Beysenbi, 9 Şilde 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 53021. Jazılğandar — 35137. Qaytıs bolğandar — 264
Jañalıqtar 2185 0 pikir 30 Jeltoqsan, 2013 sağat 08:00

Mwrtınan ayırılıp, saqalı ğana qalğan aytıstan nege män ketti?

22-jeltoqsanda «Elarna» telearnasında «Jırıñ bolıp, tögilemin» attı aytıs berildi.  Aytıstı  tağı da «Jädiger» qoğamdıq birlestigi wyımdastırğan bolu kerek.  Şama-şarqınşa öz deñgeyin körsetti. «Qwlmanbet aytıs» dep atalatın aytıs türin qayta  jañğırttı. Bwl da bolsa jetistik.  Desede «Nwr Otan» partiyası ötken jılğı jıl sayın wyımdastıruğa uäde etken «Altın dombıra» bayqauın wmıtıp kete jazdağan sıñaylı. Äyteuir «Jädigerdiñ» arqasında  «Altın dombıranı» da tapsırıp ülgirdi. Aytıs joğarı deñgeyde ötti deuge wyalamın. Mümkin wyalmaytındar da bar şığar. Qazılar alqası ötken jılğı «Altın dombıra» attı aytıstıñ «ädildigin» bir jıldan keyin tüzetkendey äser qaldırdı. Qazaqtıñ düldil aqını Jandarbektiñ eskertkenin eledi me, joq äli de kelisim solay boldı ma, ol jağı belgisiz. Äyteuir Jäkeñe bwyırdı.  Tağı bir kädik, Aybek Qaliev, Rinat Zaytov sındı düldilderdiñ bwl aytısqa qatıspauı bolıp twr. Sebepsiz bolmas: monopoliya, ädildik, deñgey,  müdde degendey sebepter tolıp jatır. Bälkim adal önerin ayırbasqa salğısı kelmegender de bar şığar...

Soñğı üş-tört jıldan beri aytıstıñ sapası qattı tüsip ketti.  Közqaraqtı tıñdarman retinde öz oyımdı bölisudi jön kördim.

22-jeltoqsanda «Elarna» telearnasında «Jırıñ bolıp, tögilemin» attı aytıs berildi.  Aytıstı  tağı da «Jädiger» qoğamdıq birlestigi wyımdastırğan bolu kerek.  Şama-şarqınşa öz deñgeyin körsetti. «Qwlmanbet aytıs» dep atalatın aytıs türin qayta  jañğırttı. Bwl da bolsa jetistik.  Desede «Nwr Otan» partiyası ötken jılğı jıl sayın wyımdastıruğa uäde etken «Altın dombıra» bayqauın wmıtıp kete jazdağan sıñaylı. Äyteuir «Jädigerdiñ» arqasında  «Altın dombıranı» da tapsırıp ülgirdi. Aytıs joğarı deñgeyde ötti deuge wyalamın. Mümkin wyalmaytındar da bar şığar. Qazılar alqası ötken jılğı «Altın dombıra» attı aytıstıñ «ädildigin» bir jıldan keyin tüzetkendey äser qaldırdı. Qazaqtıñ düldil aqını Jandarbektiñ eskertkenin eledi me, joq äli de kelisim solay boldı ma, ol jağı belgisiz. Äyteuir Jäkeñe bwyırdı.  Tağı bir kädik, Aybek Qaliev, Rinat Zaytov sındı düldilderdiñ bwl aytısqa qatıspauı bolıp twr. Sebepsiz bolmas: monopoliya, ädildik, deñgey,  müdde degendey sebepter tolıp jatır. Bälkim adal önerin ayırbasqa salğısı kelmegender de bar şığar...

Soñğı üş-tört jıldan beri aytıstıñ sapası qattı tüsip ketti.  Közqaraqtı tıñdarman retinde öz oyımdı bölisudi jön kördim.

Qazirgi aytıstıñ eñ bastı erekşeligi retinde sayasatkerlikti aytu kerek şığar. Al aqındar 100 payız sayasatkerler eken.  «Ögizdi öltirmey, arbanı da sındırmaytın» aytıstıñ «dañğıl jolına» tüsip alğan. «Nwr Otanğa»-da jağatın, Prezidenttiñ de tilin tabatın, qoğamdağı ädiletsizdikterdi de aytıp halıqtıñ da köñilinen şığatın sıñay tanıtadı. Bwnı sayastkerlik deyimiz be, ne deymiz? Älde...

Sözdiñ, tildiñ kiesin tüsiru – adamnıñ salauatın da sapasın da bir jolata tüsiredi. Al oğan aqıldı adam barmaydı. Pendeşiliktiñ de şegi bar ğoy. Keşegi aytısta qazaqtıñ tilin «qatınnıñ iş köylegine» teñegen aqınnıñ, tilge basqa teñeu tappağanday qatındar köylegin balamalap alğan aqınnıñ tiriligi esi bar adamnıñ jüregin auırttı. Al oğan qarqıldap qol soğıp otırğandar neni sezgenin, neni sezbegenin Qwday biledi. Äyteuir jaqsı ırım emes. Namısı bardıñ anasın esine tüsiretin swmdıq! «Semizdikti  qoy köteredi» degen maqal osınday da aytılsa kerek.

Qazirgi aytıstıñ tağı bir erekşeligi, söz zerigerlik qasietteri toqırağan, sayasi tökpe.   Körkemdik öresi  sol bwrıñğı deñgeyde qalğan. Tañday qaqtıratın tapqır, sara sözderdi söz patşalığınan emes,  bitinä sayasattan tabadı.  Oğan dälel keltirip, uaqıt sozudıñ qajeti joq.

Birinşiden, aytıskerler kitap oqımaydı-au. Qaydan oqısın,  äleumettik jağday uşığıp twrğan mına zamanda «auızdı baqqan bi boladı» degenniñ kebin kigen. Azamattardı jazğıra da almaymız. Dese de  Jandarbek, Didar, Jaqsılıq, Mwhtar sındı jas qırandardıñ bireuiniñ de alğa basuğa talpınbauı ökinişti bolıp twr. «Otbası, oşaq qasındağı» jeñil sözderden göri, anau jıraularşa tolğap, qazaq tabiğatınıñ qwmarıñ qanbas qambasınan «üş wyıqtasañ tüsiñe kirmes» ğalamat şumaqtardı tögip-tögip jiberse  ğoy, şirkin!

Ekinşiden, «kimniñ nanın jeseñ, sonıñ sözin söyleysiñ». Mine, pendelik ğwmırdıñ bwrınnan kele jatqan aqiqatı. Sol pendelikten şığu, şığa almau nağız batır men aqıldıñ  jüregine bitken serti.  Soñğı jıldarı bir mıqtı «toptıñ» qarjılandıruımen qajığa barıp, ülgirgen jastardıñ sanası da, tanımı da, peyili men pendeligi de bwrılıp ketken be?   Al, qazaqta ülkeytip aytsaq mwsılmandıqta «öz äke-şeşesiniñ  kezeginen keyin, eger äke-şeşesiniñ densaulığı (jağdayı) kelmese rwqsatımen qajığa baradı. Qajığa baratın adamnıñ tuıs-tuğandarınıñ, körşi-qolañdarınıñ, el men jeriniñ jäyi jaqsı,  twrmıstarı oñdı boluları kerek, onıñ üstine adal eñbek, mañday terimen kelgen qarjımen baradı».  Al bizdiñ aqındar «orayşıldıq» pen atqtıñ artınan salpaqtap, äldebir toptıñ qarjısın  basqa kelgen baq sanap, pendelik pen küpirliktiñ  oşağına tüsip ketken joq pa?  Tipti sol oşaqqa tüsip ketip şığa almay jürgen joq pa? Al bireulerdiñ sebepsiz qarjı şaşıp, qajığa aparmaytını belgili. Endeşe kimder wttı? Aqındar ma? Älgi top pa?

Üşinşiden, jattandılıq.  Mine, bwl aldın ala bir-biriniñ öler jerlerin izdep,  öleñ jattap, kelisip,  körisip,  dayındalatın aqındarğa qaratılıp otır. Halıq arasındağı añız pen telearnalardağı jañalıqtardı jinap-terip, öleñge aylandırıp qaytalap beredi.  Bwl sürdek olardı ilgerletudiñ ornına artqa qaray süyrep bara jatır. «Zagatovka»  almasqış, dayındağış aqınnıñ bwğanası qalay qataymaq?!

Törtinşiden, eñ ökiniştisi, söz kiesin öz deñgeyinde sezine almau men tüsinbeu.  Bwl ot tilimen qoğamdağı keleñsizdikterdi orıp tüsudiñ ornına  sayast pen payda, qulıq pen qwldıq tögiletin aqındardıñ kebini. Qayran qazaqtıñ nieti men peyiline bergen dünie tanımı men saltı, ırım-jırımı men jön-josığı aqındar tilinen süttey ağarıp körinu kerek qoy. Äytpese esi bar aqın kieli qazaq tilin «qatınnıñ iş köylegine» teñey me?

Besinşiden, äleumettik jağdaydıñ kemşildigi – aqınnıñ pendeligine sın.  Twrmıs qiındığı men mına it ömir kimdi basınbaydı deysiz. Jwmıssızdıq pen bay-batşalar men atağı jer jarğan şeneunikterdiñ  qabağına qarap ösken baladan ne kütemiz?

Altınşıdan, din men dildegi tüsinik – adamdıq pen Allağa jaqın bolu kerek. Ol äste bireulerdiñ müddesi üşin qwrbandıqqa şalınbaydı. Qwdayğa şükir, «Qajı» aqındarımız da, qazı aqındarımız da namazhan. Onı maqtan etip jürgenderi de  joq emes.  Dese de jwrt sözine senek, keybireuleri dini  psihologiyalıq toqırauğa wşırap qalğan ba dep qorqamız.  Bwl äldebir dini toptardıñ sayasatınıñ jemisi emes pe? «Niet» pen «Amaldı» aljastıru arqılı qazaqtıñ, mwsılmannıñ berekesin qaşırudı maqsat twtqan joyttardıñ aqın sındı kiesi men iesi bar toptı «jügendeui»  wlttıñ tragediyası ğoy. Osı arqılı öz sayasattarın jürgizuge talpınatını  şındıq. Solay bolıp jatqan joq pa?

Men aqındardı jamandap, şerimdi şığaryın dep otırğam joq.  Qwmarım qanıp jır esti almay,  tebinip şığıp  tepeñdegen ağa-inilerime, äpke-qarındastarıma bazınamdı aytıp otırmın. Qasietti kie bitken sözdi wstaytındardıñ azayğanına nalıp otırmın. Osım ötirik bolsa, Alla kinämdi keşe görsin!

Altay Bwqarbaev

Abai.kz

0 pikir