Men Jana Konstitusiya jobasynan 9-baptyng 2-tarmaghyndaghy «Orys tili teng qoldanysta bolady» degen shart ózgeredi dep oilamaymyn. Búl mәselede men tolyq pessimistik kózqarastamyn. Yaghni, ol tarmaq ózgerusiz Jana Zangha enedi dep oilaymyn.

Endeshe, «Odan әri ne isteu kerek?» degen súraq meni kóbirek tolghandyrady. Mәselen, elimizding Ontýstik oblystarynda, Qyzylorda, Aqtóbe, Atyrau, Manghystau, Semey ónirlerinde búl mәsele asa ótkir emes der edim. Yaghni, búl ónirlerde mýmkin bolatyn demografiyalyq dýmpu, bolashaqtaghy qazaq tilining qalqany men nayzasy bolyp qala beretini anyq.

Negizgi, Til boyynsha atqarylatyn júmystar men bolashaq shiyelenisti jaghdaylar iri megapolister men soltýstik oblystarda jalghasatyn synayly.

Sondyqtan, elimizding zayyrly hәm ziyaly qauymy osy bastan óz aramyzda «Qazaq tilining qoldanuyna kedergiler ne?» degen súraqty qoyyp, osy baghytta júmystarymyzdy sapaly dengeyge kóteruimiz kerek.

Halyq jana Konstitusiyany qalay qoldap shyqsa, Memleket te halyqtyng óz Ana tili boyynsha qoyyp otyrghan talaptaryna meylinshe qoldau kórsetui kerek. Sonda ghana Qazaqstandaghy әdilettilik turaly aitugha bolady dep sanaymyn...

Qazaqstanda Qazaq tili tolyqqandy memlekettik tilge ainaluy ýshin әli talay júmystar atqaryluy kerek: til qogham ómirining bar salasynda emin-erkin funksionaldyq jәne kommunikasiyalyq qatynas tili bola alatyn dengeyge jetui kerek. Onyng drayveri bolyp taza qazaq tildi ónirler algha shyghady.

Sondyqtan, osy ónirlerdegi ekonomikalyq sekiristi tek Qazaq tili arqyly qamtamasyz etudi úsynsaq, odan eshkim útylmaydy.

Elimizde jyldan jylgha Qazaq tilining ýstemdigi arta beredi. Ony eshqanday «fors major» ózgertuge qauqarsyz. Sebebi, «tildi kýshtep endiru zamany» qazirgi zamanda óz dәuirin ayaqtady.

Olay bolsa, «ózin-ózi qamtamasyz etip otyrghan til» de ózining statusy «memlekettik til» dep belgilengen memlekette ómir sýre beredi, evolusiya zanyna say ýstemdigin de arttyra beredi. Oghan tek azdaghan mýmkindik jetpey túr, ol birinshi tarmaqqa: «Barlyq memlekettik qúrylymdarda ózge tilmen jazylghan qújattardyng memlekettik tildegi kóshirmesi talap etiledi» degen talapty qosu. (Osy mәseleni Abai.kz saytynyng Bas redaktory Núrgeldi Ábdighany komissiyagha arnayy hatpen joldady).

Til mysalyna oralsaq, oghan mysal Malay tili.

Malayziya tәuelsizdik alghanda memlekettegi qatynas tili qytay tili edi. Qazir malay tili óz statusyn qalpyna keltirdi. Áriyne, onda ol zang kómegimen jýzege asty.

Al, bizde búl mәsele demografiya kómegimen jýzege asatyn siyaqty.

Endeshe, barsha qazaq balasy júmylyp, Últtyq mәdeniyetti balalardyng sanasyna balabaqshadan bastap siniruding keshendi jobasyn jasau kerek.

Bastauysh synyptarynda tek Qazaq tilinde oqytu erejesin talap etuimiz kerek.

Ózge Últ ókilderin Qazaq mәdeniyeti men dәstýrine, aspazdyq mәdeniyetimizge, ózimizge tәn adaldyq pen shynshylyq, namysshylyqqa degen qúrmetin oyata otyryp, biz olardy boyynda әli de búghyp otyrghan «úlylyq astamshylyq» sindromynan arylugha kómektesip, tilimiz ben mәdeniyetimizge degen tolerantylyqty boyyna siniruge әser etetin baghytty aiqyndap aluymyz kerek, osy baghytta biz asa belsendi boluymyz kerek.

Osy sayasatty tek jogharghy biylik qana emes, jer jerdegi barlyq biylik ókilderi «ishki ereje» dep qabyldap, óte baysaldy jәne sauatty is jýrgizer bolsa, onda býgingi kýnimizdegi «jýikening júqaruyn» da tez úmytyp, alansyz tirlikke kóshetin bolamyz...

Osy túrghyda men optimistpin!

Ázirge, odan ózge joldy kórip túrghanym joq,, mýmkin, kóre almay otyrmyn...

Ábdirashit Bәkirúly

Abai.kz