Tórt jyl búryn Resey Ukrainagha basyp kirdi. Búl soghys Ekinshi dýniyejýzilik soghystan bergi Europadaghy eng iri qaqtyghysqa ainaldy, beybit túrghyndargha ýlken qayghy-qasiret әkeldi, eki jaqtyng da sarbazdaryn shyghyngha úshyratty jәne «qyrghy qabaq soghystan» keyingi qauipsizdik jaghdaydy qayta jazdy.

Soghys besinshi jylgha ayaq basty, onyng ayaqtalu belgisi kórinbeydi.

Tramp әkimshiligining bir jyldyq beybitshilik kýsh-jigerining ayasynda Amerika Qúrama Shtattary Mәskeu men Kiyevten kelgen delegasiyalarmen bólek kelissózder jýrgizdi. Degenmen, birneshe manyzdy mәseleler boyynsha, sonyng ishinde qazirgi uaqytta Resey basyp alghan Ukraina aumaqtarynyng bolashaq mәrtebesi jәne Ukrainanyng soghystan keyingi qauipsizdik kepildikteri boyynsha aitarlyqtay kelispeushilikter saqtaluda. Búl sheshilmegen negizgi mәseleler kelissózderdi ilgerletuge kedergi keltirdi.

Soghysta eki tarap ta auyr shyghyndargha úshyrady. Ukrainanyng beybit túrghyndary Reseyding әue shabuyldarynan zardap shegude, Reseyding shekaralas aimaqtary da Ukrainanyng drondarynyng shabuyldaryna jii úshyraydy. Áue shabuyldarynyng jii boluy jyldar boyy elektr quaty men sudyng ýziluine әkelip soqty, búl halyqtyng ómirine qatty әser etti.

Tórt jylgha jalghasqan soghystyng sandyq mәlimetteri tómendegidey:

Amerikandyq Strategiyalyq jәne halyqaralyq zertteuler ortalyghynyng (CSIS) ótken aida jariyalaghan esebine sәikes, Resey men Ukraina jaghynda qaza tapqan, jaralanghan nemese habar-osharsyz ketken sarbazdar sanynyng boljamdy jogharghy shegi 1,8 milliondy qúraydy. Esepte 2022 jyldyng aqpany men 2025 jyldyng jeltoqsany aralyghynda Reseyding jalpy shyghyn sany shamamen 1,2 milliondy qúraytyny, onyng ishinde 325 000-gha deyin qaza tapqan sarbazdar boluy mýmkin ekeni aitylghan. Esepte búl Ekinshi dýniyejýzilik soghystan bergi kez kelgen iri derjava qatysqan kez kelgen qaqtyghystaghy sarbazdar ólimining eng kóp sany delingen. Resey 2023 jyldyng qantarynan beri shayqas alanyndaghy ólim-jitim turaly mәlimetterdi jariyalaghan joq. Sol kezde Resey taraby bir jolghy shabuylda 80-nen astam sarbaz qaza tapqanyn, әskery ólim sany 6000-nan asqanyn mәlimdegen edi.

Al ukrain әskerlerining shyghyndary 500 000-nan 600 000-gha deyin, 140 000-gha deyin qaza tapqan boluy mýmkin.

Ukraina preziydenti Vladimir Zelenskiy osy aidyng basynda soghysta 55 000 ukrain sarbazy qaza tapqanyn mәlimdedi. Ol sonday-aq kópshiligi habar-osharsyz ketkenin atap ótti.

Associated Press agenttigi Mәskeu de, Kiyev te әskery shyghyndar turaly egjey-tegjeyli jәne uaqtyly sandardy ýnemi jariyalamaytynyn atap ótti. Qazirgi uaqytta tәuelsiz tekseru de mýmkin emes.

BÚÚ-nyng Adam qúqyqtary jónindegi monitoringi Reseyding tolyq auqymdy shabuyly bastalghannan beri Ukrainada 14 999 beybit túrghyn qaza tapqanyn jariyalady. Agenttik sonymen qatar búl sannyng naqty kórsetkishten tómen boluy mýmkin ekenin mәlimdedi. Ótken jyldyng jeltoqsanynda jariyalanghan esebine sәikes, osy kezende 40 600-den astam beybit túrghyn jaraqat alghan. BÚÚ derekteri de soghys kem degende 763 balanyng ómirin qighanyn kórsetedi.

2025 jyl Ukrainada beybit túrghyndardyng ólimi eng kóp tirkelgen jyl bolghan. Tek 2025 jyly ghana Ukrainada 2514 beybit túrghyn qaza tauyp, 12 142 adam jaraqat aldy. 2024 jylmen salystyrghanda beybit túrghyndardyng qúrban boluy 31%-gha artty.

Aumaqtyq baqylaugha keletin bolsaq, Vashingtonda ornalasqan Soghys zertteuleri instituty Reseyding qazirgi uaqytta Ukraina jerining 19,4%-yn baqylaytynyn kórsetedi. Osy aidyng basynda Associated Press agenttigine berilgen esepteuler Reseyding bir jyldyq soghys kezinde Ukraina aumaghynyng tek 0,79%-yn ghana baqylaugha alghanyn kórsetedi. Associated Press agenttigining búl taldauy әskerler men brondalghan tehnikanyng aitarlyqtay ornalastyryluyna qaramastan, Resey әskerining shayqas alanyndaghy ilgerileui shekteuli bolghanyn kórsetedi.

Tolyq auqymdy basyp kiruge deyin Resey Ukraina aumaghynyng shamamen 7%-yn, sonyng ishinde Qyrymdy jәne shyghystaghy Donesk pen Luganskining bir bóligin baqylauda ústady. Sol kezde Mәskeu qoldaghan separatistik kýshter ukrain әskerlerine qarsy soghysyp jatty.

Halyqaralyq kómekke keletin bolsaq, Germaniyadaghy Kili institutynyng derekteri 2025 jyly Kiyevke kórsetilgen sheteldik әskery kómek 2022 jyldan 2024 jylgha deyingi jyldyq ortasha kórsetkishpen salystyrghanda 13%-gha tómendegenin kórsetedi.

Arada AQSh preziydenti Donalid Tramp Ukrainagha AQSh qarjylandyruymen satyp alynghan AQSh qaru-jaraghyn jetkizudi toqtatty. Kili institutynyng osy aida jariyalanghan esebinde búl tapshylyqty óteu ýshin Europa elderi 2025 jyly Ukrainagha әskery kómekti 2022 jyldan 2024 jylgha deyingi kezenmen salystyrghanda 67%-gha arttyrghany kórsetilgen. Sonday-aq, esepte 2025 jyly Ukrainagha kórsetilgen gumanitarlyq jәne qarjylyq kómek aldynghy ýsh jyldaghy ortasha kórsetkishpen salystyrghanda 5%-gha tómendegeni kórsetilgen.

Halyq sany boyynsha barlyghy 5,9 million ukrain azamaty óz otanynan ketti. Osy aida BÚÚ-nyng Ukrainadaghy kensesi jariyalaghan esebinde olardyng shamamen 5,3 milliony Europa elderinen baspana alghany aitylghan. Sonymen qatar, BÚÚ ótken jeltoqsanda ýilerin tastap ketuge mәjbýr bolghan shamamen 3,7 million ukraindyq elding basqa bólikterine qonystandyrylghanyn mәlimdedi. Soghysqa deyin Ukraina halqy 40 millionnan asqan.

Abai.kz