نەمەسە پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسىن وقىمايتىن مينيسترلەر

ورىس سۋرەتشىسى فەدور رەشەتنيكوۆتىڭ «تاعى دا ەكىلىك الدىڭ با؟» اتتى اتاقتى كارتيناسى بار. مەكتەپتەن كەلگەن بالانىڭ ابدەن ۇنجىرعاسى تۇسكەن، وعان ۇيدە جۇمىس جاساپ وتىرعان اناسى ۇيرەنشىكتى رەنىشپەن، پيونەر گالستۋگىن تاققان اپاسى جاقتىرماي، كىشكەنتاي ءىنىسى ءالى دە نە بوپ جاتقانىن تۇسىنبەي، قارايدى، تەك بالاعا ادال، ونىڭ مەكتەپتە العان باعالارىمەن ەش شاتاعى جوق يت قانا قۋانا قارسى الىپ جاتىر.

ۇكىمەتتىڭ كۇنى كەشەگى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنا قاتىسقان پرەزيدەنتتىڭ وتكىر سىنىنا ۇشىراپ، زالدا «مەملەكەت باسشىسى تاعى دا كىمدى سىنايدى ەكەن؟»، - دەپ، قيپاقتاپ وتىرعان ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن وبلىس اكىمدەرى ماعان ءدال وسى كارتيناداعى بالانى كوز الدىما ەلەستەتتى.

ارينە، «ماكروەكونوميكالىق» كورسەتكىشتەر سەكىلدى ۇكىمەت ەجەلدەن پايدالانىپ كەلە جاتقان «قورعانىس» قۇرالى بار، ولارعا سالساق، قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاپ جاتقان سەكىلدى.

پرەمەردىڭ ايتۋىنشا: «جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالار كەزەڭىندە 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسىمىن ساقتاپ قالۋعا قول جەتكىزىلدى. قۇندىق ماندە ءجىو-ءنىڭ ءوسۋى $20,1 ملرد-تى قۇرادى.

جالپى، 2025 جىلى ءجىو ءوسىمى 6,5% قۇرادى. ەكونوميكالىق ءوسىمدى نەگىزگى سالالاردىڭ جەدەل دامۋى قامتاماسىز ەتتى: ونىڭ ىشىندە كولىك – 17,8%-عا، قۇرىلىس – 14,6%-عا، تاۋ-كەن ونەركاسىبى – 17,4%-عا، وڭدەۋ ونەركاسىبى – 12,2%-عا، ساۋدا – 26%-عا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى – 5,9%-عا ءوستى».

الايدا وسىنداي «جەتىستىكتەردىڭ» جەمىسىن قاراپايىم حالىق كورىپ وتىر ما؟

مەنىڭشە، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا تىكەلەي جاۋاپ بەرەتىن ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا باعا بەرگەندە جالپىەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرمەن قاتار، جاڭادان اشىلعان جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى، دۇكەن مەن بازارداعى باعالار مەن كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرىنىڭ ازاماتتاردىڭ جالاقىسىنا ساي كەلۋى نە كەلمەۋى، ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامى، ينفلياتسيا دەڭگەيى، ەكونوميكانىڭ مۇناي مەن گازعا تاۋەلدىلىگىنەن قۇتىلۋ قارقىنى سەكىلدى پارامەترلەردى باستى نازاردا ۇستاعان ءجون سياقتى. ايتپەسە، حالىق پەن ۇكىمەت ءبىر-بىرىنە مۇلدەم قابىسپايىن ەكى الەمدە ءومىر ءسۇرىپ، ءبىر-ءبىرىن ۇعۋ مۇمكىن ەمەس ەكى تىلدە سويلەپ جاتقانداي بوپ كورىنەرى حاق.

بۇل جولعى سوزىندە پرەزيدەنتتىڭ ءوزى تاعايىنداعان مينيسترلەر مەن اكىمدەرگە كوڭىلى تولمايتىنى سەزىلىپ-اق تۇردى. ادەتتە ديپلوماتيا شەگىنەن شىقپايتىن مەملەكەت باسشىسى بۇل جولى ەستە قالاتىنداي ءسوز تىركەستەرىن قولدانىپ جاتتى: «شىنايى ومىرگە تۇك قاتىسى جوق «قۇرعاق» ۇسىنىستار بەرۋ، قىسقاسى، ناتيجەسى جوق ىسپەن اينالىسۋ مۇلدەم بولماۋى قاجەت». «ماسەلەنى شەشۋدىڭ ورنىنا بوس ءسوزدى كوبەيتىپ، قاجەتسىز «جول كارتالارىن» ازىرلەۋ – جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋ دەگەن ءسوز»، «ەڭ سوراقىسى، مۇنداي شەشىمدەر سۋبەكتيۆتى تۇردە قابىلدانىپ، قارجى تاڭداۋلىلارعا عانا بەرىلەدى. توقەتەرى، اركىم ءوز بىلگەنىن جاساعاندى قويۋ كەرەك»، «سالالىق مينيسترلەردىڭ كوز الدىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمداعى الاياقتىق ىستەر جاسالعانى تاڭعالدىرادى»، «اشىعىن ايتۋ كەرەك، بىزدە مىناداي جاعىمسىز ءۇردىس پايدا بولدى: جوعارى باسشىلىق دەڭگەيىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ الدىندا وتە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلەدى، ال كەيىن تىم-تىرىس بولىپ قالادى»، «...شيكىزاتتى سىرتقا شىعارامىز دا، ودان جاسالعان دايىن ءونىمدى باسقا ەلدەردەن ساتىپ الامىز. پارادوكس. مۇنداي تاجىريبەنى دوعارۋ كەرەك»، «شەشىمدى قابىلدار الدىندا ونىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن ەشكىم ويلامايدى».

پرەزيدەنت ادەتتە قولدانا بەرمەيتىن «ءوز-وزىنە سەنگىش ديلەتانتتار»، «سولجاعالاۋلىق ادامدار»، «ەسسىزدىك» سىقىلدى ەموتسيالىق ءسوز تىركەستەرىن قولدانۋى دا كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك...

مىناداي سۇمدىق باعالاردان كەيىن ۇكىمەت جۇمىسىنا «ەكىلىك» قويماي، قانداي باعا قويۋعا بولادى؟

ءجا، مۇنىمىز قالىپتاسقان جاڭدايدى تىم قارابايىر قابىلداۋ دا بولار: ساياسات، ونىڭ ىشىندە، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنا ءادىل باعا بەرۋ تەك قانا بۇنداي ماقالامەن شەكتەلمەسەك كەرەك، وعان قوسا، بۇل ۇكىمەتتى تاعايىنداعان پرەزيدەنتتىڭ ءوزى، ءوز قولىن ءوزى قالاي كەسەدى؟

الايدا، ۇكىمەتتەن جۇمىسىن جاقسارتۋدى تەك قانا پرەزيدەنت تالاپ ەتۋى كەرەك پە؟

جوق!

مەنىڭشە، جىلىنا ءبىر رەت بولاتىن وسىنداي جيىندى كۇتپەي-اق، قوردالانىپ قالعان، كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەلەردى انىقتاپ، ولاردى شەشۋ جولدارىن ۇسىنۋ – قوعامنىڭ دا مىندەتى دەپ بىلەمىن.

كۇن سايىن وتىرىس وتكىزەتىن پارلامەنت دەپۋتاتتارى قايدا؟ پرەزيدەنتتىڭ اۋزىنان شىعىپ جاتقان وتكىر سىن نەگە زاڭ شىعارۋشى ورگاندا الدىمەن ايتىلمايدى؟ الدە ءبارى – دەپۋتاتتار دا، ۇكىمەت تە – ءبىر پارتيادان بولعان سوڭ، قارعا قارعانىڭ كوزىن شۇقىماي ما؟ ۇكىمەتتىڭ ءاربىر قادامىن اڭدىپ وتىرۋعا ءتيىس «وپپوزيتسيالىق» پارتيالار قايدا؟!

مەنىڭشە، ءبىزدىڭ بيلىك ەلدەگى تاۋەلسىز ەكونوميستەر مەن قارجىگەرلەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ءجوندى پايدالانا الماي وتىر. الدە، ۇكىمەتتە وتىرعاندار وزدەرىنە سىن جانە بالاما وي-پىكىر بىلدىرەتىن كاسىبي قاۋىمدى  وز دۇشپانى نە باسەكەلەسى كورىپ، جاقتىرماي ما؟

كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس، اگاراكي ۇكىمەت، وبلىس اكىمدەرى ناقتى ەكونوميكالىق، قارجىلىق شەشىمدەر قابىلدار الدىندا وسى قاۋىممەن اقىلداسىپ، كەڭەسىپ العاندا، بالكىم، ول شەشىمدەردىڭ ءبىر قايناۋى ىشىندە بولماي، شەندىلەر كەشەگىدەي پرەزيدەنتتىڭ قاتتى سىنىنا ۇشىراپ جاتپاس پا ەدى، كىم بىلەدى؟

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ءبىر قىزىق جايتپەن ءبولىستى: «بۇل جونىندە جاقىندا «Turkistan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىمدا ايتتىم. ۇكىمەتتىڭ كەيبىر مۇشەلەرىمەن اڭگىمەدەن ۇققانىم، ونى ءبارى بىردەي ىقىلاس قويىپ وقىماعان سەكىلدى. قىزىلوردادا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىنداعى ءسوزىمدى دە تولىق تۇسىنبەگەندەرىڭىز بايقالادى».

وتە وكىنىشتى جاعداي!

بىراق مەن ءبىر نارسەنى انىق بىلەمىن: مينيسترلەر مەن وبلىس اكىمدەرى كوركەم شىعارما نە پرەزيدەنتتىڭ سوزدەرى مەن سۇحباتتارىن وقىماسا دا، وزدەرى تۋرالى ماقتامپاز ماقالالاردى راحاتتانىپ وقيدى. وقىپ قانا قويماي، وزدەرىنە باعىنىشتى (رەسمي قارجى مەن بەيرەسمي اقى ارقىلى) باق جانە تۇلعالار ارقىلى سونداي جاريالانىمداردى ۇيىمداستىرادى، سوعان ۇلكەن كوڭىل بولەدى. كەرەك دەسەڭىز، وزدەرى وزات بوپ شىعاتىن الۋان-ءتۇرلى رەيتينگسىماقتار ۇيىمداستىرادى. سونى مىندەتتى تۇردە «پرەزيدەنت كورسىن» دەپ، جوعارى جاققا جولدايدى، الەۋمەتتىك جەلىلەردە جارنامالايدى.

بالكىم، پرەزيدەنت ايتىپ وتىرعان «قارجىنى ۇنەمدەۋ» ماسەلەسىن ءدال وسى شىعىنداردى زەرتتەۋدەن باستاۋ كەرەك بولار...

ءامىرجان قوسان

Abai.kz