Särsenbi, 23 Qazan 2019
Jañalıqtar 4405 0 pikir 30 Säuir, 2013 sağat 10:30

Qajım Jwmaliev. Abay (Ibrahim) Qwnanbaev (Bası)

Qay halıqtıñ ädebietin, tarihın alsaq ta, är halıqtıñ ömiri men äleumettik-tarihi jağdaylarımen ädebietiniñ tığız baylanıstı damitındığın köremiz. Qay eldiñ ädebieti bolsın, negizinde örleu bağıtında damidı. Biraq ärdayım olay bola bermeui de mümkin. Keyde şarıqtap ösetin de, keyde ideyalıq-körkemdik sapası tömendep ketetin de kezderi bolmaq. Äytse de, ädebiettik proceske tän bir jayt - soñğı ädebiettiñ, onıñ ökilderiniñ özinen bwrınğı nwsqalarmen, tipti auız ädebietimen jalğastı, baylanıstı damığandığı bayqaladı. Belgili bir tarihi däuir, ne kezeñderde tarih sahnasına iri talant, ülken twlğalar şığadı da, aynalasındağı är aluan ömir qwbılıstarın dwrıs tüsinip, öz keziniñ qoyğan talap, tilekterine säykes tuındılar beredi. Olar özinen bwrınğı mwralardıñ jatımdı, kerekti degen närlerin aladı da, kemşilikterin qaytalamay, öz halqın alğa süyreu tuı astında jwmıstar istep, onıñ ruhani azığı ädebiet pen iskusstvosın damıtuğa, ilgeriletuge küş saladı.

Qay halıqtıñ ädebietin, tarihın alsaq ta, är halıqtıñ ömiri men äleumettik-tarihi jağdaylarımen ädebietiniñ tığız baylanıstı damitındığın köremiz. Qay eldiñ ädebieti bolsın, negizinde örleu bağıtında damidı. Biraq ärdayım olay bola bermeui de mümkin. Keyde şarıqtap ösetin de, keyde ideyalıq-körkemdik sapası tömendep ketetin de kezderi bolmaq. Äytse de, ädebiettik proceske tän bir jayt - soñğı ädebiettiñ, onıñ ökilderiniñ özinen bwrınğı nwsqalarmen, tipti auız ädebietimen jalğastı, baylanıstı damığandığı bayqaladı. Belgili bir tarihi däuir, ne kezeñderde tarih sahnasına iri talant, ülken twlğalar şığadı da, aynalasındağı är aluan ömir qwbılıstarın dwrıs tüsinip, öz keziniñ qoyğan talap, tilekterine säykes tuındılar beredi. Olar özinen bwrınğı mwralardıñ jatımdı, kerekti degen närlerin aladı da, kemşilikterin qaytalamay, öz halqın alğa süyreu tuı astında jwmıstar istep, onıñ ruhani azığı ädebiet pen iskusstvosın damıtuğa, ilgeriletuge küş saladı.

Bwl jağdaylardı bizdiñ qazaq ädebieti tarihınıñ damu joldarına janastırsaq, HİH ğasırdıñ ekinşi jarımındağı ädebietimizdiñ barlıq jetistik jaqtarı Abay atımen baylanıstı. Özine deyingi qazaq ädebietin de, şığıs pen orıs ädebietin de tereñ tüsinip, olardan öziniñ tvorçestvolıq ösu joldarına kerektilerin ala biluleri jäne olardı tvorçestvolıq joldarmen iske asıruları arqılı ol öz kezindegi qazaq ädebietin biik beleñge şığardı.

Eger ärbir ösken ädebietke qoyılatın şarttar däuir kezeñiniñ talap-tilekterin öz şığarmalarında qamtu, onı iske asıruğa belsene at salısu, halıqtıq, progressivtik ideyanı qoldau, ädebiettiñ körkemdik, şeberlik jaqtarın damıtu, sonımen birge ärbir wlt ädebietiniñ erjetui, marqayu joldarı öziniñ wlttıq sipatın saqtay otırıp, progressivti bükil adam balası ideyasına ün qosu desek, HİH ğasır ekinşi jarımındağı ädebietimizdiñ bwl bağıtta ülken adım jasauı da eñ aldımen wlı Abaydıñ ülesine tidi.

Abaydıñ özine deyingi ädebiet ökilderinen özgeşeligi - ol tek qazaq qana emes, şığıs, orıs, evropa mädenietimen, ädebietimen tanısıp, Sokrat, Aristotel', francuz ağartuşıları, orıstıñ revolyuciyaşıl wlı demokrattarınıñ eñbekterin jaqsı bilip, düniejüzi ädebietiniñ eñ jaqsı ülgilerin oqıp qana qoyğan joq, olardıñ ideyalıq-körkemdik jaqtarın üyrenip, qazaqşağa audarıp, onı halıq mülki etti. Osılardıñ negizinde ol ädebietimizdegi klassigi, iri oyşıl aqındardıñ qatarına qosıldı.

Eger biz Abayğa osı twrğıdan kelsek, ol - äzirbayjannıñ wlı dramaturg, äleumet qayratkeri, M.F.Ahundovtan keyingi, tek qazaq qana emes, HİH ğasırdıñ ekinşi jarımındağı bükil Orta Aziya halıqtarı bolıp maqtanarlıq adam. Äri öziniñ zor talantı, äri oqımıstı-mädeniettiligi arqasında ol - qazaq poeziyasın mazmwnı jağınan tereñdetuşi, türi jağınan jañartuşı novator. Ol qazaqtıñ buınğa negizdelgen öleñ qwrılısın ırğağı, wyqası, şumağı jağınan jañartıp bayıttı. Köp eldiñ ädebietin, köptegen iri talanttardan Abaydıñ önege alğanı, olardan tvorçestvolıq üyrengeni bayqaladı. Biraq ol solardıñ eşqaysısınıñ köleñkesinde qalıp qoymay, öz ädebietiniñ wlttıq tiline say öleñ erekşelikterin saqtap, poeziyamızğa qanday jañalıq engizse de, kimnen üyrenip, kimnen ülgi alsa da qazaq öleñ qwrılısınıñ öz erekşeligin tanıttı. Olar bwrın joq, Abaydan keyin ğana düniege kelgen jaña tür bolsa da, negizi sillabikalıq öleñ qwrılısı ekendigin aytpay-aq wğınuğa boladı. Abaydıñ Abaylığı da osında.

Qazaq poeziyasına engizgen Abaydıñ jañalıqtarın bireuler 16, endi bireuler 19 dep jür. Olardıñ qaysısı dwrıs, qaysısı teris, ol öz aldına. Olar - äli de zerttey tüsudi qajet etetin mäsele. Biraq bir şındıq sol - Abaydıñ jaña öleñderi arqılı ädebietimizdiñ bayuı, barlıq öleñ türleriniñ de poeziyamızdan mığım orın teuip, keyingilerge ülgi sanaluı, özinen keyingi aqındardıñ ol ülgilerdi özderine önege etui, sonıñ nätijesinde ädebietimizde jaña ädebi mekteptiñ negizi qalanuı.

Til jöninde aqınnıñ eñbegi ülken. Söz mağınasın bayıtu, sintaksistik qwrılısı men morfologiyalıq jaqtarın keñeytip, tildiñ körkemdik jaqtarın öristetu, t.b. Äytse de öte bir ayrıqşa eñbegi ğasırlar boyı üstemdik etip kelgen qazaqtıñ poetik tilderindegi idioma erekşelikterin saqtamay, basqa tilge audaruğa jeñildetip, onı internacionaldıq biikke köterui deuge boladı. Mädenietti elderdiñ tilinde qoldanılatın filosofiyalıq, ğılımdıq, abstraktalıq wğımdarğa qazaqtıñ öz tilinen balamalar tauıp, qanday tereñ oylardı bolsın, däl aytıp beruge qazaq tiliniñ mümkinşiligi barlığın öz tvorçestvosımen däleldep berdi. Bwl - Abay novatorlıqtarınıñ eñ mıqtı jağı.

Sonımen qatar Abaydıñ tağı bir erekşeligi - öz halqın düniejüzi mädenietiniñ jaqsı ülgilerimen, filosofiyalıq tereñ oylarımen tanıstıru. Sokrattıñ dialogi, Platonnıñ oy-pikirleri, Aristotel', keybir francuz, ağılşın filosoftarı jäne Divani, Firdousi, Navoi, Nizami tärizdi şığıs oyşıldarınıñ ömirge közqarastarımen qazaq oqırmandarı birinşi ret Abay şığarmaları arqılı tanıstı. Söytip onıñ talanttılığı, ülken mädeniettiligi, öz halqınıñ bolaşağın dwrıs tüsinui, äri wlttıq, äri halıqtıq, äri jalpı adam balasılıq ideyanı ündeui onı wlı aqın därejesine jetkizip, ideyası joğarı, körkemdigi üzdik mwra qaldırıp, ädebietimizdiñ negizin salu biigine köterdi.

Podpis': ÖmiriAbay (Ibrahim) Qwnanbaev 1845 jılı osı küngi Semey oblısı Abay audanı Şıñğıs tauında tuğan. Abaydıñ arğı atası Irğızbay, bergi atası Öskenbay - ekeui de feodal. Öz äkesi Qwnanbay - jas kezinde «batır» jigittiñ biri sanalıp, öse kele söz wstap, el basqarğan adam.

1822 jılğı patşa ükimetiniñ «Sibir' qazaqtarına arnap şığarğan ustavı» boyınşa, qazaq dalası okrugke bölinip, okrugtik bwyrıq arqılı bileu tärtibinen keyin Qwnanbay Qarqaralı okrugine ağa swltan bolıp saylanadı. Qwnanbaydıñ atın şığaruğa bwl jağdaylardıñ mäni ülken boldı. Öytkeni el bileytin han, ağa swltandar bwrın han, töre näsilderinen bolıp kelse, joğarğı zañ boyınşa, ol mindetti töreden bolmay-aq, qaradan şıqqan mıqtı feodaldar da el basqaruğa jaray beru mümkinşiligi Qwnanbaydı ağa swltan etse, bwl jay-japsardı jaqsı wğa bilmegen köpşilik Qwnanbaydı erekşe bağalaydı. «Qaradan tuıp han, ayırdan tuıp nar boldı» dep, öz kezindegi feodal tabınıñ aqındarı Qwnanbaydı madaqtay jöneledi.

Öz qolındağı äkimşilik tizginin Qwnanbay öz keregine tolıq paydalana bildi. Biraq el basqaruda Qwnanbay jaña tärtip ornatqan joq, bwrınğı bir rudı ekinşi ruğa aydap salu tärizdi eski ädisti ol da qoldadı. Onıñ bwrınğılardan bir özgeşeligi sol dindi berik wstau üşin Qarqaralığa meşit, Mekkege qajılar tüsetin «Täkie» attı üy salğızdı. Bwl jağdaylardı da ol öziniñ el bileu maqsatına tolıq paydalana bildi. Dinşilderdi öz qolına wstap, el basqarudıñ bir jağın dinge, dinşilderge tiredi.

Qwnanbaydıñ tek öz qara bası ğana emes, onıñ dostasqan, qastasqan adamdarınıñ qaysısı bolsın, özimen deñgel tüsken, sol kezdiñ söz baqqan adamdarı boldı. Talay dau, talay tartıstardıñ juan ortasında boluı bolaşaq wlı aqın, jas Abaydıñ şeşendik tilge jattığularına äser etpeui mümkin emes edi. Abaydıñ nağaşısı - «Şanşan quları» atanğan, küldirgi, mısqıl sıqaqpen atı şıqqan qazaqtıñ dañqtı rularınıñ biri. Wljannıñ (Abaydıñ şeşesi) ağası Tontaydıñ qoja-moldalardı sıqaqtap, öler aldında: «Jazıla-jazıla qoja-moldalardan da wyat boldı, endi ölmesek bolmas», - degen sözi küni büginge şeyin el auzında. Bwl sıqıldı söz tapqış, mısqılşıldıq Wljanda da bolğan. Atası Qwnanbaydıñ özi jäne onıñ aynalasınıñ bäri de söz wstağan şeşender bolıp, anası jağınan «Şanşar qularımen» tamırlasıp jatuı Abay tärizdi ülken talanttıñ eñ bolmağanda tili wştaluına az da bolsa äser etui sözsiz. Abaydağı qazaqtıñ naqıl, taqpaq, biler sözderiniñ ülgisimen keletin şeşendik sözderge wstalıq, mısqıl-sıqaqqa asqan şeberlikterdiñ bir tamırın osı ösken ortasınan izdeuimiz kerek.

Abay äueli el işindegi din mektebinde oqıp, on jasında Semey qalasındağı Ahmet Riza medresesine tüsedi. Mwndağı oqudıñ bäri de eskişe, din sabağı edi. Onda Abay nebäri üş jıl mwsılmanşa jäne üş ay orıs mektebinde orısşa oqidı. Din mektebinde jürgiziletin bar sabaqtı jaqsı ülgerip, qalğan uaqıtın öz betimen kitap oquğa jwmsaydı. Oqitın kitaptarı arab, parsı, türik elderiniñ dañqtı aqındarınıñ eñbekteri boladı. Solardıñ işinde şın süyip oqığan aqındarı - Navoi, Saadi, Qoja-Hafiz, Fizuli. Abay öziniñ talanttılığı men qabiletiniñ küştiligimen üş jılda ülken bilimge iesi bolğan.

Sol jas kezinde-aq arab, parsı, türik aqındarınıñ öleñderine eliktep, özi de öleñ şığara bastadı. «Fizuli, Şämsi, Sayhali», «Jüzi rauşan» attı öleñderi osı kezde jazıladı.

Jası 13-ke tolıp, mwsılmanşa üş jıl, orısşa üş ay oqığan soñ Abayğa «oqudıñ esigi jabıladı». Qwnanbay Abaydı oqudan şığarıp alıp, el basqaru jwmısına qosadı.

Abay parsı, arab, şağatay ädebietin de, orıs ädebietin de köp bilui, tereñ wğınuı, är tildiñ tek jalpı mağınasın ğana wğınuşı emes, sol tildiñ ädemiligin de wğa bilui aqınnıñ mektepti tastağan soñ da öz betimen üzdiksiz oqığandığın däleldeytin faktiler bolıp sanaladı.

Abaydıñ jas kezindegi öleñderi joqtıñ qası. Joğarğı atalğan «Kim eken dep kelip em tüye quğan» attı öleñi men arab, parsı, türik aqındarına eliktegen öleñderiniñ aldıñğısı 1854-1855 jıldarı, soñğısı 1858-1859 jıldarı jazılğan.

1864 jılı 19 jasında «Älif-bi» öleñin jazadı. Mwnan keyingi öleñderiniñ jıldarı 1870 jıldan bastaladı. Abay öleñderin qoljazba türinde saqtağan Mürseyitte de 1870-1876 jıldıñ arasında jazğan Abay öleñderinen derek joq. Al 1884 jıldardan bergi öleñderiniñ jıldarı üzilmeydi. Äsirese köp jazğan jıldarı -1886, 1889, 1895 jıldar.

1886 jılı 17 öleñ, 1889 jılı 27 öleñ (onıñ segizin orısşadan audarğan), 1895 jılı 13 öleñ jazdı.

Abay alğaşqı kezde öz öleñderin dosı, zamandası Kökbay aqınnıñ atımen jariyalap, 1886 jıldardan ğana bastap öz atımen şığarğan. Söytip, öleñdi öziniñ mamandığı etui osı jıldardan bastaladı. Abay ömirin zertteuşilerdiñ bäri de mwnı moyındaydı. Abaydıñ köp ömiriniñ el basqaru isine jwmsalınıp, söz wstap, bilik isterin atqaruı Abaydıñ öleñderiniñ jıldarı üzilip qala beruiniñ negizgi bir sebebi osında ekenin añğartadı.

Abaydıñ ğılımğa, öleñ jazuğa belsene kirisui 40 jasınan beri qaray. Oğan şeyin bilim izdeuden qol üzbegenmen, öleñdi jürdim-bardım ğana jazıp kelse, 40 jasınan bastap tvorçestvoğa tügeldey beriledi.

Öz aynalasındağı ru tartısınan, eskilikten, nadandıqtan jerine bastağan dana aqın öz elin el etudi oylaydı da, osınıñ jolın izdeydi. Aqın solardıñ barlığına qalammen küres aşu degen qorıtındığa keledi. Aldına zor maqsat qoyğan aqın wlı orıs halqınıñ bay mädenietin meñgeruge belsene kirisip, orıs tili, orıs ädebietimen şwğıldanadı.

Abaydıñ orıs mädenietine qwlşına kirisuiniñ eki türli sebebi boldı. Birinşiden, Abay qazaq elin şığıs sholastikasınıñ ıqpalınan mülde şığarıp, tura orıs mädenietin alu, sondıqtan qazaq dalasında orısşa mektep aşu, molda, qojalarğa patşa ükimeti tarapınan berilgen keybir pravolardı qaytıp alıp, olardı tizgindep wstau, olardıñ pravosın uezd, bolıstarğa beru jöninde öz pikirin ğılımi türde däleldegen Şoqan Uälihanov pen onan keyingi öziniñ zamandası Altınsarinnıñ bağıtın Abay dwrıs dep wqtı. Ekinşiden, bwl kezde wlı orıs halqınıñ ädebieti düniejüzi mädenietiniñ altın qazınasınıñ qatarına qosılıp qana qoyğan joq, Evropağa öziniñ revolyuciyaşıl äserin tigizdi. Batıstıñ keri ädebietin basıp ozdı. HİH ğasırdağı orıstıñ keybir jazuşıları jamılğan evropalıq şapanın şeşip tastap, orıs ädebieti mazmwnına türi say, öziniñ wlttıq qalpında dünielik sahnağa şıqtı.

Öz keziniñ ülken mädenietti jäne talanttı aqını Abaydıñ onı bilmeui, körmeui mümkin emes edi. Abay köre de, tüsine de bildi. Onıñ üstine Abay Semeyge aydalıp kelgen orıstıñ halıqşıl demokrattarı: Mihayles, Dolgopolov, Grostarmen tanısıp, öziniñ sol bağıtın bwrınğıdan göri de wştay tüsedi. Orıs mädenietine tereñdep, Çernışevskiy, Belinskiy, Dobrolyubov, Saltıkov, Tolstoy, Puşkin, Lermontov şığarmaları, Aristotel', Sokrat, Platon, Gogol'  eñbekterimen tanısadı. Orıstıñ demokrattarı men wlı klassik jazuşılarınıñ danalıq eñbekterimen tanısuı, batıs filosoftarınıñ eñbekterin oquı jäne öz kezindegi şaruaşılıq-äleumet ömirindegi bolıp jatqan ärtürli özgeristerdi sezinu, wğınu jiıntığı kelip, Abaydıñ ömirge közqarasına, oy-sanasına ülken özgeris kirgizedi. Abaydıñ özi aytqan «Şığısım - batıs, batısım şığıs boldı» deytin söziniñ tereñ sırı, mine, osında.

Qazaqtıñ äleumettik ömirindegi eski feodaldıq közqarasqa, kertartpa, nadandıq, jalqaulıqtarğa qarsı küres aşıp, bwl jöninde köp öleñ jazğan jıldarı osı 1886 jıldardan bastaladı. «Ğılım tappay maqtanba», «Jasımda ğılım bar dep eskermedim», «Internatta oqıp jür» tärizdi oqu, öner, adamgerşilikke ündegen «Qalıñ elim, qazağım», «Baylar jür jiğan malın qorğalatıp», «Adasqannıñ aldı jön» sıqıldı äleumet ömiriniñ ärtürli jaqtarına arnalğan öleñderi de osı jıldarı şığarılğan. 1886 jıldardan bastap bwrınğı el äñgimesinen aulaqtap, öz eñbegin tügeldey el igiligi üşin jwmsauğa bel buğanına Abaydıñ öz sözi ayğaq.

«Bwl jasqa kelgenşe jaqsı ötkizdik pe, jaman ötkizdik pe, äyteuir birtalay ömirimizdi ötkizdik, aytıstıq, jwlıstıq, tartıstıq - äureşilikti köre-köre keldik, endi jer ortası jasqa keldik, qajıdıq, jalıqtıq, istep jürgen isimizdiñ bäri bayansız, baylausızın kördik, bäri - qorşılıq. Al qalğan ömirimizdi qaytıp, ne qılıp ötkizemiz? Sonı taba almay, özim de qayranmın... Aqırı oyladım, osı oyıma kelgen närselerdi qağazğa jaza bereyin, aq qağaz ben qara siyanı ermek qılayın, kimde-kim işinen kerekti söz tapsa, alsın, ya oqısın, keregi joq dese, öz sözim özimdiki dedim de, aqırı osığan bel bayladım. Endi bwdan basqa eş jwmısım joq».

Bwnıñ negizgi eki türli sebebi boldı. Birinşi, patşa ükimetiniñ qazaqtıñ jerin äbden otarlap alıp, öz degenin jasap, bwrınğı ru tartısın ştat saylaularımen ürlep jandırıp, el birligin mülde iritu sayasatı bolsa, ekinşi, eski feodaldıq qwrılıstı ığıstıra kire bastağan kapitalizm elementi, onımen baylanıstı ene bastağan ärtürli jañalıqtar, qısqası, osılar tärizdi qayşılıq qarım-qatıstar edi. Abay, söz joq, jañalıqtı qoldadı. Jaña baylardıñ halıqtı qanauına qarsı şıqsa da, onı mıqtap şenese de, qazaqtıñ orıs halqımen aralasuı, ol arqılı qazaq dalasına jayıla bastağan mädeniettiñ, progrestik ideyanıñ qırdağı jetekşisi boldı. Öz kezindegi Şortanbay, Äubäkir aqındar tärizdi sarıuayımğa tüspey, bolaşaqtı aldınan kütip, halqın oquğa, önerge, ğılımğa şaqırdı. Şın mäninde halıq qamqorşısı boldı.

Ibıray (Abay) jas jolbarıs jürektengen,

Dwşpanğa arıstanday bilektengen.

Öziniñ zamanında bozbalası,

Periniñ jigitindey iriktengen.

Ey, Sara, qay kisiñ bar oğan jeter,

Önerin körgen jannıñ esi keter.

Adamnıñ jalğız bastı bilimpazı,

Onı da jamandaysıñ, Nayman, beker, - dep öziniñ zamandas aqını Birjan onı osılay däriptedi.

El arasındağı dau-şar, ärtürli ru tartısı tärizdi äñgimelerden aulaqtap, orıs mädenietin zerttep, onı öz halqınıñ paydasına asıruğa küş saluı, tvorçestvoğa berilu, halıqtıq iri-iri mäselelerdi köterip, özi aytqanday, «Äkesiniñ wlı bolmay, adamnıñ wlı boluı» jwrt aldında onıñ bedelin, dañqın bwrınğıdan da küşeyte tüsedi. Eli üşin onıñ etken kürdeli isteri Abaydı jalğız qazaq Abayı emes, qanattas, irgeles jäne basqa elderdiñ de Abayı etedi. Ärtürli sebepterden Rossiyadan aydalıp kelgen sol kezdegi halıqşıldar, oqımıstı, jazuşılar - bäri de Abaydı özindik sanap, dostasıp ketti. Bäriniñ de at mañdayın tireytin jeri Abay boldı. Bwğan dälel retinde Dolgopolovtıñ arızı men Twraştıñ eskertkişin keltiruge boladı.

 

Semeydiñ soğıs gubernatorı mırzanıñ ğwzırına

(Nifont Dolgopolovtan)

Ötiniş

«Jürek auruı jäne bezgek nauqasımen meniñ densaulığım öte tömendep ketti. Onı jöndeu üşin jazğı aylarda qalanı tastap, qırğa şığıp qımız işsem, taza auanı paydalansam deymin. Sol sebepti öte kişilik etip, sizdiñ ğwzırıñızdan Şıñğıstau bolısı Qwnanbay Ösenbaevtıñ auılına baruğa 15 avgustqa şeyin wlıqsat etuiñizdi swraymın»1.

Semey, 4 iyul', 1885 jıl

(N.Dolgopolov)

Sonımen qatar, basqa körşiles elderdiñ de patşağa narazı keybir adamdarı, öz elderiniñ bay-feodaldarına qarsı bolğandar da Abaydı panalaydı. «Jıl sayın Ürkitten qaşqan, köbinese Kavkazdağı Dağıstannıñ, Türiktiñ aydalğan adamdarı birden, ekiden kelip, keyi qıstap, keyi bir-eki ay jatıp tınığıp, bir-bir at minip ketedi. Osınday at minip ketken qaşqındardıñ meniñ közim körgendegisi 15 şamalı», - dep jazdı öziniñ balası Twraş2. Bwlar tärizdi faktiler Abay ömirinde köp. Basqaların aytpağanda, osı ekeuiniñ özi-aq Abay tek qazaqtıñ ğana emes, basqa elderdiñ de jaqsılarına ortaq Abay bolğandığın tolıq däleldeydi.

1Semeydiñ oblıstıq arhivi, is №242.

2Abay Qwnanbaywlı. Şığar., İİ tom, QKÄB, Almatı, 1940, 202-bet.

(Jalğası bar)

kazakhadebieti.kz saytı

0 pikir