Seysenbi, 31 Nauryz 2026
585 0 pikir 10 Nauryz, 2026 saghat 22:12

Erlan Qoshanov Býkilәlemdik sammitte Últtyq yadrolyq klaster qúru jóninde aitty

Suret: J.Júmabekov

Pariyj, 10 nauryz. Memleket basshysynyng tapsyrmasymen Mәjilis tóraghasy Erlan Qoshanov bastaghan Qazaqstan delegasiyasy Parijde Yadrolyq energetika jónindegi ekinshi halyqaralyq sammitke qatysty. 50-den astam elding Memleket, Ýkimet, memlekettik organbasshylary, halyqaralyq úiymdardyng jetekshileri, qarjy instituttarynyn, ónerkәsipting jәne sarapshylar qoghamdastyghynyng ókilderi azamattyq yadrolyq energetikanyng negizgi energetikalyq jәne klimattyq syn-qaterler jaghdayyndaghy rólin talqylady. Is-sharagha Qazaqstannan Atom energiyasy jónindegi agenttik tóraghasy Almasadam Sәtqaliyev te qatysty.

Mәjilis spiykerin qarsy alghan Fransiya Preziydenti Emmanueli Makron bizding Memleket basshysyna jyly lebizin jetkizip, Sammitke Qazaqstan delegasiyasyn jibergeni ýshin alghysyn bildirdi.

Suret: J.Júmabekov

Forumdy ashqan fransuz kóshbasshysy yadrolyq energetikany qazirgi әlemdegi progresstin, órkendeu men egemendikting faktory dep atady. Onyng últtyq ekonomikanyng bәsekege qabilettiligin arttyrugha, jana júmys oryndaryn qúrugha jәne innovasiyalyq tehnologiyalardy engizuge jol ashatynyn aitty. Emmanueli Makron Qazaqstangha jәne urannyng senimdi jetkizushileri sanalatyn birneshe elge qoldau bildirip, Sammit qatysushylaryn beybit atom salasynda memleketaralyq yntymaqtastyqty keneytuge shaqyrdy.

Atom energiyasy jónindegi halyqaralyq agenttikting bas diyrektory Rafaeli Mariano Grossy qazirgi uaqytta sifrlyq tehnologiyalardyng qarqyndy damuy әlemdik qoghamdastyqtyng aldynda kóptegen mәsele tuyndatyp otyrghanyn,  olargha atom energiyasy jauap bere alatynyn atap kórsetti.

Europalyq komissiya tóraghasy Ursula fon der Lyayen Europanyng azamattyq yadrolyq energetikadan bas tartuyn eng ýlken strategiyalyq qatelik dedi. Osyny týsine otyryp, Europalyq Odaq innovasiyalyq yadrolyq tehnologiyalargha salynatyn investisiyalardy qoldau ýshin 200 million euro kóleminde kepildik qoryn qúru turaly sheshim qabyldady.

Mәjilis spiykeri óz sózinde Fransiya basshysyna Qazaqstan Preziydenti Qasym-Jomart Kemelúly Toqaevtyng jyly lebizin jetkizdi. Ol qauipsiz әri ornyqty atom energetikasyn damytu jolynda halyqaralyq dengeyde kýsh-jiger júmyldyru ýshin is-sharanyng manyzdy ekenin atap ótti, sonday-aq beybit atomdy damytu boyynsha elimizde atqarylyp jatqan júmystargha toqtaldy.

Qazaqstan energetikalyq damudyng jana belesine – atom energetikasy dәuirine qadam basuda. Biz atom energetikasyn strategiyalyq túrghyda senimdi әri qoljetimdi energiya kózi retinde qarastyramyz. 2024 jyly Preziydent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstanda AES salu mәselesin jalpyhalyqtyq referendumgha shyghardy. Referendum nәtiyjeleri býgingi tanda bizge zamanaui, ornyqty әri әrtaraptandyrylghan energetikalyq jýieni damytugha jol ashypotyr. Atom elektr stansasyn salu jobasyn iske asyru halyqaralyq konsorsium qúrudy kózdeydi. Qazirgi uaqytta tabighi, geologiyalyq, seysmikalyq, gidrologiyalyq jәne tehnogendik faktorlargha bagha berile otyryp, keshendi injenerlik zertteuler jýrgizilude, – dedi Erlan Qoshanov.

Mәjilis spiykeri geosayasy túraqsyzdyq pen haos órshigen tústa beybit atomnyn  qauipsizdigi basty oryngha shyghatynyn atap ótti. Osyghan baylanysty, Qazaqstan әrdayym barlyq kelispeushilikterdi kelissóz arqyly sheshudi qoldaydy.

Sonymen qatar Palata spiykeri Qazaqstan otyz jyldan astam uaqyt boyy jahandyq yadrolyq qauipsizdik arhiytekturasyn damytugha jýieli týrde ózindik ýlesin qosyp kele jatqanyn aitty. Qazaqstan Semey synaq poligonyn jauyp, yadrolyq arsenaldan óz erkimen bas tartty. Bizdinbastamamyzben Birikken Últtar Úiymynyng Bas Assambleyasy 29 tamyzdy Halyqaralyq yadrolyq synaqtargha qarsy is-qimyl kýni dep jariyalady.

Jiynda Mәjilis tóraghasy ónerkәsipti, ghylym men bilimdi biriktiretin últtyq yadrolyq klasterdi qalyptastyru jónindegi júmys turaly aityp berdi. Atom energiyasy jónindegi halyqaralyq agenttikpen yntymaqtastyq ayasynda Qazaqstan radio-farmasevtikalyq preparattar óndiris ayasynkeneytip, zamanauy diagnostika men emdeuding qoljetimdiligin arttyryp keledi. Qazaqstannyng Últtyq yadrolyq ortalyghy halyqaralyq zertteu alanyna ainaldy. Múnda reaktorlyq tehnologiyalar, radiasiyalyq qauipsizdik jәne basqarylatyn termoyadrolyq sintez salalaryndaghy halyqaralyq jobalar iske asyrylyp jatyr. Sonymen qatar bizding yadrolyq ortalyq Halyqaralyq eksperiymenttik-termoyadrolyq reaktor (ITER) baghdarlamasyna da belsene qatysuda.

Erlan Qoshanov Sammiytke qatysushylargha aldaghy uaqytta da Qazaqstan atom salasyndaghy sayasatyn Atom energiyasy jónindegi halyqaralyq agenttiktin standarttaryna say qúryp, ashyqtyqty, senimdilik pen seriktestikti nyghayta týsetinin aytty. Ol Parij sammiytining Birlesken deklarasiyasyn qabyldau bastamasyn qúptady, ony beybit atomdy janghyrtu jәne damytu boyynsha jahandyq jәne últtyq strategiyanyng manyzdy bóligi dep atady.

Yadrolyq energetika boyynsha birinshi sammit 2024 jyly Brusselide ótti. Búl alang yadrolyq baghdarlamasy bar memleketter men osy jolgha endi ghana qadam basu jayyn qarastyryp otyrghan elderding ózara pikir almasuyna yqpal etuge arnalghan. Býginde yadrolyq energetika әlemdik elektr energiyasy óndirisinin shamamen 10 payyzyn qamtidy. Kóptegen elde ol últtyq ekonomikalardyng ýnemi artyp kele jatqan súranysyn eskere otyryp, basqarylatyn әri tómen kómirtekti elektr energiyasyn óndiruding manyzdy mýmkindigi retinde qarastyrylady.

Mәjilisting Baspasóz qyzmeti. 

Abai.kz

0 pikir