Nemese preziydentting maqalasyn oqymaytyn ministrler

Orys suretshisi Fedor Reshetnikovtyng «Taghy da ekilik aldyng ba?» atty ataqty kartinasy bar. Mektepten kelgen balanyng әbden únjyrghasy týsken, oghan ýide júmys jasap otyrghan anasy ýirenshikti renishpen, pioner galstugin taqqan apasy jaqtyrmay, kishkentay inisi әli de ne bop jatqanyn týsinbey, qaraydy, tek balagha adal, onyng mektepte alghan baghalarymen esh shataghy joq it qana quana qarsy alyp jatyr.

Ýkimetting kýni keshegi keneytilgen otyrysyna qatysqan preziydentting ótkir synyna úshyrap, zalda «memleket basshysy taghy da kimdi synaydy eken?», - dep, qipaqtap otyrghan ýkimet mýsheleri men oblys әkimderi maghan dәl osy kartinadaghy balany kóz aldyma elestetti.

Áriyne, «makroekonomikalyq» kórsetkishter sekildi ýkimet ejelden paydalanyp kele jatqan «qorghanys» qúraly bar, olargha salsaq, qoy ýstine boztorghay júmyrtqalap jatqan sekildi.

Premierding aituynsha: «Jýzege asyrylghan reformalar kezeninde 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha ekonomikanyng ornyqty ósimin saqtap qalugha qol jetkizildi. Qúndyq mәnde JIÓ-ning ósui $20,1 mlrd-ty qúrady.

Jalpy, 2025 jyly JIÓ ósimi 6,5% qúrady. Ekonomikalyq ósimdi negizgi salalardyng jedel damuy qamtamasyz etti: Onyng ishinde kólik – 17,8%-gha, qúrylys – 14,6%-gha, tau-ken ónerkәsibi – 17,4%-gha, óndeu ónerkәsibi – 12,2%-gha, sauda – 26%-gha jәne auyl sharuashylyghy – 5,9%-gha ósti».

Alayda osynday «jetistikterdin» jemisin qarapayym halyq kórip otyr ma?

Meninshe, әleumettik-ekonomikalyq jaghdaygha tikeley jauap beretin Ýkimetting júmysyna bagha bergende jalpyekonomikalyq kórsetkishtermen qatar, janadan ashylghan júmys oryndarynyng sany, dýken men bazardaghy baghalar men kommunaldyq qyzmet tarifterining azamattardyng jalaqysyna say kelui ne kelmeui, últtyq valutanyng baghamy, inflyasiya dengeyi, ekonomikanyng múnay men gazgha tәueldiliginen qútylu qarqyny sekildi parametrlerdi basty nazarda ústaghan jón siyaqty. Áytpese, halyq pen ýkimet bir-birine mýldem qabyspayyn eki әlemde ómir sýrip, bir-birin úghu mýmkin emes eki tilde sóilep jatqanday bop kórineri haq.

Búl jolghy sózinde preziydentting ózi taghayyndaghan ministrler men әkimderge kónili tolmaytyny sezilip-aq túrdy. Ádette diplomatiya sheginen shyqpaytyn memleket basshysy búl joly este qalatynday sóz tirkesterin qoldanyp jatty: «Shynayy ómirge týk qatysy joq «qúrghaq» úsynystar beru, qysqasy, nәtiyjesi joq ispen ainalysu mýldem bolmauy qajet». «Mәseleni sheshuding ornyna bos sózdi kóbeytip, qajetsiz «jol kartalaryn» әzirleu – jauapkershilikten qashu degen sóz», «Eng soraqysy, múnday sheshimder subektivti týrde qabyldanyp, qarjy tandaulylargha ghana beriledi. Toqeteri, әrkim óz bilgenin jasaghandy qon kerek», «Salalyq ministrlerding kóz aldynda búryn-sondy bolmaghan auqymdaghy alayaqtyq ister jasalghany tanghaldyrady», «Ashyghyn aitu kerek, bizde mynaday jaghymsyz ýrdis payda boldy: joghary basshylyq dengeyindegi kelissózderding aldynda óte belsendi júmys jýrgiziledi, al keyin tym-tyrys bolyp qalady», «...shiykizatty syrtqa shygharamyz da, odan jasalghan dayyn ónimdi basqa elderden satyp alamyz. Paradoks. Múnday tәjiriybeni dogharu kerek», «Sheshimdi qabyldar aldynda onyng saldary qanday bolatynyn eshkim oilamaydy».

Preziydent әdette qoldana bermeytin «óz-ózine sengish diyletanttar», «soljaghalaulyq adamdar», «essizdik» syqyldy emosiyalyq sóz tirkesterin qoldanuy da kóp nәrseni anghartsa kerek...

Mynaday súmdyq baghalardan keyin ýkimet júmysyna «ekilik» qoymay, qanday bagha qoygha bolady?

Jә, múnymyz qalyptasqan jandaydy tym qarabayyr qabyldau da bolar: sayasat, onyng ishinde, memlekettik organdardyng júmysyna әdil bagha beru tek qana búnday maqalamen shektelmesek kerek, oghan qosa, búl ýkimetti taghayyndaghan preziydentting ózi, óz qolyn ózi qalay kesedi?

Alayda, ýkimetten júmysyn jaqsartudy tek qana preziydent talap etui kerek pe?

Joq!

Meninshe, jylyna bir ret bolatyn osynday jiyndy kýtpey-aq, qordalanyp qalghan, kezek kýttirmes mәselelerdi anyqtap, olardy sheshu joldaryn úsynu – qoghamnyng da mindeti dep bilemin.

Kýn sayyn otyrys ótkizetin Parlament deputattary qayda? Preziydentting auzynan shyghyp jatqan ótkir syn nege zang shygharushy organda aldymen aitylmaydy? Álde bәri – deputattar da, ýkimet te – bir partiyadan bolghan son, qargha qarghanyng kózin shúqymay ma? Ýkimetting әrbir qadamyn andyp otyrugha tiyis «oppozisiyalyq» partiyalar qayda?!

Meninshe, bizding biylik eldegi tәuelsiz ekonomister men qarjygerlerding intellektualdyq әleuetin jóndi paydalana almay otyr. Álde, ýkimette otyrghandar ózderine syn jәne balama oi-pikir bildiretin kәsiby qauymdy  óz dúshpany ne bәsekelesi kórip, jaqtyrmay ma?

Kelisip pishken ton kelte bolmas, әgәrәky ýkimet, oblys әkimderi naqty ekonomikalyq, qarjylyq sheshimder qabyldar aldynda osy qauymmen aqyldasyp, kenesip alghanda, bәlkim, ol sheshimderding bir qaynauy ishinde bolmay, shendiler keshegidey preziydentting qatty synyna úshyrap jatpas pa edi, kim biledi?

Preziydent óz sózinde bir qyzyq jaytpen bólisti: «Búl jóninde jaqynda «Turkistan» gazetine bergen súhbatymda aittym. Ýkimetting keybir mýshelerimen әngimeden úqqanym, ony bәri birdey yqylas qoyyp oqymaghan sekildi. Qyzylordada ótken Últtyq qúryltay otyrysyndaghy sózimdi de tolyq týsinbegenderiniz bayqalady».

Óte ókinishti jaghday!

Biraq men bir nәrseni anyq bilemin: ministrler men oblys әkimderi kórkem shygharma ne preziydentting sózderi men súhbattaryn oqymasa da, ózderi turaly maqtampaz maqalalardy rahattanyp oqidy. Oqyp qana qoymay, ózderine baghynyshty (resmy qarjy men beyresmy aqy arqyly) BAQ jәne túlghalar arqyly sonday jariyalanymdardy úiymdastyrady, soghan ýlken kónil bóledi. Kerek deseniz, ózderi ozat bop shyghatyn aluan-týrli reytingsymaqtar úiymdastyrady. Sony mindetti týrde «preziydent kórsin» dep, joghary jaqqa joldaydy, әleumettik jelilerde jarnamalaydy.

Bәlkim, preziydent aityp otyrghan «qarjyny ýnemdeu» mәselesin dәl osy shyghyndardy zertteuden bastau kerek bolar...

Ámirjan Qosan

Abai.kz