Farida Merhamiytqyzy tәuelsizdikting elen-alang shaghynda, el ensesin tiktep, azattyqtyng aq tany endi ghana araylap kele jatqan tústa  atamekenge taban tiredi. Jiyrmadan jana asqan, jýregi jalyn atqan, armany asqaq jas qyzdyng kókireginde bir-aq tilek bar edi: «Jas memleketimning irgesi bekip, keregesi kenenine men de tittey bolsa da ýles qossam» degen adal niyet.

Keshegi baba júrtyna osynday senimmen oralghan sol qyz býginde últtyq sәn men dizayn óndirisining kóshin bastaghan qayratker túlghagha – el maqtanyshyna ainaldy. «Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri», «Mәdeniyet isining ýzdigi» , «Qúrmet “ordenining iyegeri» atandy.

Farida Merhamiytqyzy Tarbaghataydyng kýngeybetindegi kóne Jibek jolynyng boyynda jatqan shekara shahary – Qytay Halyq Respublikasynyng Shynjang ólkesine qarasty Tarbaghatay aimaghynyn  ortalyghy Shәueshek qalasynda ziyaly otbasynda dýniyege keldi.

Tarbaghatay aimaqtyq №2 orta mektebinde oqyp, belgili ústaz, aqyn Qydyrhan Múqatayúly bastaghan әigili ústazdardyng tәlimin alyp, onjyldyqty ýzdik tәmamdaydy. 1983 jyly býkilqytaylyq birtútas emtihannan ýzdik nәtiyje kórsetip, Shynjang pedagogikalyq uniyversiytetining geografiya fakulitetine oqugha týsedi. Studenttik jyldary tek mamandyq iygerumen shektelmey, shygharmashylyq toptargha belsene aralasyp, ózin jan-jaqty shyndaydy. 1988 jyly uniyversiytetti qyzyl diplommen bitiredi. Sol jyly mausym aiynda Shynjang ghylym – tehnikalyq baspasyna redaktor-audarmashy bolyp qyzmetke ornalasady.

Baspada jýrip kórnekti baspager, audarmashy Hәkim agha Ákimjanúly sekildi agha buyn mamandardan taghylym alady. Ghylymy ensiklopediyalardy audaryp, týrli taqyryrtaghy ghylmiy-tehnikalyq kitaptardy redaksiyalap, az jylda újymnyng tiregine ainalady. Birneshe kitaptyng audarmashysy, redaktory atanady. Sózding salmaghyn, oidyng jauapkershiligin sonda jýrip boyyna sinirdi.

1991 jyly Qazaqstan tәuelsizdik alghan sәt sheteldegi qazaqtyng jýregin dýr silkindirdi. Atajúrtqa degen saghynysh ýmitke úlasty. Sol tolqynnyng ishinde Shynjandaghy qazaq jas intelliygensiyasynyng ókilderi – jas ghalym, IT mamany Talghat Mamyrúly men baspager-audarmashy Farida Merhamiytqyzy da bar edi.

1992 jyldyng kókteminde Qazaqstan Dostyq qoghamynyng tórayymy, memleket jәne qogham qayratkeri Jibek Ámirhanova Shynjangha saparlap baryp, Ýrimjide qazaq jastarynyng ókilderimen kezdesedi. Ol elge shaqyryp, tәuelsiz memleketting órkendeuine ýles qosugha ýndeydi. Sonday-aq Memleket basshysy Núrsúltan Nazarbaevtyng sheteldegi qandastardy atamekenge oralugha shaqyrghan ýndeuin jetkizedi. Búl kezdesu talay jastyng taghdyryn aiqyndaghan betbúrys boldy.

Sol uәde oryndalyp, 1992 jyldyng kýzinde jas júbaylar atamekenge kóship keledi. Faridanyng ataqonystary – Shyghys Qazaqstan ónirindegi Maqanshy topyraghy (qazirgi Abay oblysy). Arghy atalary 1870-jyldary taghdyr tәlkegimen (Reseyding qysymynan) Shәueshekke aua kóship, sol jaqta túraqtap qalghan eken.

Áulet shejiresin terennen tartsaq, Faridanyng әuleti – óner men bilimdi qatar ústaghan shanyraq. Arghy atasy Qúrmanbaydan Baykenje, Múhamedjan, Ahmetjan atty ýsh úl taraydy. Qúrmanbay kózi qaraqty, eskishe sauatty kisi bolghan.

Áulet ishinen sauda keruenin basqarghan iskerler de, әigili matematiyk, aghartushy, alghashqy baspagerlerding biri bolghan ruhaniyat janashyrlary da shyqqan.

Ýlken úly Baykenje mәnjurshe sauaty bolyp, Shәueshektegi Jambylda (jergilikti úlyq mekemesi)is jýrgizushisi, shabarman qyzmetin atqarghan. Sodan el ishinde «Shabarman» atanyp ketken. Pekinde sol tústaghy Qytay biyleushisi Yuani Shykaydyng taqqa otyru saltanatyna (1916 jyldary ) qatysqan eki qazaqtyng biri – osy Baykenje, ekinshisi – Altaydan barghan Zәkәriya tóre edi.

Ekinshi úly Múhamedjan da sauatty, sharuagha epti, isker jan bolghan. Shәueshek pen Semey arasynda mal saudasyn jýrgizetin keruendi basqarghan. Múhamedjannyng ekinshi úly Abdolla Qúrbanov Shәueshek gimnaziyasynda matematikadan sabaq bergen әigili pedagoktardyng biri bolghan, al ýshinshi úly Túrsynghaly Qúrbanov – Shynjandaghy alghashqy baspagerlerding biri, 1950 jyldary Shynjang jastar baspasynyng alghashqy redaktorlarynyng biri .

Múhametjannyng ýlken úly Qabyl – segiz qyrly, bir syrly ónerpaz, seri adam bolghan desedi. Osy Qabyldan 1939 jyly Merhamit dýniyege keledi. 1925 jyldardan bastap Qazaqstanda Alash ziyalylaryna qughyn-sýrgin bastalady, solardyng biraz bóligi Qytaygha sonyng ishinde irgedegi Shәueshek qalasyna baryp qonystanady da, olar sol ónirdegi túrghylyqty qazaq ziyalylary men auqatty qauymmen tyghyz birlesip, janasha mektep, óner mәdeniyet oshaqtaryn ashyp, óte manyzdy aghartushylyq júmystar atqarady, Sol tústa Shәueshek býkil Shynjandaghy alghabasar isterding kósh basshysyna ainalghan ónir bolady. Shәueshek orys, ózbek, manjúr, sibe-solang jәne tatar, úighyr halyqtary aralas qonystanghan qala edi . Sol sebepten Shәueshekte tatar mәdeniyetining de ózindik yqpaly bar bolatyn. 19-ghasyrdyng orta sheninen HH ghasyrdyng alghashqy jartysyna deyin shekaradaghy Shәueshekke tatar saudagerleri men oqyghandary toptasyp, saudamen ainalysyp, tatarsha mektep ashyp, mәdeny orta qalyptastyrady. Qúrbanovtar otbasy tatarlarmen tyghyz aralasty. Búl orta Merhamitting muzykagha qúshtarlyghyn arttyrdy, bayan aspabyn asa ýlken yntamen ýirenedi. Onyng ýstine әkesi de mandolina tartyp, skripkada oinaghan ýlken muzykant bolatyn.

Alayda taghdyr ony erte synady. On jasynda әkeden aiyrylghan Merhamit ómirding ashy-túshysyn erte tartty. Soghan qaramastan mandolina, skripka, akkordeon, bayan aspaptaryn janynday sýiip ósti. Shәueshek gimnaziyasynda oqyp jýrgende-aq aimaqqa ónerpaz retinde aty keninen tanyldy. «Onyng akkordeon men bayangha kónili alabóten edi» deydi sonda birge oqyghan qatarlas dostary.

1945- 1953 jyldary Abdolla Qúrbanov Shәueshek gimnaziyasynda ústazdyq etse, aghaly-inili Túrsynghaly (kórnekti әdebiyetshi, ghalym, Shynjandaghy qazaq baspasózining alghashqy qarlyghashtarynyng biri), Qabdolla jәne Merhamit dostary Qazaqstannyng halyq jazushysy Qabdesh Júmadilov bәri bir synypta oqydy .

1956 jyly gimnaziyany ýzdik bitirgen Merhamit Beyjing pedagogikalyq uniyversiytetining fizika fakulitetine oqugha qabyldanady. Búl kezde qazaq balasynyng Pekinge oqugha týsui siyrek qúbylys edi. Studenttik jyldary ónerimen de, minezimen de qúrmetke ie boldy. Beyjing konservatoriyasynyng ataqty professory arnayy shaqyryp, konservatoriyagha auysugha kenes beredi. Biraq ol fizika mamandyghyn jalghastyryp, 1961 jyly oquyn tәmamdaydy.

Keyin Shynjang institutynyng janyndaghy tәjiriybe orta mektebinde ústazdyq etedi. Odan song Tarbaghatay aimaqtyq ýkimet apparatyna audarmashy bolyp auysady. Sayasy nauqandar kezinde qudalaugha týsip, eldegi jaghday onalghanda mәdeniyet salasyna qayta oralady.

1978-1993 jyldary Tarbaghatay aimaghynyng mәdeniyet salasyna basshylyq  qyzymetke kelip, ónirding mәdeniyetin kóteruge zor ýles qosady. «Qazaqtyng 100 әni», «Qazaqtyng 100 kýii» antologiyalaryn qúrastyrady.

«El ishi – óner kenishi» qaghidasymen auyldardy aralap, jas talanttardy jinap, Ile kórkemóner mektebine, Shynjang kórkemóner institutyna, Beyjing men Shanhay konservatoriyalaryna jiberip, tәrbiyelep shygharady. Solardyng qatarynda Gýlnar Abdullaqyzy, Ahan Baqshayúly, Damu, Erkin Ergen, Janat Toqtasyn, Qúrmanbek Álimghazy, t. B-lar bar.

Shәueshekte mәdeniyet basqarmasynyng janynan «Dýbek» ansamblin qúryp, aimaq mәdeniyetining úiytqysyna ainaldyrdy. Al Faridanyng anasy Batima Beketayqyzy da joghary bilim alghan, qazaq әieline, anasyna tәn izgi qasiyetimen elge  syily ziyaly  ana, Farida  otbasynyng túnghyshy bolghan song qazaqy dәstýri boyynsha әjesi ony qyrqynan shyghar-shyqpastan etegine salyp, bauyryna basady. Osylaysha ol әjesi Túrsynbýbi Nókebayqyzynyng tәrbiyesinde ósedi. Marqúm Ájesi de sóz ústaghan sheshen, on sausaghynan óner tamghan sheber kisi edi. Bizding keyipkerimiz mine osynday otbasynda 1966 jyldyng 22 aqpanynda dýniyege keledi. Áne sonday ónegeli, ónerli, talapshyl otbasynda ósken Farida bala kýninen talgham men tәrtipti qatar boyyna sinirdi. Ákesining qatang talaby, suretshilik, estetikalyq talghamy onyng keyingi jolyna yqpal etti.

Almatygha alghash kelgen jyldary biraz uaqyt sheteldikterge qazaq tilinen sabaq bere jýrip, ózi jobalap, oy-órnegin ózi salyp, ózi tigip jasaghan alghashqy eki avtorlyq kostumin sauda oryndaryna ótkizedi. Birte-birte súranys kóbeyedi.

1997 jyly biznes-jobasyn jasap, Almaty qalalyq júmyspen qamtu ortalyghyna úsynady. Joba maqúldanyp, sol tústaghy daghdarys saldarynan tyghyryqqa tirelip jabylyp qalghan zauyt-fabrikalardyng júmyssyz qalghan bilikti mamandary júmysqa tartady. Osylaysha shaghyn sheberhanada bastalghan shaghyn kәsip jýzdegen adam enbek etetin «Erke-Núr» fabrikasyna ainaldy, budjet qorjynyna qomaqty salyq qúidy,  sol tústaghy elimizdegi eng qiyn әleumettik mәsele  halyqty júmyspen qamtuda eleuili ýles qosty. Fabrika qazaqtyng últtyq kiyim negizinde zamanauy stili qalyptastyrdy. Elimizdegi kóptegen teatr újymdaryn, óner adamdaryn jana stilidegi últtyq kiyimmen qamtamasyz etti. Sonymen qatar «Erkenúr» sәn teatryn jәne sәn jurnalyn shygharyp , qazaqy últtyq kim men tól mәdeniyetimizdi nasihattaugha asa kóp enbek sinirdi

«Erkenúr» sәn teatry 2000 jyldardyng bas sheninde Gollandiya, Beligiya, Fransiya, AQSh, Týrkiya, Qytay, Japoniya qatarly elderding ýlken sahanasynda qazaqy naqyshtaghy últtyq kostumderding kollesiyalaryn kórsetilimge shygharyp, Qazaq kiyim ónerin túnghysh ret әlemdik dengeyde nasihattady, Qazaqtyng әdemi de әsem kiyim mәdeniyetin әlemge pash etip shetelik qauymdy tamsandyrdy.

Farida Merhamiytqyzynyng shygharmashylyq óneri, tabandy da qajyrly enbegi ony  jalpaq júrtqa tanymal, qalauly túlghagha  ainaldyrdy. Memleket basshylarynyng birqansha mәrte qabyldauynda bolyp, biyik minberden elimizde kәsipkerlikti, otandyq óndiristi damytugha ,qazaq halqynyn, Qandastardyng taghdyryna qatysty qanshama ózekti mәselelerdi dýrkin-dýrkin kóterip, qauymnyng alghysyna bólendi. «Amanat» partiyasynyng ortalyq sayasy kenesining mýshesi, Almaty qalasy sayasy kenesi mýshesi ,

Qazaqstan halqy Assambleyasynyng mýshesi, basqarma mýshesi, Almaty qalasy mәslihatynyng deputaty. 2021-2024 jyldary Almaty qalasy әkimi janyndaghy әielder men balalar isi jónindegi kommisiyanyng mýshesi retinde, respulikanyng jәne Almaty qalasynyng әleumettik jәne mәdeniy-ruhany damuyna aitarlyqtay ýlesin qosty, últtyq mýddege qatysty qanshama ózekti mәselelerdi kóterdi. «Sharapat»  qayyrymdylyq qoryn qúryp, sol arqyly kóptegen qayyrymdylyq sharalaryn úiymdastyrdy. 2011 jyly Qazaq kóshi-qonyna baylanysty últtyq avtorlyq jobany  dayarlap,  sheteldegi qazaq kóshi-qony men ishki kóshi-qonnyng jana konsepsiyasyn ýkimetke úsyndy. Qytaydaghy qandastargha kóp mәrteli viza mәselesin kóterdi. Qazaqstan Preziydentining janyndaghy adam qúqyghy jónindegi komissiyanyng  mýshesi retinde otbasy institutyna, ana men bala qúqyghyna baylanysty ózekti mәselelerding sheshim tabuyna múryndyq boldy.

2012 jyly sol kezdegi Enbek jәne halyqty әleumettik qorghau ministri Gýlshara Ábdihalyqovanyng úsynysymen Semey qalasynyng irgesindegi Kurchatov qalasyna Qytaydan jýz otbasyn kóshirip әkelip, qonystandyrdy.

Farida Merhamiytqyzy osynday enbekterining nәtiyjesinde , el Preziydentining «qúrmet» garmatalarymen birneshe mәrte marapattalsa, 2013 jyly «Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri», «Mәdeniyet isining ýzdigi» ataghyn alsa, 2025 jyly «Qúrmet» ordenining iyegeri boldy .

«Ónerili – órge jýzedi» degen dana sóz bar. Sol ónerin ómir boyy serik etip, enbegimen elge órnek salghan Farida Merhamiytqyzynyng әigili Shәueshek jerinen bastalghan ghúmyr joly Qazaqstanyng maqtanyshyna úlasqan ónegeli dara jolyna ainaldy.

Mereyli mereytoy belesine kóterilgen Farida Merhamiytqyzyna myqty densaulyq, qajymas qayrat, tolassyz shabyt tileymiz. Ómir joly – ónege, enbegi –  úrpaqqa ýlgi, óneri – asyl  múra bolsyn!

Serjan Sәrsenbayúly

Abai.kz