Úlytau oblysynda Jalpyúlttyq koalisiya mýsheleri shahterlermen jana Konstitusiya jobasyn talqylady
«Ádiletti jәne Progressivti Qazaqstannyng Halyqtyq Konstitusiyasy ýshin!» Jalpyúlttyq koalisiyasy mýshelerining Úlytau oblysyna sapary ayasynda Sәtbaev qalasyndaghy «Annenskaya» shahtasynyng júmysshylarymen kezdesu ótti.
Kezdesu barysynda jana Konstitusiya jobasy men 15 nauryzda ótetin aldaghy respublikalyq referendum mәseleleri talqylandy. Jiynda Qazaqstan Respublikasy Premier-ministrining orynbasary – Mәdeniyet jәne aqparat ministri Aida Balaeva, sonday-aq deputattar, zangerler jәne sarapshylyq qauymdastyq ókilderi qatysty.
Talqylau barysynda jana Konstitusiya jobasyndaghy enbek adamyna, óndiristegi qauipsizdikke, әdil qaghidattargha jәne memleketting azamattar aldyndaghy jauapkershiligine tikeley qatysty normalargha erekshe nazar audaryldy.
Aida Balaeva jana Konstitusiya jobasy eng aldymen azamattardyng mýddesine baghyttalghanyn jәne enbek újymdary ýshin airyqsha manyzdy qúndylyqtardy bekitetinin atap ótti.
«Joba mazmúnynyng mәni eng aldymen Preambuladan kórinis tabady. Ol «Biz, Qazaqstannyng birtútas halqy…» degen sózdermen bastalady. Búl – manyzdy әri tereng maghynasy bar tújyrym. Yaghny elding bolashaghyn aiqyndaytyn basty qújattyng negizinde halyqtyng erki jatyr degen sóz. Demek, memleket qalay damitynyna bәrimiz de ortaq jauaptymyz. Preambulada enbek adamdaryna erekshe jaqyn qúndylyqtar kórinis tapqan. Atap aitqanda, enbek pen bilimge qúrmet, keler úrpaq aldyndaghy jauapkershilik, «Zang men Tәrtip» qaghidaty, әdildik pen ornyqty damu bәrimiz ýshin asa manyzdy qúndylyqtar. Shahtadaghy enbek túrghysynan qarasaq, búl qaghidalardyng mәni airyqsha týsinikti. Tәrtip pen talap bolmasa, qauipsizdik bolmaydy. Al әdil ereje men jauapkershilik bolmasa, újymda da, qoghamda da senim bolmaydy», – dedi Aida Balaeva.
Kezdesuge qatysushylar ónerkәsiptik ónir ýshin, sonday-aq «Annenskaya» shahtasy siyaqty kәsiporyndar ýshin enbek qauipsizdigine, óndiristik tәrtipke, erejelerding boljamdylyghyna jәne júmysshy mamandyqtaryna qúrmet kórsetuge qatysty normalardyng erekshe manyzgha ie ekenin atap ótti. Ángime barysynda jana Konstitusiya jobasynda enbek jaghdaylarynyng tiyisti dengeyde qamtamasyz etilui ýshin jauapkershilik anaghúrlym naqty aiqyndalatyny, al óndiristegi qauipsizdik qazirgi zamanghy әleumettik sayasattyng negizgi standarttarynyng biri retinde qarastyrylatyny atap ótildi.
Sonday-aq, ónerkәsip salasy betpe-bet kelip otyrghan zamanauy syn-qaterlerge de erekshe nazar audaryldy. Atap aitqanda, óndiristisifrlandyru, avtomattandyru, monitoring jýrgizu jәne azamattardyng sifrlyq ortadaghy qúqyqtaryn qorghau mәseleleri sóz boldy.
Tehnologiyalardyng damuy qauipsizdik kepildikterin kýsheytumen qatar jýrui tiyis ekeni, onyng ishinde jeke derekterdi jәne sifrlyq kommunikasiyalardy qorghau mәseleleri de manyzdy ekeni aytyldy.
Zanger Serik Aqylbay konstitusiyalyq ózgeristerding qúqyqtyq manyzyna toqtalyp, Ata Zang normalary tek abstraktili tújyrymdar kýiinde qalyp qoymay, adamnyng mýddesine, onyng qauipsizdigi men әdilettilik qaghidattaryna naqty qyzmet etui qajet ekenin atap ótti.
«Jana Konstitusiya elimizge qajet. Óitkeni osy jyldar ishinde Qazaqstan týbegeyli ózgerdi. Eger 1995 jylghy Konstitusiya tәuelsiz memleket qalyptasuynyng asa kýrdeli kezeninde qabyldansa, býginde biz bolashaqqa senimmen qarap, aldymyzgha jana mindetter qoyyp otyrmyz. Eng manyzdysy – qazirgi joba ýlken ortaq enbekting nәtiyjesi boldy. Ony әzirleuge ghalymdar, zangerler, sarapshylar, qogham ókilderi qatysty. El azamattarynan myndaghan úsynystar týsti. Sondyqtan búl qújatty shyn mәninde halyqtyq sipattaghy qújat dep aitugha tolyq negiz bar. Onda Memleket basshysy úsynghan bastamalar da, qoghamnyng әdilettilikke, túraqtylyqqa jәne quatty memleket qúrugha degen súranysy da kórinis tapqan», – dedi ol.
Kezdesu barysynda óndiris ókilderi de sóz sóilep, enbek újymynyng ústanymyn bildirdi. Olar kenshiler qauymy ýshin eng aldymen óndiristegi qauipsizdik, tәrtip, әleumettik qorghalu jәne enbek adamyna degen qúrmet airyqsha manyzgha ie ekenin atap ótti.
«Men Shyghys Jezqazghan kenishinde tau-ken sheberi bolyp júmys isteymin jәne búl salanyng qanshalyqty ýlken jauapkershilik pen joghary kәsibiylikti talap etetinin jaqsy bilemin. Óndiriste әrbir adamnyng enbegi ortaq nәtiyjege qyzmet etedi. Sondyqtan tәrtipti saqtau men qauipsizdik talaptaryn qatang oryndau – bәrimizge ortaq jauapkershilik. Sol sebepti jana Konstitusiyada enbek adamynyng qúqyqtary men onyng әleumettik qorghaluyna erekshe mәn berilgeni biz ýshin asa manyzdy. Zang ýstemdigi, әdilettilik jәne teng mýmkindikter – óndiris salasynda enbek etip jýrgen adamdar ýshin ertengi kýnge senimmen qaraugha mýmkindik beretin berik negiz», – dedi Asylhan Talypov.
Búl oidy agha buyn kenshiler de jalghastyryp, ónerkәsiptik ónir ýshin enbek, әdilettilik jәne zang qaghidattary әrdayym basty qúndylyq bolyp kelgenin atap ótti.
«Men Jezqazghan ónirindegi kenishterde qyryq jylgha juyq enbek etip kelemin. Sol sebepti Tәuelsizdikting alghashqy jyldarynda elimizding qanday kýrdeli kezenderden ótkenin jaqsy bilemin. Býginde Qazaqstan qalyptasu kezeninen ótip, damudyng jana belesine kóterildi. Múnday uaqytta memlekettilikti nyghaytu, azamattardyng qúqyqtaryn qorghau jәne bolashaq ýshin berik negiz qalyptastyru airyqsha manyzdy. Jana Konstitusiyanyng biz ýshin manyzy zor. Óitkeni onda әdilettilik, Zang men Tәrtip qaghidattary, enbekke degen qúrmet bekitiledi. Sonday-aq elding egemendigi men aumaqtyq tútastyghy qorghalady. Men búl qújat adal enbegimen ómir sýrip jatqan әrbir adamgha tirek bolatyn negizgi qúndylyqtardy aiqyndaydy dep senemin», – dedi Túrsynbek Mәkishev.
Azamattardyng tikeley óz pikirin bildiru tetigi retindegi referendumnyng manyzy jәne qoghamnyng taghdyrly sheshimderdi talqylaugha belsendi qatysuynyng qajettiligi turaly Qazaqstan Respublikasy Parlamenti Mәjilisining deputaty Amanjol Áltay da óz pikirin bildirdi. Ol ekologiya mәselesine erekshe nazar audaryp, jana Konstitusiya jobasynda tabighatqa úqypty qarau jәne ekologiyalyq mәdeniyetti qalyptastyru keler úrpaq aldyndaghy jauapkershilikting manyzdy bóligi retinde qarastyrylatynyn atap ótti. Deputattyng aituynsha, qorshaghan ortany qorghau, jerdin, sudyng jәne auanyng tazalyghyn saqtau, sonday-aq ekologiyalyq jauapkershilikke qoyylatyn talaptardy kýsheytu qoghamnyng súranysy ghana emes, elding odan әri damuyna baghyt beretin túraqty qúqyqtyq baghdargha ainaluy tiyis.
Qogham ómirindegi jauapkershilik, qúqyqtyq túraqtylyq jәne zannyng róli mәselesine qylmystyq qúqyq pen kriminologiya salasynyng mamany Núrlan Dulatbekov te toqtaldy. Ol qúqyqtyq mәdeniyetting manyzyna, qoghamdyq kelisimning qúndylyghyna jәne el bolashaghyn aiqyndaytyn sheshimderdi qabyldauda azamattardyng sanaly týrde qatysuynyng qajettiligine erekshe nazar audardy. Sonymen qatar Núrlan Dulatbekov jana Konstitusiya halyqqa týsinikti әri jaqyn boluy tiyis ekenin atap ótti. Onyng aituynsha, qújatta bilim, ghylym, mәdeniyet jәne adamy kapitaldy damytu basymdyqtarynyng aiqyn kórinis tabuy – Qazaqstan damuynyng jana kezenge qadam basqanyn bildiredi.
Kezdesu barysynda shahterler men enbek újymy ókilderine jana Konstitusiya jobasynyng negizgi qaghidalary boyynsha jan-jaqty týsindirme berilip, koalisiya mýshelerimen ashyq pikir almasu ótti. Dialogqa qatysushylar enbek adamdary ýshin eng aldymen týsinikti әri әdil qaghidalardyng boluy, óndiristegi qauipsizdik, kәsibiylikke degen qúrmet jәne ertengi kýnge degen senimdilik erekshe manyzdy ekenin atap ótti.
Jiyn sonynda aldaghy referendum azamattardyng el bolashaghyn aiqyndaugha tikeley qatysuynyng manyzdy kezeni bolatyny aityldy. Sonday-aq, enbek újymdarynyng búl bastamany qoldauy qoghamnyng konstitusiyalyq ózgeristerge degen joghary qyzyghushylyghy men belsendi azamattyq ústanymyn aiqyn kórsetetini atap ótildi.
Abai.kz