Särsenbi, 19 Aqpan 2020
Jañalıqtar 2429 0 pikir 29 Naurız, 2013 sağat 09:14

MWNDAY SPEKTAKL'GE QATISQIM KELMEYDİ»

degen Berezovskiy jwmbaq jağdayda köz jwmdı

degen Berezovskiy jwmbaq jağdayda köz jwmdı

«Meniñ eñ ülken qateligim - Putindi bilik basına äkelgenim» degen Boris Berezovskiy dünieden ozdı. Ömiriniñ soñğı müşeli sırtta ötken oligarhtıñ ölimine qatıstı dolbar da köp, sıbıs ta şaş etekten. Britan policiyası Berkşir graftığındağı öz üyinde köz jwmğan atışulı oligarhtıñ ölimine tikeley sebep bolar ilik tappasa da, arada az kün ötpey-aq milliarderdiñ buınıp ölgeni mälim boldı. Biraq Berezovskiydi biletinder onıñ özine qol jwmsağanına ülken kümänmen qaraydı.

Bwl eki arada Resey Bas prokuraturası Berezovskiydiñ aktivterin elge qaytaru üşin jantalasıp jatır. Öz Otanında Berezovskiydiñ üstinen onnan astam qılmıstıq is qozğalğan, oğan tiesili aktivterge «qara qwlıp» salınıp, onıñ mülkin tärkileuge şeşim şığarılğan edi. Resey Federaciyasınıñ Qılmıstıq kodeksi ayıpkerdiñ öliminen soñ da onıñ mülkin tärkileuge rwqsat beretin körinedi.
Biraq Berezovskiy köz jwmar aldında bwrınğı baylığınıñ jwrnağı da qalmağan edi desedi biletinder. Soñğı jıldardağı sot procesteri, advokat şığındarı, äyelderi men balalarına tölengen ötemaqı - mwnıñ bäri oligarh­tı äbden titıqtatıp bitken.
Onıñ mäyitine tergeu-tekseru jwmıstarın jürgizgen mamandar marqwmnıñ denesine tüsken eşbir jaraqat izin tappağan. Biraq äli de ölimniñ toksikologiyalıq, gistologiyalıq sebepterin tekseru jwmıstarı birneşe apta boyı jürgiziledi.
Berezovskiydiñ qaytıs bolğanı mälim bolısımen, Resey prezidentiniñ baspasöz hatşısı Dmitriy Peskov oligarhtıñ osıdan eki ay bwrın Putinge hat jazıp, keşirim swrağanın jariya etti. Osılayşa, oligarhtıñ közi jwmılısımen, ol turalı daqpırt habarlardı köbeytken Kreml' bwl hatqa Resey prezidentiniñ ne dep jauap bergenin älde jauapsız qaldırğanın bügip qaldı.

MEDIA-MAGNATTIÑ ÜLKEN QATELİGİ

Toqsanınşı jıldardıñ soñında Boris Berezovskiydiñ Reseydegi eñ bedeldi twlğalardıñ biri bolğanın joqqa şığaru qiın. Keybir közkörgender Putindi El'cinge bolaşaq taq mwrageri retinde tanıstırğan Berezovskiy edi dese, basqa bir zamanaui tarihşılar El'cin Putindi odan bwrın tañdağan, al Berezovskiy tek qoldauşı boldı desedi. Qalay degenmen de, Putinniñ Resey prezidenttigine saylanuında Berezovskiydiñ ıqpalı bolğanı anıq. Äuelgi kezde Putin ekeuiniñ ım-jımı bir bolğanı, müddeleri toqaylas bolğanı da şındıq. Eki aradağı sıylastıq Putin prezident bolıp saylanıp, bar bilikti öz uısına jinaqtay bastağanda ğana uşıqtı. Bilik pen baylıq müddesiniñ bir qazanda qaynauı qiınğa soqtı.
YUriy Fel'ştinskiy degen tarihşı El'cin özine mwragerlerdi arnayı qızmet adamdarı arasınan izdegenin aytadı: Primakov, Stepaşin, Putin... Ol kezdegi bilik elitası qoldağı küş pen qarjını uıstan şığarmaudı ğana oyladı. Sondıqtan da arnayı qızmet salasınan basqa jerden kandidatura izdeu olardıñ közdegenine qayşı edi.
1996 jılğı prezident saylauında Berezovskiy men Çubays El'cinniñ jeñip şığuına edäuir eñbek siñirdi. Al 1999 jılı Berezovskiy ORT men özine tiesili aqparat qwraldarı arqılı Putinge köp qoldau körsetti. Aqırı 2000 jılı 27 naurızda Putin prezidenttikke saylandı. Şaması, bedeldi oligarh jañadan saylanğan jas prezidentti öz ıqpalında wstaudı oylağan boluı kerek.
Al Putin bilikke kele salısımen «Jeti federaldı okrug turalı» jarlıqqa qol qoydı. Osıdan soñ Reseyde bilik vertikali engizilip, Federaciya keñesi taratıldı, jergilikti jäne ortalıq saylaular mañızın joydı. Osı okrugtar negizinde Putin tağayındağan jeti federaldı gubernatordıñ beseui KGB qızmetkerleri nemese äskeriler bolatın.
Putin men Berezovskiy arasında pikir qayşılığı Şeşenstanğa qatıstı odan äri uşığa tüsti. Berezovskiy Şeşenstandağı qaqtığıstardı beybit jolmen şeşudi wsınsa, Putin aşıq soğıs qimıldarına kiristi. Berezovskiy aymaqtardıñ avtonomdığın saqtaudı wsınsa, Putin bar bilikti bir uısqa jwmıldırıp, eldi küşpen basqarudı wyğardı. Jalpı, Berezovskiy ne aytsa da, Putinniñ is-äreketi oğan qarama-qayşı şığıp otırdı. Aqırı sol jılı 30 mamırda Berezovskiy Putinge aşıq hat jazıp, onı keybir demokratiyalıq instituttardı joydı dep sınadı, reseylik saylauşılardı aldap soqtı, aymaqtıq sayasi elitanı älsiretti dep ayıptadı.
Osılayşa, Berezovskiy Putinniñ avtoritarlı jolğa tüsuine özinşe kedergi boluğa tırısqan.
Al 17 şildede özi altı ayday atqarğan Memlekettik duma deputatı qızmetinen bas tarttı. «Men bwl spektakl'ge qatısqım kelmeydi - Reseydi qiratuğa jäne avtoritarlı jüyeni ornatuğa atsalısqım kelmeydi» degen ol sol jolı jurnalis­terge bergen swhbatında.
Tamız ayında «Kursk» suastı atom kemesi batıp ketkende ORT telearnası Soçide demalıp jatqan Putindi qayta-qayta körsetti. Osıdan soñ Berezovskiydiñ ORT telearnasındağı akciyaları memleketke ötti. Tağı azğana uaqıttan soñ Berezovskiy «Sibir mwnayı» kompaniyasındağı öziniñ ülesin äriptesi Roman Abramoviçke arzan bağağa satuğa mäjbür boldı.
Osıdan keyin elden ketken Berezovskiy on eki jıl sırtta twrıp, jat jerde qaytıs boldı.

ATIŞULI AVANTYURIST

Berezovskiydiñ jan-jaqtı adam bolğanında da dau joq. Özi ğalım, käsipker äri sayasi qayratker. Tehnika ğılımdarınıñ doktorı atağın alıp, birneşe monografiyalıq eñbekter jazdı. Qayta qwrudıñ kezinde öziniñ tabiği darının paydalanıp, käsipkerlik jolğa tüsti. 1989 jılı «LogoVaz» kompaniyasın qwrğannan bastap tası örge domalap, «VAZ» avtomobil'derin satumen aynalasudan köp paydağa keneldi, bwdan soñ aqparat qwraldarına auız sala bastadı. 1995 jılı qañtarda ORT telearnasın qwruğa atsalısıp, onıñ Direktorlar keñesine müşe boldı. Sol jıldan bastap TV-6 (Mäskeu täuelsiz habar taratu korporaciyasınıñ) akcioneri atandı. 1996 jıldan bastap «Sibir mwnay kompaniyası» direktorlar keñesiniñ müşeligine saylandı. 1999 jılı «Kommersant'» bas­pa üyin satıp alıp, iri media toptıñ basşısına aynaldı.
Basqaşa aytqanda, 2000 jılı, yağni Reseyde Putin däuiri bastalğan kezde Reseydegi medianarıqta Berezovskiydey ıqpaldı twlğa kemde-kem edi. Onıñ ıqpalında «Kommersant'», «Moskovskaya komsomolka», «Nezavisimaya gazeta», «Novıe Izvestiya», «Svejiy nomer» gazetteri, «Avtopilot», «Vlast'», «Den'gi», «Molotok», «Domovoy», «Ogonek» jurnaldarı, «Naşe radio» radiostanciyası jäne «ORT» (Birinşi arna), MNVK (TV-6) telearnaların öz uısında wstadı. Biraq Putin taqqa otırğannan bastap Berezovskiydiñ media imperiyasınıñ küni sanaulı edi.
Onıñ öz sözimen aytqanda, ol Putindi bilikke äkelip, ülken qatelikke wrındı. Berezovskiymen til tabısa almağan jas prezident oğan öz dostarın qarsı qoyıp, onıñ ieligindegi aktivterin tartıp aldı.
Ömiriniñ soñğı jıldarı Berezovskiy bir kezdegi osı qateligi üşin ökinumen bolğan siyaqtı. Bıltır säuir ayınıñ soñında Putindi twtqındağan adamğa 50 mln. rubl' tağayındaytının mälimdegen. Al 6 mamırda ol «sıyaqını» 500 mln. rubl'ge deyin wlğaytqan.
Sonday-aq ol 1999-2000 jıldarı Putindi qoldağanı üşin «ädil de aşıq sot aldında» jauap beruge dayar ekenin aytqan.
V. A. Vasil'ev pen G. A. YAvlinskiy Boris Berezovskiydi kezinde «sayasi avantyurist» dep atağan eken. Al sayasattanuşı S.A.Markov oğan «halıqaralıq sanattağı wlı sayasi avantyurist» dep bağa bergen. Qalay bolğanda da, atışulı avantyuristiñ öliminiñ özi daulı bolğalı twr.

NE ÜŞİN?

2000 jıldan beri Wlıbritaniyada emigraciyada bolğan Berezovskiydiñ soñğı kezdegi qarjılıq, sayasi t.b. jağdaylardıñ uşığuına baylanıstı ruhani küyzeliske wşırağanı ras bolsa kerek. Mwnı onı qarağan därigerler de rastaydı.
Osıdan bes jıl bwrın onıñ baylığı 1,3 mlrd. dollar dep sanalğan, biraq onıñ bıltır ğana bwrınğı äriptesi Roman Abramoviçpen sottasıp, jeñiliske wşırağanı mälim. Ol Abramoviçten 5 mlrd. dollar öndirip aluğa nietti bolğan, biraq onıñ ornına özi sot şığındarın öteuge mäjbür boldı. Al üşinşi äyeli Elena Gorbunova özine jäne balalarına tiesili ötemaqını talap etip, onıñ bar aktivterine «qara qwlıp» saluğa sebepker boldı.
Ölerinen birneşe sağat bwrın ol «Forbs» jurnalınıñ tilşisimen beyresmi türde kezdesip: «Ömirdiñ mäni kettti. Qazir sayasatqa aralasqım kelmeydi... Ne isteu kerektigin bilmeymin. Men 67-demin. Bwdan äri qalay ömir süru kerektigin bilmeymin», - degen.
Al Dmitriy Peskovtıñ aytuınşa, Putinge hatında: «Men köp qatelik jiberdim, meni keşirudiñ oñayğa tüspesin bilemin, äytse de men şatastım, keşirim swraymın», - depti.
Ömirden qajığanı ras şığar. «Meniñ Reseydi jaqsı köretinim sonşalıq, emigrant bola almaydı ekenmin» degen Berezovskiy Putinnen ne üşin keşirim swrauı mümkin? Onı bilikke öz qolımen alıp kelgeni üşin be? Şın mäninde, Berezovskiydiñ özi bir sözinde «Meniñ ömirdegi eñ ülken qateligim - Putindi bilik basına äkelgenim» degen joq pa?
Onı öz qolımen bilikke alıp kelgeni üşin be? Älde birneşe aydan soñ odan aynıp, on üş jıl boyı oğan sayasi qarsılas bolğanı üşin be?
Soñğı on üş jılda Berezovskiy Europada äldeqanday sayasi ıqpalğa ie boldı deu qisınsız. Tipti ağılşın baspasöziniñ özinde arnayı tapsırıspen jazılğan maqalalar bolmasa, äldebir aqparattıq dabıra tuındamağan. Qayta-qayta arandatuşılıq mälimdeme jasap, özi turalı alıp-qaşpa äñgimeni özi ürlep, uşıqtırıp otırdı. Ağılşın baspasözine bergen swhbattarında «Reseydegi bilikti basıp aluğa» qatıstı mälimdemelerinen soñ, otanında onıñ üstinen tağı bir qılmıstıq is qozğalıp, Kreml' Londonnan ekstradiciya arqılı qılmısker oligarhtı qaytarudı talap etti.
Osılayşa ol Reseydegi biliktiñ tınışın alumen boldı. Şın mäninde ol äldeqanday sayasi ıqpalğa ie boldı ma, joq pa - ol arası küñgirt.
Onıñ soñğı kezdegi depressiyasınıñ bir sebebi sonda jatuı da mümkin. Endeşe onıñ ölimi kimge tiimdi?
1996 jılı jeltoqsanda Pol Hlebnikov degen amerikandıq jurnalist «Forbs» jurnalında Berezovskiyge alayaqtıq jasadı, zañsız aqşanı igerdi, şeşen mafiyasımen sıbaylas dep jäne tapsırıspen kisi öltirgen degen auır ayıptar taqtı. 1995 jılı kisi qolınan qaza tapqan jurnalist Vladislav List'evtiñ ölimine de Boris Berezovskiy jauaptı dep jariyaladı. Osı aytılğandardıñ negizinde 1999 jılı Evgeniy Primakovtıñ ükimeti kezinde Boris Berezovskiyge alğaşqı resmi ayıp tağılğan bolatın.
Bwdan keyin oğan Reseyde onnan astam qılmıstıq is qozğaldı. Ol elden kete salısımen, 2001 jıldıñ 20 qırküyeginen beri Reseyde alayaqtıq, zañsız aqşanı igeru, bilikti küşpen tartıp aluğa äreket etu degen ayıptar boyınşa izdeu jariyalanğan. Braziliya men Şveycariyada alayaqtıq, zañsız aqşa igerdi degen ayıptarmen kinä tağılıp, iz kesu jwmıstarı jürgizilgen.
2003 jıldan beri London Berezovskiyge sayasi bosqın märtebesin berdi. Ağılşın tölqwjatında onıñ atı jöni Platon Elenin dep körsetildi. Onıñ osı attı jamılıp, Gruziya men Latviyada bolıp qaytqanı da mälim.
Eger Berezovskiy Reseyge qaytıp oralsa, onda onıñ mülki tärkilenip, özi türmege qamaluı tiis bolatın. Endeşe, osı jağdaydıñ bärin körip-bilip otırıp jäne Putinge kömekteskenine ökingen adamnıñ öz erkimen elge qaytuğa niet etui mümkin be?

OL - ORIS
KINOSINIÑ
KEYİPKERİ

Advokat Aleksandr Dobrovinskiy Berezovskiydiñ ölimi turalı bılay degen: «Boris Abramoviç Berezovskiy özine qol jwmsaptı... Öte kürdeli twlğa edi. Ömirden tüñilgen adamnıñ äreketi me? Kedeyşilikte ömir süre almadı ma? Ömirden körgen soqqılarğa şıdamadı ma? Endi eşkim de şındıqtı bile almaydı dep qorqamın» degen.
Iä, şındıqtı bilu qiın...
Onıñ esesine, Boris Berezovskiydiñ beynesi özi ömir sürgen zamannıñ keyipkeri retinde orıs kinematografiyasında saqtalıp qalmaq. Jağımdı älde jağımsız keyipker retinde bolsın, Boris Berezovskiydiñ beynesi on şaqtı zamanaui kinofil'mde qılañ beredi. Mısalı, 1997 jılı «Şizofreniya» fil'minde Lozovskiydiñ, 2002 jılı «Oligarh» fil'minde Platon Makovskiydiñ, 2004 jılı «Şahmatist» fil'minde Emigranttıñ, 2004 jılı «Liçnıy nomer» kinosında Lev Pokrovskiydiñ, 2006 jılı «Ispanskiy voyaj Stepanıça» fil'minde Adam Babovtıñ, 2008 jılı «Psevdonim «Albanec»-2» kinosında Andrey Reutovtiñ, 2011 jılı «PiraMMMida» fil'minde Belyavskiydiñ, 2013 jılı «Mebius» kinokartinasında Ivan Rostovskiydiñ obrazdarın jasauda Boris Abramwlınıñ ömir jolı, minez-qwlqı, bet-beynesi paydalanılğan.
Bwdan bölek, Boris Berezovskiydiñ fenomenin aşuğa bağıttalğan birqatar kitaptar da jazılğan. Mısalı, Aleksandr Korjakovtıñ «Boris El'cin: ot rassveta do zakata» (1997), Oleg Solov'evtiñ «Russkie masonı: ot Romanovıh do Berezovskogo» (2004), Petr Hlebnikovtiñ «Krestnıy otec Kremlya Boris Berezovskiy, ili Istoriya razgrableniya Rossii» (2004), «Berezovskiy Boris. Iskusstvo nevozmojnogo» (3-tomdıq, 2004), YUliy Dubovtıñ «Bol'şaya payka» (2005 jılı şıqqan kitap keyin «Oligarh» kinosın tüsiruge negiz bolğan), Devid Hoffmannıñ «Oligarhi. Bogatstvo i vlast' v novoy Rossii» (2007), Aleksandr Hinşteynniñ «Berezovskiy i Abramoviç. Oligarhi s bol'şoy dorogi»(2007), Dmitriy Gordonnıñ «Berezovskiy i Korjakov. Kremlevskie taynı» (2008), «KGB qalıñdığı. Orıs oligarhınıñ qwpiya kündeligi» (2009), M.Hollingsuort pen S.Lenslidiñ «Londongrad. Reseyden aqşa alıp şığu. Oligarhtardıñ tağdırı öz auzımen aytılğan hikaya» (2009), N.S.Çekulinniñ «Tayna Oligarha, ili Britanskoe pravosudie» (2006), «Krovavıy oligarh i rossiyskoe pravosudie» (2007), «Berezovskiy - ne svoya igra» (2011), «VikiLiks», Berezovskiy i ubiystvo Litvinenko». Dokumental'noe rassledovanie» (2011) kitaptarı, YUriy Fel'ştinskiydiñ «Verdikt. Boris Berezovskiy protiv oligarhov» (2012), A.YU. Şerbakovtıñ «Russkaya politiçeskaya emigraciya. Ot Kurbskogo do Berezovskogo» (2012) degen eñbekteri bar.
Oligarhtıñ jwmbaq öliminen soñ äli talay kino tüsirilip, äli talay kitap jazıları sözsiz.

BİRİ - ŞÄY İŞİP,
BİRİ - JUINATIN
BÖLMEDE...

2006 jılı 23 qaraşada FSB-niñ bwrınğı oficeri Aleksandr Litvinenko şäyğa qosılğan poloniyden ulanıp, London auruhanasında köz jwmdı. Osı qılmısqa oray 2007 jılı 30 naurızda Skotland-YArdta RF Bas prokuraturasınıñ tergeuşisi Aleksandr Otvodov Boris Berezovskiymen közbe-köz söylesti. Keyin Berezovskiydiñ özi aytqanday, tergeuşi qoyğan swraqtardıñ köbisi bizneske qatıstı bolğan, al Litvinenkonıñ ölimine qatıstı swraqtar kezdesudiñ soñında ğana qoyılğan. Osı kezdesude Berezovskiy Litvinenkonıñ ölimine Putin men Lugovoydı kinäli dep mälimdedi. Al keybir sarapşılar Litvinenkonıñ ölimi Berezovskiydi qılmıstı etu üşin qajet bolğan dep sanaydı.
Naurız ayınıñ basında Berezovskiy öz advokattarımen Litvinenkonıñ ölimine qatıstı qılmıstıq is boyınşa kuälik beru jöninde aqıldasqan eken. Oligarhtıñ ölimine osı iske qatıstı qwpiyanı jabuğa jasalğan talpınıs dep bağa beruşiler de bar.
Qalay bolğanda da, Berezovskiydiñ ölimine qatıstı älemniñ tükpir-tükpirindegi qarapayım oqırmandar türli dolbar, san qilı pikir aytıp jatır.
Boris Berezovskiydiñ ölimi Twmandı Al'bionnan Japon tübegine deyin qızu talqılanuda.

"Türkistan" gazeti

0 pikir