiimdi nısanda paydalanu.

Elimizdegi blogosferanıñ qazaq tiline bet bwrğandığı quantadı. Olay bolsa, bilikpen, sonday-aq tanımal, belsendi azamattarmen qoğamnıñ dialogı qazaq tilinde qwrıluınıñ strategiyalıq mañızı kün sanap arta tüsude. Sonımen bir mezgilde joğarı zamanaui tehnologiya, jasandı intellekt däuirinen qalıspay, ar, namıs, wyat siyaqtı adami qasietterdi wlıqtau. Jeti atağa deyin qız alıspaytın asıl tekti halqımız ğalamdıq qwbılıstardı öziniñ aynımas filosofiyalıq közqarası arqılı kämil wğına da, qabılday biledi.

Memleket basşısınıñ öz elin odan äri jañğırtuğa, damıtuğa qatıstı tıñ ideyaları bar, olardı halıqtıñ is jüzinde sezingenin bükil bolmısımen qalaydı.

Mwhtar Käribay

Abai.kz

6 pikir