Kanada premieri Mark Karny Davos minberinde býidedi:

– Orta derjavalar dәl qazir júmylyp júdyryq boluy kerek. Óitkeni, býgin kelissóz ýstelinde biz otyrmasaq, onda biz erteng jeke-jeke alyptardyng as mәzirinde jatamyz. Qazir úly derjavalar óz betterinshe kýres jýrgizuge qabiletti. Olardyng qoldarynda kýsh pen qarjy jәne naryq bar, әskery әleuet bar, yqpal etu tetikteri bar. Sol sebepti de olar óz degenderin oryndap hәm oryndatyp jatyr.

Al orta derjavalarda múnday әleuet pen mýmkindik joq. Biz gegemondermen betpe-bet kelip, kelissóz jýrgizsek, ózimizding әlsizdigimizdi kórsetip, olardyng yghyna jyghylugha mәjbýrmiz. Biz olardyng úsynystaryn ýnsiz qabyldaugha mәjbýrmiz. Qazir biz óz aramyzda әlgi alyptardyng aldynda qaysymyz kýshtirek iyile bilemiz dep jatyrysyp jatyrmyz.

Úly derjavalyq bәsekelestik әleminde bizding tandauymyz bar: Biz ne bir-birimizben jeke payda ýshin bәsekelesudi jalghastyra beremiz, sóitip týbi jútylyp tynamyz. Nemese yqpaldy kýshke ainalu ýshin kýsh biriktiremiz.

Endigi jerde «halyqaralyq qúqyq tәrtibin saqtaugha» shaqyryp, mәlimdeme jasaudy dogharu kerek. múnday tәrtip endigi joq. Qazirgi jýie – ýlken derjavalar arasyndaghy bәsekege qúrylghan jýie. Búl jýiede kýshtiler ekonomikalyq integrasiyany mәjbýrleu qaruy retinde paydalana otyryp, óz mýddelerin kózdeydi, - dedi.

Qazir әlemning geosayasy kartasy Ekinshi dýniyejýzilik soghystan bergi búryn-sondy bolmaghan ózgeristerdi bastan keshirude. Birikken Últtar Úiymynyng qauqary qalyp, әlemdik gegemondar halyqaralyq qúqyq qaghidattaryn belden basyp, әlem kartasyn qayta syzugha baghyttalghan eng qauipti tendensiyagha jol ashty.

Resey - Ukrainagha soghys ashyp, jerin jaulap, Moldovagha auyz salmaqqa aranyn ashyp, Gruziyadan qos ónirdi kótenzorlyqpen alyp, endi Armeniyamen alysugha, Ortalyq Aziyagha odyranday sóileuge kiristi.

AQSh - Venesuelany baghyndyryp, Madurony barymtalap, Grenlandiyagha auyz salyp, Kuba men Kolumbiyagha әskerin kezep, Meksikany mәjbýrlep mayystyrugha kóshti.

Qytay - Tynyq múhittyng tynyshtyghyn búzatyn qadamdardy jasaudyng az-aq aldynda túr. Tayuandy kýshpen basugha negiz bar. Búl Qytay men Japoniya arasynyng ushyghuyn, tipti tikeley qaqtyghysqa týsuin boljatady.

Osynyng barlyghy jogharydaghy Kanada premieri Mark Karniyding janayqayyna jan bitiredi. Kýshtilerge qarsy kýsh biriktiru – úly derjavalarmen ashyq teketireske týsu degen sóz emes. Tek integrasiyanyng útymdy jolyn izdeu arqyly, aman qalu amaly.

Al qazirgi kezde «Týrki әlemi» atty iydeya tónireginde birige bastaghan, osy baghytta alghashqy iri sheshimder qabylday bastaghan Qazaqstan men Orta Aziya elderi qaytpek? Bizding geografiyalyq ornalasu aimaghymyz da gegemondardyng yqpaly basym aimaq sanalatyny jasyryn emes.

Álbette, Qazaqstangha ózining syrtqy ekonomikalyq-sayasy integrasiyasyn әrtaraptandyru ýshin tengerimdi, kóp jaqtyly sayasatty ústanyp, diplomatiyany damytu kerek. sonymen qatar, OA elderimen kýsh biriktiru, «OA+» nemese «TMÚ» platformalary arqyly újymdasyp әreket etu – ekzistensialdy mәsele bolmaq...

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz