1999 jyldyng 20 mamyry — tek bir adamnyng ómirining ayaqtalghan kýni ghana emes, tútas tarihy dәuirding simvolikalyq jabylghan sәti boldy.

Sol kýni San-Fransiskoda Vladimir Vladimirovich Granitov dýniyeden ótti. Onyng qazasymen birge «Orys korpusy shendileri odaghy» ózin-ózi taratu turaly mәlimdeme jasady.

Osylaysha HH ghasyr basyndaghy Resey Azamat soghysynan bastalghan aq emigrasiyanyng әskery dәstýrin saqtaghan songhy qúrylym da tarih sahnasynan ketti.

Búl jay ghana úiymnyng jabyluy emes edi. Búl — ótken ghasyrdyng elesimen birge ketken songhy tiri kuәgerding ýnsiz qoshtasuy bolatyn.

Emigrasiyada bastalghan ómir

Granitov — tarihtyng óz ishinde tughan adam.

Ol 1915 jyly imperiyalyq Reseyding songhy jyldarynda dýniyege keldi. Onyng әkesi kәsiby әskery ofiyser edi. Biraq bala bes jasqa tolmay jatyp-aq, taghdyr otbasynyng ómirin týbegeyli ózgertti. Azamat soghysynda aqtar jenilgen son, olardyng myndaghan serikteri siyaqty, Granitovtar da otanyn tastap ketuge mәjbýr boldy.

Olardyng jana mekeni — Serbter, horvattar jәne slovender korolidigi (Keyin Yugoslaviya).

Belgradtaghy orys gimnaziyasy — jana ómirding alghashqy baspaldaghy boldy. Múnda emigranttardyng balalary tek bilim alyp qana qoymay, joghalghan otannyng mәdeny jadyn saqtaugha tәrbiyelendi.

Granitov injener-qúrylysshy mamandyghyn aldy. Biraq onyng ómiri tek azamattyq kәsippen shektelmedi. Ol emigrasiyalyq әskery úiymdardyng júmysyna belsendi qatysyp, Reseyding joghalghan armiyasynyng ruhyn saqtaugha tyrysqan buynnyng birine ainaldy.

Soghys tandauy — tarihtyng tragediyasy

Ekinshi dýniyejýzilik soghys emigrasiya ýshin jana moralidyq synaq boldy.

1941 jyly Yugoslaviya okkupasiyalanghan kezde, jergilikti orys emigranttary arasynda qauip kýsheydi. Partizandar olardy okkupasiyanyng janama seriktesi retinde qarastyryp, qudalay bastady. Búl jaghday ózin qorghau qajettiligi degen uәjben Orys korpusynyng qúryluyna әkeldi.

Granitov alghashqy kýnnen bastap osy qúrylymnyng qatarynda boldy.

Korpus kýrdeli tarihy kenistikte әreket etti. Onyng jauyngerleri kenestik armiyagha qarsy soghystyng negizgi maydandarynda emes, Balqandaghy azamattyq soghys sipatyndaghy qaqtyghystarda — týrli partizandyq kýshterge qarsy shayqasty.

Alayda shyndyqty ainalyp ótu mýmkin emes: búl qúrylym nemis әskery jýiesining qúramyna engizildi.

Búl — HH ghasyrdyng eng auyr moralidyq paradokstarynyng biri edi.

Aq emigrasiya ýshin búl iydeologiyalyq odaq emes, tirshilik pen ózin-ózi saqtau mәselesi retinde qabyldandy. Biraq tarihta múnday tandaular eshqashan qarapayym týsindirilmeydi.

Soghystyng sonynda korpus Avstriyagha ótip, britandyqtargha berildi. Kenes biyligi olardy qaytarudy talap etti. Biraq olardyng kópshiligi kenestik azamattar bolmaghandyqtan, repatriasiya jýzege aspady.

1945 jyly korpus taratylyp, onyng ornyna ardagerler úiymy qúryldy.

Keyin búl úiymdy osy Granitov basqardy.

Tarihtyng ironiyasy

Ómir boyy Kenes Odaghynan tys ómir sýrgen aq ofiyserlerding songhy buyny onyng qúlauyn kózimen kórdi.

Granitov — solardyng biri.

1992 jyly, jetpisten asqan shaghynda, ol alghash ret Reseyge keldi.

Búl — jenimpazdyng oraluy emes edi.

Búl — bóten bolyp ketken otanmen kezdesu bolatyn.

Kuәgerlerding aituynsha, ol KSRO-nyng kýireuin eshqashan jeke revansh nemese tarihy әdiletting ornauy retinde qabyldamaghan.

Kerisinshe, ony halyqtyng jana qasireti retinde kórdi.

Onyng kózqarasy qarapayym edi:

Memleketterding qúlauy — eshqashan tek sayasy akt emes. Búl — adamdardyng taghdyry.

Aq emigrasiyanyng bir bóligi ýshin Kenes Odaghynyng kýireui Azamat soghysynyng keshigip kelgen finaly siyaqty qabyldandy. Biraq Granitov ýshin tarih eshqashan “jenis” pen “jenilis” úghymdaryna syimaytyn kýrdeli qúbylys boldy.

1990-jyldary ol Reseyge birneshe ret keldi. Mәskeu men Sankt-Peterburgte kezdesuler ótkizdi, әskery jәne patriottyq úiymdarmen pikir almasty.

Onyng basty taqyryby ótkendi aqtau emes, bolashaqty týsinu boldy.

Granitov ýshin HH ghasyr — bir taraptyng jenisi emes, býkil halyqtardyng ortaq tragediyasy edi.

Ol jana Reseyge ótkenning óshpendiligimen emes, tarihy sabaqtyng qajettiligimen qarady.

Dәuirding kóshui

1999 jyly onyng ólimimen birge tek bir adamnyng ómiri emes, tútas buyn ketti.

Búl — imperiyany kórgen, revolusiyany bastan keshken, emigrasiyada ósken, dýniyejýzilik soghystyng moralidyq túzaghyna týsken jәne aqyrynda Kenes dәuirining sonyna kuә bolghan úrpaqtyng songhy ókili edi.

Granitovtyng ómiri — HH ghasyrdyng qysqasha modeli:

joghaltu

kóshu

kýrdeli tandau

tarihy kýmәn

jәne kesh kelgen týsinik

Ol ótkenning kegin emes, tarihtyng salmaghyn arqalap ótti.

Sondyqtan onyng ómir joly — tek aq emigrasiyanyng tarihy emes.

Búl — iydeologiyalar kýiregennen keyin de adam taghdyrynyng kýrdeliligi saqtalatynyn eske salatyn sabaq.

Imperiyalyq sana iynersiyasy

Keybir diaspora ókilderining Qazaqstan tәuelsizdigin «uaqytsha qúbylys» dep qabyldauy — kezdeysoq pikir emes. Búl — HH ghasyrdan qalghan sayasy psihologiya.

Kenestik kenistik ydyraghanda, kóptegen adamdar ýshin memleket emes, imperiyalyq tútastyq kýiredi.

Al imperiyalyq sanada jana memleketterding payda boluy:

tabighy prosess emes

tarihy әdilet emes

uaqytsha «auytqu» retinde qabyldanady

Búl — sayasy ústanymnan góri, dýniyetanymdyq iynersiya.

Tarihtyng shyndyghy

Alayda HHI ghasyrdyng logikasy mýlde basqa.

Qazaqstan — kezdeysoq payda bolghan qúrylym emes. Ol:tarihy aumaqqa iye, memlekettik dәstýri bar, halyqaralyq qúqyqpen bekitilgen, jahandyq jýiege engen subekt. Tәuelsizdik — búl sayasy epizod emes, tarihy fakt.

Ony moyyndamau: memleketti әlsiretpeydi, tek moyyndamaghan adamnyng ózin uaqyttan tys qaldyrady

Emigrasiya sabaqtary

Aq emigrasiya tarihy búl túrghyda naqty kórsetkish.

Keybir emigranttar Kenes ókimetin uaqytsha qúbylys dep sanady. Biraq uaqyt olardyng emes, tarihtyng jaghynda boldy.

Al HH ghasyrdyng sonynda ómir sýrgen Vladimir Granitov siyaqty adamdar kerisinshe týsindi:

memleketter joghaluy mýmkin, biraq halyqtyng taghdyry — oiyn emes

Sondyqtan olar jana shyndyqty óshpendilikpen emes, sabyrmen qabyldady.

Býgingi tandau

Qazirgi tanda Qazaqstan tәuelsizdigin «uaqytsha týsinbeushilik» dep sanau — sayasy pozisiya emes. Búl — bolashaqtan bas tartu. Sebebi әlem:

kóppolusti,últtyq memleketterge negizdelgen, egemendik qaghidatyna sýienedi.

Qazaqstannyng tәuelsizdigi — halyqaralyq jýiening bir bóligi.

Tariyhqa jekelegen adamdardyng emosiyasy jýrmeydi:

Qazaqstan — uaqytsha qúbylys emes.

Qazaqstan — qalyptasqan shyndyq.

Al shyndyqty erterek qabyldau — әrqashan beyimdeluding emes, aman qaludyng belgisi.

Ómir Shynybekúlynyng feysbuk paraqshasynan alyndy

Abai.kz