11 nauryz kýni elordada «Konstitusiyalyq reforma jәne qoghamdyq dialog: keleshekke baghdar» atty sarapshylar alany ótti. Is-sharagha Parlament deputattary, sayasattanushylar, akademiyalyq qauymdastyq ókilderi, jurnalister men qogham qayratkerleri qatysty. Qatysushylar jana Konstitusiya jobasynyng negizgi erejelerin jәne ornyqty memleketting institusionaldyq arhiytekturasyn qalyptastyrugha baghyttalghan ózgeristerdi talqylady.
Talqylau barysynda bilimge negizdelgen qoghamdy damytu, innovasiyalardy qoldau jәne azamattardyng sifrlyq qúqyqtaryn qorghau mәselelerine de erekshe nazar audaryldy.
«Jana Konstitusiya instituttary: ornyqty memleketting arhiytekturasy» atty birinshi panelidik sessiyada Qazaqstan Respublikasy Parlamenti Mәjilisining deputaty Abzal Qúspan sóz sóilep, Konstitusiya jobasynyng azamat qúqyqtaryn qorghau baghytyndaghy negizgi janalyqtaryna toqtaldy.
Deputattyng aituynsha, jana Konstitusiya jobasy tek qúqyqtyq qújat qana emes, adamgha baghyttalghan memlekettik basqarudyng jana filosofiyasyn qalyptastyrady.
«Jana Konstitusiyanyng basty maqsaty – azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtaryn nyghaytyp, әdiletti memleket qúru. Negizgi zannyng preambulasynda adam, onyng ómiri, qúqyqtary men bostandyqtary memleketting eng joghary qúndylyqtary retinde belgilengen», – dedi Abzal Qúspan.
Onyng aituynsha, jobada azamattardyng qúqyqtaryn qorghaugha erekshe mәn berilgen. Memleket әrbir adamnyng ar-namysy men qadir-qasiyetin qorghaugha, jeke ómirining qol súghylmauyn qamtamasyz etuge mindetti. Sonymen qatar zang aldyndaghy tendik qaghidasy kýsheytilip, azamattardyng qúqyqtary búzylghan jaghdayda olardy әdil qorghaudyng tiyimdi tetikteri qarastyrylghan.
Deputat jana Konstitusiya jobasyndaghy manyzdy janalyqtardyng biri – jeke túlghany qorghaudyng qúqyqtyq kepildikterin kýsheytu ekenin atap ótti. Osy maqsatta halyqaralyq tәjiriybede keninen tanymal «Miranda qaghidasyna» úqsas normalardy engizu úsynylady.
«Búl qaghida boyynsha adamdy ústau kezinde oghan ózining negizgi qúqyqtary týsindirilui tiyis. Atap aitqanda, azamattyng ýndemeu qúqyghy, advokattyng kómegin paydalanu qúqyghy jәne qajet bolghan jaghdayda tegin zang kómegin alu mýmkindigi qamtamasyz etiledi», – dedi deputat.
Sonymen qatar jana Konstitusiya jobasynda advokatura institutynyng rólin kýsheytuge erekshe kónil bólingen. Advokaturany Konstitusiya dengeyinde bekitu azamattardyng qúqyqtaryn qorghaudyng qosymsha kepildikterin qalyptastyrugha mýmkindik beredi.
Jobada qúqyqtyq suvereniytet qaghidasyna da erekshe nazar audarylghan. Búl qaghida boyynsha Konstitusiya memleket aumaghyndaghy eng joghary zandyq kýshke ie bolady, al halyqaralyq sharttar últtyq negizgi zannan joghary túrmauy tiyis.
Konstitusiyalyq reformanyng taghy bir manyzdy baghyty – Konstitusiyalyq Sot institutyn kýsheytu. Úsynylyp otyrghan ózgeristerge sәikes, Konstitusiyalyq Sot memlekettik organdarmen qatar azamattardyng da ótinishterin qaray alady. Eger qanday da bir normativtik qúqyqtyq akt azamattyng konstitusiyalyq qúqyqtaryn búzsa, azamat tikeley Konstitusiyalyq Sotqa jýginu mýmkindigine ie bolady.
Deputattyng pikirinshe, jana Konstitusiya qúqyqtyq әri әdiletti memleket qúrugha baghyttalghan manyzdy qadam bolmaq.
«Konstitusiyada belgilengen tendik qaghidasyna sәikes, últyna, diny nanymyna nemese әleumettik jaghdayyna qaramastan barlyq azamattardyng qúqyqtary birdey qorghaluy tiyis. Sondyqtan jana Konstitusiyanyng basty maqsaty – әrbir azamattyng óz әleuetin iske asyruyna, jeke tabysqa jetuine jәne әl-auqatyn arttyruyna mýmkindik beretin әdiletti qúqyqtyq jýie qalyptastyru», – dep týiindedi Abzal Qúspan.
Sarapshylar alanyndaghy talqylau konstitusiyalyq reformanyng tek memlekettik instituttardy janghyrtugha ghana emes, sonymen qatar azamattardyng qúqyqtary men bostandyqtaryn qorghaugha baghyttalghan qúndylyqtyq negizdi qalyptastyrugha arnalghanyn kórsetti.
