Sәrsenbi, 30 Qyrkýyek 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Júqtyrghandar — 107833. Jazylghandar — 102805. Qaytys bolghandar — 1725
Estelik 1301 9 pikir 3 Tamyz, 2020 saghat 11:25

Bar qúrlyqta izi jatyr...

Ánuar Álimjanovtyn tughanyna 90 jyl!

Halyqaralyq dengeydegi jazushy-publisist, memleket jәne qogham qayratkeri bolghan Ánuar TÚRLYBEKÚLYNYN ómirlik, shygharmashylyq jolyn týgeldey bayan etu artyq bolar, óytkeni ol Qazaqstangha, Sovet Odaghyna belgili boluymen qatar әlemnin ózi baryp-kelip jýrgen 60 shaqty eline  qalamgerligimen de, diplomattyghymen de әbden tanyldy. Romandary men hikayattary, maqalalary men sózderi sonshama tilge audarylyp, oqyrman qauymdarynan joghar bagha aldy. Halyqaralyq: Djavaharlar Neru, Neto atyndaghy jәne Kongo respublikasynyn, «Lotos» jurnalynyn  silyqtarymen marapattalghany sondyqtan.

Degenmen, qyzmetin qysqasha sholsaq: Áneken 1955-jyly nauryz ayynan bastap «Liyteraturnaya gazetanyn» Qazaqstan men Orta Aziya boyynsha menshikti tilshisi, keyinirek «Leninskaya smena» gazeti redaktorynyn orynbasary, Qazaqstan jәne Qyrghyzstan respublikalary boyynsha «Pravda» gazetinin menshikti tilshisi, «Qazaqfilim» studiyasynyn Bas redaktory, «Qazaq әdebiyeti» gazetinin Bas redaktory, Qazaqstan Jazushylar odaghy basqarmasynyn birinshi hatshysy, respublikalyq tarihiy eskertkishter men mәdeniyetti qorghau jónindegi Qazaq qoghamy Ortalyq kenesi prezidiumynyn tóraghasy, KSRO Jogharghy Soveti Respublikalar Kenesinin tóraghasy qyzmetterin atqaryp, 1991-jyly jeltoqsan ayynyn 26-sy kýni Sovet Odaghynyn  ydyrauy turaly «№142-N Deklarasiyasyna» qol qoydy.

«Qazaqstan – Japoniya» dostyq qoghamynyn preziydenti Ánuar Álimjanov halyqaralyq әdebiy baylanys ayasynda sheteldik  kóptegen birlestikterdin, komissiyalar men komiytetterdin mýshesi boldy.

Qazaqstan Komsomolynyn, Qazaq KSR Memlekettik silyqtaryn aldy. «Halyqtar dostyghy», basqa da orden-medalidarmen marapattalghan. Qazaqstannyn Halyq jazushysy...

Jer betinde neshe qúrylyq bar bolsa, sonyn bәrinde izi qalghan Qadirli Qalamger Qazaq – Ánuar Túrlybekúly aytpaghan әdil sóz, jazbaghan manyzdy jәyt joq dey alamyn. Keshegi Kenes Odaghy ornalasqan bólikten tysqary alpys shaqty eldin bәrine aty jetti, jelip jýrip tanydy. Qazaqstany, qazaghy haqynda әngime shertti, tanytty. Ánekennin ol iygi qyzmeti  Álem әdebiyeti tarihyna jazylghany әmbege mәlim bolsa kerek. Býgingi sózim ol turaly emes, ózin ózi jarnamalaudy, ózgelerge jarnamalatudy suhany sýymegen Ánekennin shygharmashylyq qorynda jatqan qazyna jayynda. Mýmkindigime qaray Sizderge onyn ýshten birin ghana úsynar aldynda kiyeli at-ataghy halqymen  birge jasaytyny aqiqat  Iliyas agha Omarovtyn «Jazushy-Azamat» maqalasynan (1966 j.) myna ýzindini oqu jón bolar dep bildim. Múnda býgingi jas úrpaghymyzdyn kóbi kórmegen Ánuardin beynesureti túr:

«...Ár talantty óz mezgilinde tanu qajet. Búl - bәrinen búryn sol talantqa ýlken jauapkershilik jýkteu degen sóz. Búl - onyn ózi ýshin ghana emes, ol enbek etip jýrgen әdebiyettin janryna da jýkteletin júmys.

Á.Álimjanovtyn publisistikalyq talant kýshi nede? Bizdin oyymyzsha, óz isinin tabighatyn jetik biluimen birge, alyp otyrghan obektisinin tarihyn múqiyat zertteytininde. Býgingisin tanumen birge onyn keleshegin, baghytyn  ómir kúbylystarynyn әr qyrynan qatan baqylau, qay nәrsege nenin tәn ekenin úghynu, aqyrynda óz oyyn logikalyq jaghynan shynshyl da qarapayym,   múqiyat qorytuynda. Onyn shygharmalary oqyghanda eshkimdi oylaugha zorlamaydy, biraq  әrkim ózi eriksiz oylanady.

Eger osy aytylghandargha shyn mәnindegi gumanistin parasatty aqyly men ystyq jýrek sezimin qossaq, Ánuar Álimjanovtyn eshkimge úqsamaytyn qoltanbasyn tanugha bolady».

Endi Ánekennin qazynasyna – HATTARGhA – ýnilelik: 

***

ÁNUAR! «Otrar siy» hikayatyndy oqydym. Shynayy sýyindim. Ghajap sheberlikpen shymyr órilipti. Bәrekeldi!

Myrza TÚRSYN-ZADE.
Dushanbe.1966 j.

***

Islamabadtan.
Qazaqstan Jazushylar odaghyna.

Qymbatty dosym ÁNUAR jәne barsha qazaq dostarym! Úly merekemen qúttyqtauymdy qabyl alynyzdar! Sovet Odaghy kópúltty elde  mәdeniyetti, әdebiyetti  әleumettik tendik negizinde jan-jaqty damytugha bolatynyn dәleldedi. Pәkstandaghy dostarynyz sizderdin jetistikterinizdi maqtan etude, sizderden ýlgi almaq baghytta.

Gýldenu  jolynda jana tabystargha jetip, baqytqa bólene týsinizder! Dosym, senin tughan әdebiyetin qanatyn ken sermey bersin!

Faiz AHMAD FAIYZ.
07. HI. 1960.

***

Qúrmetti ÁNUAR! Qorqyt-Ata turaly maqalanyzdy oqydym, - ghajap!Maghan bir kitapty foto-suretin qosa salyp jiberuinizdi ótinemin!

O. GOKIAY.

Ankara, Turkiya.
26. H11.1969 j.

                                                         ***

Qymbatty ÁNUAR! Senin tamasha talantyna býkil Ýndistan qol soqty!  Biz sheksiz shattandyq!

Robert ROJDESTVENSKIYY,
Andrey VOZNESENSKIYY.
1969  j.

***

Qymbatty ÁNUAR!

Ýndistanda bolghan kýnderinizde týrikmennin kórkem әdebiyeti jәne klassiygimiz Mahtúmqúlynyn shygharmashylyghy jayynda aytqan jyly lebizderinizdi  estidim, jazghandarynyzdy oqydym. Sizge alghysymyz sheksiz!

Sizdin  onda Týrikmenstangha, týrikmen әdebiyetine jәne Mahtymqúlygha qatysty kóptegen materialdardy kórgeninizdi estidim. Olardy qay qalada bolghanynyzda qaydan kórgenderinizdi, oqyp bayqaghandarynyzdy esinizde saqtaghan bolsanyz, maghan aytuynyzdy ótinemin! Kerek deseniz, Sizge arnayy kisi jibereyin. Ol materialdar biz ýshin asa qúndy ghoy. Qarasha ayynyn orta sheninde Ýndistangha jolym týser degen oyym da bar. Sizge qúshaghym ashyq!

Berdi KERBABAEV.
Ashhabad. 14. H. 1970  j.

***

ÁNUAR!  DOSYM!

Seni qadirlep-qúrmetteytin kónilim Almatynyn danghyldarynday ken! Ony ózin de bilesin ghoy. Senin shygharmashylyq tabystaryna tәnti bola quanyp jýremin! Alataudyn aqiyghy, samghay týs, samghay ber!

Rasul GhAMZATOV.
Daghystan. 12. 05. 1970 j.

***         

ÁNUARGhA.

QYRYQ KÓKTEM

«Qazaq әdebiyeti» gәzetinin oqyrmandaryn Qazaq SSR-nyn qyryq jyldyghymen qúttyqtaymyn!

Almatyda bolghan, Sizderdin jasyl qúrylyqtay әsem qalalarynyzdyn ishi-syrtymen, Jambyl jýrgen jerlermen tanysqan kýnderimdi tebirene eske alamyn. Sol sebeppen qazaq dostaryma aytarym: kórkemdey týsuge әbden layyq  qalany jasyl jelekke bóley beruge qúlshynys barda iygi isti eseleu qajet.

Tamasha әrekettin alghashqy әnshisi de, jyrshysy da nebir jarqyn daryndy, ken tynysty jastary bar Qazaq әdebiyeti, Qazaqstan әdebiyeti dep bilem. Menin jas qalamdastarym astanalaryn jasyl týske boyaugha keshikpey kirisip jýrse, sizderdin kelesi mereytoylarynyzda biz, saqal-múrty agharghan aqsaqaldar, qazaqtyn jasyl jaylaularynyn birinin móldir búlaghy basynda Sizdermen birge shattanyp otyrarmyz dep oylaymyn.

Barshanyzgha iyilip sәlem berdim!

Leonid LEONOV.

24. V. 1961 g.

***

 Qymbatty ÁNUAR!

Sizdi mamyr merekelerimen, Jenis kýnimen shynayy qúrmettey qúttyqtap, baqytty  úzaq ghúmyr, shygharmashylyq  tyn tabystar tileymin!

Otbasynyzgha, dos-joldastarynyzgha jaqsy niyetti sәlemimdi aytynyz!

Sizge qúshaghym ashyq, kezdesudi kýtudeminI

Sizdin Mihail LUKONIYNINIZ.

Mәskeu. 1976 j.

***

Qymbatty ÁNUAR!

Sizdi Kóktemnin kórkem-jarqyn merekesi – 1-mamyrmen qúttyqtaytyn!         Sizdin daryngha, izgilikke, aqyl-parasatqa toly jýreginizde әrqashan Kýnnúrly Kóktem bolsyn! Sizdi – naghyz adamdy, dosymdy, jazushyny qatty qúshaqtadym!

Sizben qashanda birge  Ed. MEJELAYTIYS.

Vilinyus, 1.V.77 j.

***

Bauyrym ÁNUAR!  Ózinin  shygharmashylyq  isinde  jauapkershilikti serik ete bilgen jazushy keyingi úrpaqtardyn qúrmetine bólenedi. Sol sezim sende mol!

Mústay KÁRIM.

1975 j.

***

Niyu-York uniyversiyteti qalashyghyndaghy Hostos kolledj Birlestigi. 10.HI.1976 j.

Qymbatty Á.ÁLIMJANOV  myrza!

Búl hatym - Sizdin kolledjimize kelgen saparynyzdy joghary baghalaghan niyetimizdi bildirudin nyshany. Ózimnin qúrmetimdi jәne studentterimizdin rizashylyghyn ayshyqtap aytugha til jeter emes. Studentterimiz Sizdin bizde bolghanynyzdy ózderinin kolledjde ótkizgen ómirlerinde kórip-bilgenderine ten  desti.

Sizdin Qazaq halqynyn mәdeniyeti, әdebiyeti men tarihy jayynda jalyn ata aytqanynyz olargha ózderinin kóz aldynda ghajap suret salynghanday әser etti. Studentter Sizdin qarapayymdylyghynyzgha tәnti bolghandaryn da aytty.

Sizdin tilmәshiniz Aurie hanymmen tanysqanymyzgha da riza boldyq.  Ol Sizdin  sózinizdi ghana audarmady, arnasy ken oy-tolghamdarynyzdy ózi de erekshe әserlenip, tolqyp túryp  jetkize aytty.

Dosym menin, bizdin qaltqysyz alghysymyzdy qabyl alynyz. Qazaq halqy bizdin jýregimizde. Qazaq eli bizge búdan bylay kartadaghy alys bir el emes, jaqynymyz bolady. Biz ony tanydyq, jaqsy bilemiz!

Otbasynyzgha aman-esen oraluynyzgha, júmysynyzda jana jetistiginiz  kóp boluyna tilektespiz!

Ystyq yqylasty Edvard S. MEYHARDYNYZ, Amerikanyn Negr professorlary Assosiyasynyn preziydenti, professor.

***

Niyu-Yorktyn memlekettik ghylym jәne óner uniyversiyteti

21. 04. 1978 j.

KSRO, Qazaq SSR-y. Almaty.

                                                                 Qazaqstan Jazushylar odaghy

                                                                 basqarmasynyn 1-hatshysy

                                                                 Ánuar ÁLIMJANOV  myrzagha

Qymbatty  Á.ÁLMJANOV  myrza!

Meni Orta Aziyanyn mәdeniyeti men tilderin zertteushi óte talapty student dep bilgeysiz. Professor retinde studentterime qazaq ómirinen jan-jaqty mol bilim beruge tyrysyp jýrmin. Biz qazaq әdebiyetin zertteudemiz. Bizdin jurnaldan Siz turaly jazylghandy oqydym. Eger Sizge bir ótinishimdi aytsam, bilgishsinip jýrgen búl kim, dep qalmaghaysyz. Studentterime qazaq әdebiyeti jayynan ken sholu jasap berudi jәne jurnalymyzgha maqala jazudy maqsat ettim. Maghan kómektesu niyetiniz bolsa, ózderinizde osy baghytta qazaq tilinde jazylghan enbekterdin kóshirmelerin jiberseniz, asa ýlken ýles qosqan bolar ediniz. Óziniz aytqan: S.Múqanovtyn «Botagóz», M.Áuezovtin «Abay joly» shygharmalaryn joldasanyz, kónilimiz kónshir-aq edi. Jalpy qay shygharmany jiberseniz de, qúmarta oqyr edik. Sizge aldyn ala rahmet aytamyn!

Gerolid R.VATTERSBI, lingvistika jәne antropologiya ghylymdarynyn doktory, professor.   

***

Qymbatty ÁNUAR!

«Ústaz» ýshin rahmet, osynday kitabyn shyqqanymen qúttyqtaymyn! Ukraina da silyq әzirlep qoydy – «Suvenir iz Otrara» basylyp shyqty! Shynayy qúrmetimiz ben dostyq sezimimizdi qabyl alynyz.

Olesi GONChAR.

Kiyev, 10.09.79 g.

***

Qymbatty  ÁNUAR!

«Ústazdyn oraluy» hikayatyndy Rima ekeuimiz de oqyp shyqtyq, saghan shynayy rizashylyqpen  rahmet! Hikayat maghan beymәlim derlik sonau zamannyn sipatyn tanytyp, ghalym túlghanyn tirligin býkil bolmysymen, tarihiy mәnimen beynelep ashyp berdi. Óte qyzyqty, paydaly da jaqsy kitap! Quana qúttyqtaymyn! Bizge nazar audarghanyna rahmet!

Izgi tilekti sәlemmen, - Daniil GRANIYN.

Leningrad, 18/H.79 j.

***

Dushanbe, 3-nshi shilde, 1980 j.

Qúrmetti Ánuarbek  TÚRLYBEKÚLY!

Tәjikstannyn halyq aqyny, Sosialistik Enbek Eri, Lenindik jәne Memlekettik silyqtardyn iyegeri  Myrza TÚRSYN-ZADENIN tughanyna 1981-jyly 70 jyl tolady. «Irfon» baspasy sol mereke aldynda danqty aqyn jayynda estelikter jinaghyn shygharudy úyghardy.

Myrza Túrsynúly ekeuinizdin qoghamdyq ortaq qyzmettester bolumen qatar  ýlken dostar bolghandarynyz bizge jaqsy mәlim. Yaghniy Sizdin esteliginizdi erekshe iltipatpen kýtemiz. Ekeuinizdin birge týsken suretteriniz bolsa, ony qosa joldasanyz, sheksiz riza bolyp, jinaqqa úsynar edik.

Esteliginizdi Tәjikstan Jazushylar odaghyna, menin atyma biylghy qazan ayynyn 1-ine deyin jiberersiz. Qoljazbany sol ayda baspagha beruimiz kerek.

Sizge aldyn ala alghys aytamyn!

Sizdin Mumin KANOATYNYZ,

Tәjikstan Jazushylar odaghynyn 1-nshi hatshysy.                                                                   ***

Asa qadirli Ánuar TÚRLYBEKÚLY!

Almaty konferensiyasyna shaqyrghanynyzgha bek rizamyn, biraq, ókinishke qaray, bara alatyn emespin, - densaulyq jaranqyramay túr. Shýkirshilik etip otyrghanym: bayandamamdy dayyndap, Bek Ybyraevqa joldap ýlgirdim. Ony konferensiya materialdaryn qostyruynyzdy, seksiyalyq mәjiliste oqyttyruynyzdy ótinemin!

Densaulyghymnyn qúbylghanyn ózim kinәlimin. Býkil qys pen kóktem boyy «Kóne Rusi jәne Úly dala» ( VII-HII ghasyrlar) kitabymdy jazdym. Sóytip tityqtap qaldym. Al Sizdin qalanyz barghym kelip-aq edi, qayteyin!

Sizdi shynayy qúrmetteushi  L.N.GUMIYLEV.

24.VIII.1980.

Aytpaqshy, búl jauabymdy sәl keshiktirip aldym, bir dosymnyn sayajayynda jatyp, Mәskeude uaqtyly bolmadym.

***

KSRO Jazushylar Odaghy

Mәskeu, Vorovskiy kóshesi, 52.

Ánuarbek TÚRLYBEKÚLY!

Býginde býkil әlemde iydeologiyalyq qatty kýres jýrip jatqanyn bilesiz. Bizdin qarsylastarymyz qiytúrqylyq arandatudyn barlyq týrin qoldanyp, onyn ishinde yadrolyq qarusyzdanu, yadrolyq synaulargha tiym salu merzimin úzartu jónindegi sovettik úsynys-sheshimderdi búrmalap týsindirude.

Sizdin kóptegen sheteldik әdebiy qauymda asa bedeldi ekeniniz bizge mәlim. Siz sol qauymdardyn óziniz biletin kórnekti jazushylaryna, mәdeniyet qayratkerlerine hat jazyp, sovettik beybit niyetti jana úsynystardy qoldatsanyz, qúptap maqala jazdyrsanyz, Sizge riza bolar edik!

Qúrmetpen, - KSRO Jazushylar odaghy basqarmasynyn Hatshylar alqasy.

1986 j.

***

Baku, 30.H.1991 j.

BAKU. 30

KSRO Jogharghy Soveti

Respublikalar kenesinin tóraghasy

A.T. ÁLIMJANOV joldasqa

Qúrmetti Ánuar TÚRLYBEKÚLY!

Bizdin Úly jerlesimiz, әlem әdebiyetinin alyby Nizaiy Gyandjeviydin tughanyna 850 jyl toluy Mәskeude ruhani-estetikalyq joghary dengeyde atap ótilgenie aytu – men ýshin ýlken mәrtebe. Odaghymyzdyn astanasynda eskertkish ornatylghany, akademiyalyq Ýlken teatrda saltanatty jiyn bolghany Ázerbayjan halqynyn jýreginde mәngilikke saqtalady.

Ýlken jetistigimiz bolghan búl iske Sizdin jeke ýles qosqanynyzdy jaqsy bilip, joghary baghalaudamyz. Sizge kóp-kór rahmet aytudamyz!

Ayaz MUTALIBOV,

Ázerbayjan Respublikasynyn Preziydenti.

***

Mәskeu. Kremli. Á.T.ÁLiMJANOVQA

Qúrmetti ÁNUARBEK!

Jana jylmen tolghana qúttyqtauymdy qabyl alynyz! Sizge, barsha tughan-tuysqandarynyzgha myqty densaulyq, baqyt, mol jaqsylyq tileymin!

Sәlemmen, - oblkenes tóraghasy  Aman TÓLEEV.

Kemerov. 1992 j.

***

18. 02. 1993 j.

«Qazaqstan – Japon»

                                                                             Assosiyasynyn Preziydenti

                                                                             Ánuar ÁLIMJANOV myrzagha

Asa qúrmetti Á.ÁLIMJANOV myrza!

Sizdin biylghy qantarda Japoniyagha kelip qaytqanynyz bizdin elderdin ózara qarym-qatnasyn nyghaytugha mol ýles qosqan iygilikti shara boldy dep  atap ayta alamyn. «Avtoindustriya-93» kórmesin ashuymyzgha kónil bólgeniniz, kómekteskeniniz ýshin Sizge sheksiz alghysymdy joldap otyrmyn... Sizdin bizge jan-jaqty kómektese beretininizgei ýlken ýmitpen ótinemin!

Qúrmetpen, - M.IMANISI, «ROTOBO-nyn», Resey jәne Shyghys Europamen saudanyn Japon assosiyasynyn túraqty diyrektory.                             

***

Búl hattar – Ánuardin múraghatynda jatqandardyn jartysy ghana. Bәrin sholyp shyqtym. Újymdardan, jeke adamdardan kelgen. Sovet Odaghynda tanymal qalamger bolghan Áneken shet elderde, әsirese Japoniyada, Aziya-Afrikada diplomat retinde de qúrmettelipti. Ózi turaly ne auyzsha, ne jazbasha: «Men sóyttim!» demegen qarapayym Ánekennin iri qimyldary hattarda sayrap jatyr.

Ghabbas Qabyshúly 

Abai.kz

9 pikir