Seysenbi, 2 Mausım 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 11571. Jazılğandar — 5757. Qaytıs bolğandar — 41
Jañalıqtar 1248 0 pikir 2 Mamır, 2012 sağat 11:47

«QASIRET KEREGESI»

Qazaqstan qazaqqa qatıstı taqırıptardıñ barlığın jii jauıp qoyıp, älemdik, jahandıq problemalarmen aynalısıp ketti. Qazaqtıñ bwğan deyingi qasiretterine şınayı, tarihi bağa beru de körşilerimizdiñ qitığına tietin bolğandıqtan, memlekettik twrğıdan sayasi bağa beruden jaltarıp kelemiz.

Bilik - 555 jıldığı atalıp ötui tiis Qazaq handığın äspetteuge, qazaqtıñ twñğış handarı Kerey men Jänibektiñ atın bolaşaq wrpaqtıñ jadında jañğırtuda, «Alaş» ükimetiniñ, Alaş qayratkerleriniñ qazaq tarihındağı ornın ayqındauda, olardı wlıqtap, wlt jarşısına aynaldıruğa, 1932-1933 jıldarğı aştıq zardabın, 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisiniñ qwpiya qwjattarın jariyalap, olarğa tiisti deñgeyde bağasın bere almay keledi. 20 jıl boyı 32-33 jılğı aştıq qasiretine Ukraina «Golodomor» dep aydar tağıp, onı KSRO genocidi retinde bağalaudı bükil älem aldında talap etude. Jaqında Täjikstannıñ tarih oqulıqtarında da aştıqqa sayasi bağa beru jöninde mäsele köterilgen eken. Täuelsizdiktiñ 20 jıldığı qarsañında aşarşılıq qwrbandarına eskertkiş ornatudı maqsat etken Astana qalası äkimşiligi dizaynerler men säuletşiler arasında arnayı bayqau wyımdastırğan. Alayda bayqau nätijesi boyınşa, Prezident saya bağına ornatıluğa tiisti eskertkiştiñ ornı birneşe ret özgergen eken. Atalğan bayqau jeñimpazı Qazaqstan dizaynerler odağınıñ müşesi Oral Älibaevpen äñgimelesudiñ säti tüsken edi:

Qazaqstan qazaqqa qatıstı taqırıptardıñ barlığın jii jauıp qoyıp, älemdik, jahandıq problemalarmen aynalısıp ketti. Qazaqtıñ bwğan deyingi qasiretterine şınayı, tarihi bağa beru de körşilerimizdiñ qitığına tietin bolğandıqtan, memlekettik twrğıdan sayasi bağa beruden jaltarıp kelemiz.

Bilik - 555 jıldığı atalıp ötui tiis Qazaq handığın äspetteuge, qazaqtıñ twñğış handarı Kerey men Jänibektiñ atın bolaşaq wrpaqtıñ jadında jañğırtuda, «Alaş» ükimetiniñ, Alaş qayratkerleriniñ qazaq tarihındağı ornın ayqındauda, olardı wlıqtap, wlt jarşısına aynaldıruğa, 1932-1933 jıldarğı aştıq zardabın, 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisiniñ qwpiya qwjattarın jariyalap, olarğa tiisti deñgeyde bağasın bere almay keledi. 20 jıl boyı 32-33 jılğı aştıq qasiretine Ukraina «Golodomor» dep aydar tağıp, onı KSRO genocidi retinde bağalaudı bükil älem aldında talap etude. Jaqında Täjikstannıñ tarih oqulıqtarında da aştıqqa sayasi bağa beru jöninde mäsele köterilgen eken. Täuelsizdiktiñ 20 jıldığı qarsañında aşarşılıq qwrbandarına eskertkiş ornatudı maqsat etken Astana qalası äkimşiligi dizaynerler men säuletşiler arasında arnayı bayqau wyımdastırğan. Alayda bayqau nätijesi boyınşa, Prezident saya bağına ornatıluğa tiisti eskertkiştiñ ornı birneşe ret özgergen eken. Atalğan bayqau jeñimpazı Qazaqstan dizaynerler odağınıñ müşesi Oral Älibaevpen äñgimelesudiñ säti tüsken edi:
- Oral mırza, Aşarşılıq qwrbandarına eskertkiş ornatu maqsatında jariyalanğan bayqau qaşan jäne qayda ötti?
- 2011 jılı naurızdıñ 26-sında «Aşarşılıq qwrbandarına arnalğan eskertkişke» qatıstı jabıq konkurs boldı. Oğan Şota Uälihanov basqaratın «Narıs» jeke käsipkerligi, Qazaqstan dizaynerler odağı, N.Narınova jeke käsipkerligi, Astanadan «Sonar» dizayner üyi jäne dizayner N.Qondıbaeva, Qarağandıdan «Paradoks» JŞS-i şaqırıldı. Men 7-şi bolıp konkurstan tıs qatıstım. Baqıtıma qaray bwl bayqauda meniñ wsınğan jobam üzdik dep tanıldı. Keyin bwl joba belgisiz sebeptermen bir jılğa toqtatıldı. Men biıl da jüzege aspaytındığı turalı aqparat estigem. Öytkeni oğan arnayı qarjı bölinbegen eken. Biraq jaqında ayaq astınan onı biıl ornatu turalı nwsqau tüsipti. Söytip iske kirisip jatırmız.
- Estuimizşe eskertkiştiñ ornı birneşe ret özgergen körinedi.
- Bayqau jariyalanğan kezdegi eskertkiştiñ ornı Prezident sayabağı boldı. Ol Jwmabaev pen Momışwlı (bwrınğı 13-magistral') köşeleriniñ qiılısında ornalasqan, körinisi öte ädemi alañ edi. Bwl jerde köşe jaqqa qarağan üşbwrıştı sayabaq bar. Eskertkişti osı alañda twrğızu maqsatında, bayqau jariyalandı. Alayda biıl onı ornatatın orın özgerip ketti. Tehnoparktiñ janında Respublika köşesinde, Avtoparkke qarama-qarsı skver bar edi. Onda kezinde A.S. Puşkinniñ müsini bolğan. Qazir ol joq. Sol jerge qoyamız dep şeşken-twğın. Keyin ol orın da ayaqastı özgerip, bügingi naqtı şeşken ornı Respublika dañğılı men Abay köşesiniñ qiılısqan jerindegi Abay qonaq üyiniñ janı. Janında bank jäne Twrmıs qajetin öteu ortalığı ornalasqan. Ol jerde Abay eskertkişi bar edi. Büginde ol eskertkiş te özge alañğa köşirilgen. Sol alañğa memorialdı ornatu közdelip otır. Dayındıq jwmıstarı bastalıp ta ketti. - Bolaşaq eskertkiştiñ ornı köñiliñizden şıqtı ma?
- Şınımdı aytsam bwl jer meniñ köñilimnen şıqpay twr. Meniñşe, mwnday memorial qonaq üyler men twrmıs qajetin öteu orındarınıñ qasında twrmauı kerek. Men öz oyımdı aytıp, basqa orındardı wsındım, ökinişke qaray, meniñ wsınısım qabıldanbadı. Özim qalanı aralap, bir-eki jerdi wnattım. Bireui - Respublika dañğılı men Täşenov köşeleriniñ qiılısında bir skver bar. Arjağında Esil özeni ağıp jatır. Özen jağında Atatüriktiñ eskertkişi ornalasqan. Sol alañda bos orın da bar eken. Ekinşisi - Täşenov köşesin boylap kele jatqanda, Jambıl Jabaevtıñ eskertkişine jetpey, özenge jaqın tağı bir orın bar eken. Men osı eki orınğa jobamdı jayğastırıp, wsınısımdı Astana qalasınıñ säulet jäne qwrılıs basqarmasına tapsırdım. Ärine, olar maqwldamadı.
- Eskertkiştiñ ideyası jayında ne aytasız? Onıñ körinisi qalay bolmaq?
- Eñ alğaş eskertkiş Prezident sayabağındağı Jerwyıq alañında ornalasuı tiis bolğan kezde, men eskertkişti eki bölimnen jasadım. Birinşi bölimi köşege qaray üşbwrıştanıp şığıp twradı da, ekinşi bölimi sayabaqtıñ işine qaray ornalasadı. Ol osı taqırıptıñ mazmwnın aşa tüsetin mwrajayğa aynalsa degenmin. Bwl memorial sonıñ kireberisi siyaqtı boluın qaladım. Alayda ökinişke qaray, äkimşilikke sol ekinşi bölimdi körsetpedi de, tek birinşi bölimdi wsındı. Onda radiusı - 53 metrden twratın doğa beynelenedi. Biiktigi on metrge juıq edi. Negizgi ideyası şañırağı ortasına tüsip, uığı küyrep, keregesi jalañaştanğan qazaq ordası - kiiz üy. Bwl aştıqtıñ zardabınan qañğırıp dalağa bosıp ketken qazaqtıñ tağdırın beyneleydi. Qazaqtıñ jartısına juığınıñ şañırağı ortasına tüsti ğoy sol kezde. Kerege qara tastan jasaladı da, arası aşıla tüsedi, sol alañqaymen memorialdıñ ekinşi bölimine ötip, mwrajayğa tap bolamız. Biraq bwl ideyamnıñ jwrnağı qaldı desem de boladı, memorial eki esege deyin kişireydi. Äri arasınan ötetin joldı jauıp tastadıq. Onıñ atın «Qasiret keregesi» dep atap otırmız. Qabırğasına «Zwlım sayasattıñ jazıqsız qwrbanı bolğan, 32-33 jıldarı aşarşılıq jalmap ketken milliondağan otandastarımızğa» degen jazu jazıladı. Memorial mamır ayında twrğızılmaq.
- Äñgimeñizge rahmet!

Esengül Käpqızı

«Türkistan» gazeti

0 pikir