Jeksenbi, 25 Tamız 2019
Jañalıqtar 1335 0 pikir 23 Säuir, 2013 sağat 10:40

MATAEVTIÑ QOLIMEN OT KÖSEU NEMESE ALMATI TÜBİ ALMA-ATA BOLA MA?

Osıdan eki-üş jıl bwrın qazirgi Mäjilis deputatı, sol kezde Almatı qalası äkiminiñ orınbasarı qızmetinde otırğan Serik Seydumanov Almatınıñ atauın özgertu turalı bastama köterip, jwrttı bir dürliktirip edi. Soñı qoğamdıq talqılauğa wlasqan dürligu köpke barmay sayabırsığan bolatın. Keyin Mäjilis tabaldırığın attağan Seydumanov tübinde «Alma-Atamen» qayta qauışatınımızğa senimdi ekenin aytıp, miığınan külgen-di. Endi mine, sol söz tağı aytıldı. Basqa emes, jurnalisterdiñ Odağın basqarıp jürgen Seyitqazı Mataevtıñ auzımen. «Alma-ata» dep atağanımız dwrıs, tübi osığan kelemiz» deydi Sekeñ senimdi. Söytken Mataevtıñ öziniñ bası dauğa qaldı. «Jurnalister Odağın basqarıp, külli qalam wstağan qauımnıñ atınan söyleytindey ol kim eken sonşa? Odaqtı basqaratın basqa adam tabılmay qaldı ma?» degen ayıptauğa tolı üşbu hat ğalamtordı şarlap ketti. Hattı kim jazğanı äri kimge bağıttalıp jazılğanı da belgisiz. Bir belgilisi, Jurnalister odağınıñ törağasına bwrınnan  tis qayrap jürgender boluı kerek. Al mına bastaması «Qwlannıñ qasuına mıltıqtıñ basuı» degenniñ keri bolğanday. Jä, aytpağımız bwl emes edi. Bizdi alañdatatını, bärimizge ıstıq Almatı atauın «Alma-ata» dep özgertkende ne wtamız? Odan halıqqa keler payda qaysı? El aman, jwrt tınışta joq jerden dau şığarğan Seyitqazı Mataevtıñ köksegeni ne? Älde, bireuler aytqızıp, Mataevtıñ qolımen ot kösep otır ma?

Osıdan eki-üş jıl bwrın qazirgi Mäjilis deputatı, sol kezde Almatı qalası äkiminiñ orınbasarı qızmetinde otırğan Serik Seydumanov Almatınıñ atauın özgertu turalı bastama köterip, jwrttı bir dürliktirip edi. Soñı qoğamdıq talqılauğa wlasqan dürligu köpke barmay sayabırsığan bolatın. Keyin Mäjilis tabaldırığın attağan Seydumanov tübinde «Alma-Atamen» qayta qauışatınımızğa senimdi ekenin aytıp, miığınan külgen-di. Endi mine, sol söz tağı aytıldı. Basqa emes, jurnalisterdiñ Odağın basqarıp jürgen Seyitqazı Mataevtıñ auzımen. «Alma-ata» dep atağanımız dwrıs, tübi osığan kelemiz» deydi Sekeñ senimdi. Söytken Mataevtıñ öziniñ bası dauğa qaldı. «Jurnalister Odağın basqarıp, külli qalam wstağan qauımnıñ atınan söyleytindey ol kim eken sonşa? Odaqtı basqaratın basqa adam tabılmay qaldı ma?» degen ayıptauğa tolı üşbu hat ğalamtordı şarlap ketti. Hattı kim jazğanı äri kimge bağıttalıp jazılğanı da belgisiz. Bir belgilisi, Jurnalister odağınıñ törağasına bwrınnan  tis qayrap jürgender boluı kerek. Al mına bastaması «Qwlannıñ qasuına mıltıqtıñ basuı» degenniñ keri bolğanday. Jä, aytpağımız bwl emes edi. Bizdi alañdatatını, bärimizge ıstıq Almatı atauın «Alma-ata» dep özgertkende ne wtamız? Odan halıqqa keler payda qaysı? El aman, jwrt tınışta joq jerden dau şığarğan Seyitqazı Mataevtıñ köksegeni ne? Älde, bireuler aytqızıp, Mataevtıñ qolımen ot kösep otır ma?

Qali SÄRSENBAY, «Almatı aqşamı» gazetiniñ bas redaktorı:
Almatı atauın özgertudiñ eşqanday qisını joq
- Ğasırlar boyı jasap kele jatqan Almatınıñ tarihı tereñde jatır. Tipti, bayağıda «Almatu» degen jazuı bar teñge de tabılğan. Sondıqtan ol ataudı auıstırudıñ eşqanday qisını joq. Bwlay etudiñ arğı jağında ne twrğanın bilmeymin. Ötken jılı qala äkimi Ahmetjan Esimov bwğan qatıstı «Almatı atauı eşqaşan özgermeydi» dep nükte qoyğan bolatın. Bwl osı taqırıpqa nükte qoyadı dep oylaymın. Sebebi, ol qala basşısınıñ pikiri. Konstituciyada solay jazılğan. Almatı ejelden öz atauımen kele jatqan qala. Arasında Vernıy degen sekildi atpen uaqıtşa atalğan. Osınday atau bergen bizdiñ ata-babamız aqımaq emes şığar. Tipti, qalanıñ atı Almatı emes, kezinde Almalı dep atalğan. Qazir olay eşkimniñ de atağısı kelmeydi. «Almatu» degen jazuı bar teñge tabılğanda Mäskeuden arnayı numizmatikamen aynalısatın adamdar kelip teksergende bwrın qalanıñ ülken öndiris ornı bolğanın anıqtağan edi.

Serik SEYDUMANOV, deputat:
Qazir qarsı bolğandar keyin qwptaytın boladı
- Qazirgi uaqıtta qala atauın özgertudiñ qajeti joq şığar. Biraq bolaşaqta ol mindetti türde özgeredi dep oylaymın. Qazaq tilinde Almatınıñ atı Keñes däuirinde de, qazir de Almatı bolıp keledi. Ol eşqaşan özgermeydi. Alayda «Alma-Ata» degen transkripciya boldı. Bireuler orıs tilinde boldı dese, biri basqa tilde boldı degendi alğa tartadı. Orıs tiliniñ däuiri jürip twrğanda Alma-Ata dep jazıldı. Şetelde de tura osılay atalğanın eskeruimiz kerek. Bwl tarihi mälimet. Solay bola twra nelikten bizdiñ qoğamda oğan qarsı adamdar bar? Qarsı bolıp otırğandardıñ bäri özimizdiñ qazaqtar. Basqa wlttar tarapınan qarsılıq bayqalmaydı. Bölinbeu kerek. Bizge belgilisi, Almatı - qazaqtıñ sözi. Orısşa atalğan Alma-Atanıñ özi qazaqqa böten emes. «Alma» men «ata» degen atau bizde bar emes pe? Biz osılay jazğanmen basqa elderde transkripciya bäribir özgeredi. Ol bizge qaramaydı. Mısalı, biz Moskva bola twra onı Mäskeu deymiz ğoy. Saratovtı Sarıtau deymiz. Tura sol sekildi. Bizge qalay ıñğaylı bolsa, solay ayta beremiz. Bügingi qoğam ösu üstinde. Jiırma bir jıl bolğan täuelsizdiktiñ jemisin köretin uaqıtqa kelip jettik. Biraq sanamızda qorqaqtıq, jaltaqtau bar. Sol bizdi tejep twr. Uaqıt öte kele qazir qarsı bolğandar keyin qolday bastaydı.
Altınbek QORAZBAEV, Halıq ärtisi:
Almatını «Alma-Ata» dep özgertsek,
özimniñ änime janım aşidı
- Bwl endi qiındau mäsele. Almatını «Alma-Ata» dep özgertsek özimniñ änime janım aşidı. Bir jağınan Alma-Ata dep bölek jazıluı N'yu-York, San-Francisko dep jazılğan atau sekildi dünie ğoy.  Almatı degen qazaqi, qwlaqqa jağımdı estiledi. Al endi sonı qaytadan bwrınğı qalpına keltiruge qanday qajettilik tuındap otırğanın tüsinbedim. Meniñşe, Almatı bolıp qalğanı dwrıs. «Alma-Ata» deu älemdik deñgeydegi lauazım sekildi bolıp estiledi. Bala kezimizde «Alma-Ata» dep aytıp, solay jazatınbız. Mwnıñ auısqanına otız jılday ğana uaqıt boldı. Auıstırsa auıstıra jatar. Älemdik deñgeyge şığamız degen oy şığar. Bwl turalı bilik ne deydi eken? Seydumanovtıñ aytıp jürgeni bir jağınan dwrıs ta şığar. Sebebi, ol Almatı qalası üşin biraz ter tökti.
RS: Bizdiñ Seyitqazı Mataevtıñ jeke özine eş qarsılığımız joq. Azamat retinde, äriptes retinde sıylaymız. Biraq tarihşı emes, basqa emes, Jurnalister odağınıñ törağasınıñ qoğamnan qoldau tappağan taqırıptı qayta qozğağanına tañımız bar. Erikkenniñ ermegine aynaldırmay, kim köringenniñ ileuine tastamay osı mäselege nükte qoyatın uaqıt jetti-au, osı!
J.QARJAN

"Halıq sözi" gazeti

0 pikir