27 nauryz – Halyqaralyq teatr kýni, sahna ónerining sanlaqtarynyng kәsiby merekesi. Osy orayda sahnagha 55 jyldyq ghúmyryn arnaghan, tútas bir dәuirding kuәsi bolghan Qaliybek Quanyshbaev atyndaghy Qazaq últtyq muzykalyq drama teatrynyng akteri, Qazaqstannyng Halyq Ártisi Tilektes Meyramovpen qazaq teatrynyng keshegisi men býgini, ónerding missiyasy jәne akter taghdyry turaly әngimelestik.

– Biyl qazaq ónerining qara shanyraghy — Áuezov teatryna 100 jyl. Sizding shygharmashylyq jolynyz osy teatrdan bastalyp, otyz jylgha juyq uaqyt sol sahnamen tyghyz baylanysta ótti. Ángimemizdi sol “Ákem Teatrdan” bastasaq: jetpisinshi jyldardy eske alghanda, oiynyzgha eng aldymen ne oralady?

– Jaqynda ghana mening Áuezov teatryna qabyldanghanyma tura 55 jyl toldy. 1971 jyldyng 20 qantary bolatyn. Sol kýngi búiryqpen qabyldandym. Onyng bәri, shynyn aitsam, kezdeysoq jaghday boldy.

Men búryn da aityp jýrmin ghoy, mening teatrgha baruymnyng ózi kýtpegen jerden boldy. Ústazdarymnyng men turaly qanday pikirde bolghanyn bilmeymin, biraq ózim oqu bitiretin jyly aldymda ýsh jol túrdy.

Biri — ghylym joly. Ol ýshin aspiranturagha týsuim kerek, ol kezde Leningradta bolatyn. Ekinshisi — komsomol júmysy. Oqyp jýrgende belsendi boldym, tórtinshi kursta-aq qalalyq komsomol komiytetinen ýshinshi hatshylyqqa dayyndap qoyghanyn bireuler aityp qoydy: “kóktemde seni saylaymyz” dep.

Al ýshinshi jol — óz mamandyghym. Men ishtey tughan jerim Qaraghandygha qaytatyn bop, sol jaqqa bet búryp qoyghanmyn. Biraq sol qantardyng jiyrmasy kýni bәri ózgerdi.

Ústazymyz Sholpan apay (Sholpan Jandarbekova) keldi. Men filosofiyadan emtihan tapsyrayyn dep otyrghanmyn. Sol auditoriyagha kirip, múghalimnen súrap alyp: “Seni teatrdyng kórkemdik kenesine synaqqa aparuym kerek” dedi.

Áli kýnge esimde — syrtta qar japalaqtap jauyp túr. Óner institutynan eski teatrgha deyin tórt-bes ayaldama, biraq biz jayau bardyq.

Jolda menen súrady: “Qanday materialyng bar?” dep.

Men: “Eshtenem joq, bilgem de joq qoy” dedim.

Sonda: “Sahna tilinen ne oqydyn?” dedi.

Men Ostrovskiyding "Jazyqsyz aiyptylarynan" Neznamovtyng monologyn aittym. “Sony barghansha esine týsir” dedi.

Men ony ýshinshi kursta tapsyrgham, sodan jol boyy esime týsirip bardym.

Barsaq, basqa jas akterler búrynnan jýrip jatqan spektakliderden ózderine únaghan rólderdi alyp, kórkemdik keneske úsynyp jatyr eken — oinaugha qaqymyz bar ma, joq pa degendey.

Bir kezde kezek maghan keldi. Keshti Jaqyp Omarov jýrgizip túr eken. Bir kezde shyqty da, nege ekenin bilmeymin, oryssha: “Monolog Neznamova chitaet student chetvertogo kursa Tilektes Meyramov” dep habarlady.

Mening ayaq-qolym dirildep ketti. Sahnagha shygha alatyn týrim joq, auzym keuip qaldy.

Sol kezde artymnan bireu keldi de, jelkemnen qapsyra ústap aldy. “Tvong mati...” dep bir boqtady da, “V iskusstve nado byti nahalom!” dep, qúiryqtan bir teuip jiberdi.

Men sýrinip baryp toqtadym. Artyma bir qarasam — Ánuar Moldabekov aghamyz eken.

Keyin, endi erkin sóilesetin kezde súradym ghoy: “Agha, nege olay istediniz?” dep.

Sonda aitty: “Sening qatty qobaljyp túrghanyndy kórdim. Nazaryndy basqa jaqqa audaru kerek boldy” dedi. Sol bir jaghday qamshy boldy ma, әiteuir ótip kettim. Sodan beri tabany kýrektey otyz jylday sol teatrda qyzmet ettim. Alghashqy rólderimdi de sol sahnada oinadym.

– Álginde alghashqy rólderimdi sol sahnada oinadym dediniz. Alghashqy róliniz turaly aityp berseniz...

– Mening akterlik jolymdy ashqan alghashqy rólim — Qozy Kórpesh boldy. Onyng da ózindik qyzyq tarihy bar.

Onyng aldynda bir-eki ay búryn bir әngime shyqqan. Ústazymyz Sholpan apay sabaqta otyryp aityp qaldy: kórkemdik keneste Ázirbayjan Mәmbetov tapsyrma beripti — “kósheden bolsa da, maghan bir әdemi qyz ben bir әdemi jigit tauyp kelinder, men "Qozy Kórpesh — Bayan súludy" qoyamyn” dep.

Men oghan onsha mәn bergen joqpyn. Óitkeni ózimdi әdemimin dep eseptemeymin. Áli de sol pikirdemin (kýledi).

Bizdikiler súrasa: “Ázeke, olar akterlik sheberlikti bilmeydi, kósheden kelgen bala ne oinaydy?” dep. Sonda ol: “Olargha oinaudyng qajeti joq, sahnada qalqiyp jýrse boldy. Qalghanyn Qarabay, Jantyq, Qodarlar jasaydy” depti.

Búl, negizi, spektakliding kilti edi, oghan keyin taghy oralarmyz. Sodan, әiteuir, Qozynyng róli ayaq astynan maghan búiyrdy. Teatrgha ornalasqannan keyin bir-eki ay ótken son, Jaqyp Omarov orystan audarylghan "Ana jýregi" spektaklin qoydy. Sol jerde maghan Iliya degen shaghyn ról berildi. Soghan dayyndalyp, repetisiyagha erterek keldim.

Zalgha kirsem, Jaqyp agha maghan sausaghyn shoshaytyp: “Ty idiy!” deydi.
Men an-tanmyn: “Idi” degeni qalay? Eshtene býldirgen joqpyn, keshikken joqpyn...Sóitsem: “Tebya utverdily na roli Qozy” deydi.

Esim shyghyp ketkeni sonsha — teatrdyng ishin bilmeymin ghoy әli, Ázekenning bólmesin jarty saghattay izdeppin. Qayta-qayta qasynan ótip ketedi ekenmin.

Áyteuir taptym. Kirsem, yghay men syghaydyng bәri otyr. Tipti shoshyp kettim.

Biraq solay birtindep iligip kettim ghoy. Ýlken aghalardyn, ústazdardyng kómegi kóp boldy.

Sóitip, Qozydan bastalghan jol úzaq jyldar boyy lirikalyq rólderge úlasty. Ghashyqtyng róli bolsa — maghan beredi, maghan keledi.

Al keyin, toqsanynshy jyldary baryp, azdap betbúrys jasaldy. Sol kezde ghana kýrdelirek, basqa qyrdaghy rólderge auysa bastadym.

– Agha, býgingi teatrlardyng dengeyin qalay baghalaysyz? Sizderding kezenderinizben salystyrghanda ne ózgerdi?

– Men qazir saghynyp eske alatynym — sol dәuren. Óitkeni tarihtan da bilesiz, ol zaman — Áuezov teatrynyng altyn ghasyry dep atalady. Shartty týrde 1964-65 jyldardan bastap, 1995 jyldargha deyingi otyz jyldan astam uaqytty qamtydy.

Sol kezende nebir tuyndylar dýniyege keldi. Tek Qazaqstandy emes, býkil Odaqty shulatqan spektaklider boldy. Men qazir sol kezdi saghynam. Sol spektakliderdi saghynam. Qazirgi bir kýndik, eki kýndik uaqytsha dýniyelerdi kórgende, shynymdy aitsam, qarnym ashidy...

Mysaly, "Ana Jer ana" spektakli — 1964 jyly Qazaqstannyng memlekettik syilyghyn alghan. Sodan men teatrdan 2001 jyly ketkenge deyin, otyz jeti jyl boyy ýzbey sahnalandy. Ayyna kem degende eki ret qoyylatyn. Qanshama gastrolige bardyq: Mәskeu, Qazan, Ufa, Orynbor, Tashkent... Ózimizding oblystardy aitpaghanda. 1973 jyly Býkilodaqtyq bayqauda ozyp shyghyp, Irannyng Shiraz qalasynda qoyyldy — ol jaqty da dýr silkindirip keldik.

Al "Qan men ter" spektakli jiyrma bes jylgha juyq jýrdi. "Qozy Kórpesh — Bayan súlu" da jiyrma bes jyldan artyq sahnadan týsken joq. Talay buyn akterler auysty. Men ózim Qozyny qyryq eki jasqa deyin oinadym. Keyin Jantyqqa auystym, Qarabaydy somdadym.

Biraq bir qyzyghy — akterler auyssa da, spektaklider syr bermeytin. Óitkeni olardyng sýiegi myqty boldy. Al qazirgiler... shynyn aitu kerek, syn kótermeydi. Kóldeneng bir akter kelse, birden shashylyp qalady. Óitkeni negizi joq. Sonday spektakliderdi qatty ansaymyn. Sol dengey qayta bolsa eken dep oilaymyn.

– Álgi aitqanynyzgha qaraghanda, býgingi teatrda belgili bir mәseleler bar siyaqty. Sizding oiynyzsha, teatrdaghy negizgi týitkil nede?

– Qazirgi spektakliderding basym kópshiligi qúlaq pen kózge ghana әser etedi, jýrekten ótpeydi.

Men aitam: ainalayyndar-au, adam kózsiz de, qúlaqsyz da ómir sýre beredi — jýzden asady. Al jýrek toqtasa, my toqtasa — bitti, adam óledi. Sony bizding buyn әli kýnge deyin jetkize almay kelemiz.

Osydan tórt-bes jyl búryn Reseydegi kishi teatrdyng kórkemdik jetekshisi, әigili akter Solomin de osyny aityp ketti. Men ózimdi olarmen salystyryp otyrghan joqpyn, tek kórgen, oqyghan dýniyeni aityp otyrmyn.

Jaqynda ghana Oleg Basilashviliyding súhbatyn oqydym. “Ayttym, qoydym, sharshadym — endi aitpaymyn” deydi. Ony da mazalap jýrgen — dәl osy mәsele. Biraq ony tyndap jatqan eshkim joq. Keshegi kýnge deyin “klassikany búzugha bolmaydy, mәtinge tiyispeu kerek” dep zarlap keldik. Al qazir sol klassika qalay bolsa solay qoyylyp jatyr. Sosyn endi neshe týrli “sәn” shyqty — shetten, syrttan rejisser shaqyru siyaqty. Olar materialdyng terenine bara almaydy, qaza almaydy. Sodan betindegi qaymaghyn ghana qalqyp alyp, gonoraryn alady da, soghan bәri mәz bolyp qalady. Búl — jalpy barlyq teatrlargha ortaq mәsele.

Men attaryn atap aitpay-aq qoyayyn — Astanada bolsyn, Almatyda bolsyn, bәrinde bir jaghday. Basym kópshiligi — plagiat. Ana jaqtan kórgenin, myna jaqtan kórgenin, internetten alghanyn әkelip tyqpalaydy.

Biz sony “ah” úryp, keremet dep qabyldaymyz. Sóitip kórermendi shatastyramyz, adastyramyz. Talay jazdyq ta. Múny kezinde Áshirbek Syghay da jazghan: klassikany oiynshyqqa ainaldyrudy dogharu kerek dep. Biraq soghan qúlaq asyp jatqan eshkim joq. Aytsang — jeksúryn bolasyn. Aytpay taghy bolmaydy.

Men qazir sol ekiúday kýide jýrmin. Men ylghy aitam: men ýndemey qalsam, ol sizben keliskenim emes. Ol — sizge aitudyng qajeti joq dep eseptegenim. Óitkeni siz ony týsinbeysiz. Tipti estiginiz de kelmeydi.

Ózderining bir qalyptasqan týsinigi bar — sodan shygha almaydy.
Al syrt kózge bәri kórinip túrady...

Men taghy da sol Ázekeng qoyghan spektakliderdi mysal qylyp aitam. Eng obal bolghan dýniyelerding biri — Chehovtyng "Vanya aghayy". Negizi, qazaq sahnasynda audarmalar óte nashar jýredi. Al sol qoyylymmen Mәskeuge barghanda, býkil synshylar tik túryp moyyndady.

Bir ghana syn aitqan adam boldy, janylmasam, Krymova boluy kerek.
Sol, bir aktrisagha qarap: “Milochka, za stolom v shlyape ne sidyat” degeni — spektakliden tapqan bar “kemshiligi” sol ghana.

Al qalghandary: “Rahmet sizderge, qazaqtar. Sizder bizding Chehovty ózimizge qayta alyp keldinizder” dep alghys aitty.

Óitkeni ol kezde de “eksperiyment” degen bastalyp ketken edi.

Mysaly, Litvanyng rejisseri Nyakroshustyng "Vanya aghayy" da sol kezde biraz dýrkiredi. Biz ózimiz kórgen joqpyz, biraq kórgender aitady — keyipkerlerding bәri derlik nashaqor siyaqty berilgen dep. Al týpnúsqada onday nәrse joq qoy. Búl — Batystyng yqpalymen kelgen dýniye. Sony Mәskeuding synshylary “janalyq”, “janashyldyq” dep kókke kóterip jatty. Qazir biz dәl sonday kezenge tap bolyp otyrmyz.

– Demek, teatrdaghy qazirgi basty mәsele dramaturgiyada da, akterlik sheberlikte de emes, rejissurada dep aitugha bola ma?

– Búl — bәri bir-birimen tyghyz baylanysty nәrse ghoy. Men jas kezimde "Qazaq әdebiyeti" gazetine bir shaghyn maqala jazgham. Ózderi súrap aldy. “Sebebi men saldary” degen. Sonda aitqan sózim әli esimde. Biz ózi kinәmshil halyqpyz. Ásirese teatrdyng adamdary. Mysaly, spektakli sәtsiz shyqsa, dramaturg rejisserdi kinәlaydy: “mening oiymdy jetkize almady” dep. Rejisser akterdi kinәlaydy: “oyymdaghyday oinay almady” dep. Akter bayghús kostumerdi, taghy bireudi kinәlaydy... Birine-biri tura aita almaydy:
“sen nashar piesa jazdyn”, “sen nashar qoydyn”, “sen nashar oinadyn” dep. Ayaghynda bәri jinalyp alyp, kórermendi kinәlaydy. “Biz keremet spektakli qoydyq, kórermen týsinbedi” dep. Al kórermen aqymaq emes qoy. Bәrin týsinip otyr. Tek qabyldauy basqa.

– Aytqanday, býgingi kórermen qanday, Agha? Ózgerdi me? Qazirgi teatrdan ne kýtedi dep oilaysyz?

– Qazirgi kórermenning kózi men qúlaghy ghana júmys isteydi. Bizding kezimizdegi kórermen spektaklidi sanasymen qabyldap, jýrekten ótkizetin. Men ylghy aitam: ónerding qay týri bolmasyn eng basty missiyasy — jýrekke jetu. Tolghandyru. Tebirentu. Týrli sezimderdi oyatu. Al qazirgi basym baghyt — tang qaldyru. Qaytsem tang qaldyram, mazmúny asa manyzdy emes. Bizding kezimizde onday emes edi.

Mysaly, "Ana Jer ana" spektaklin alsaq, ony alty-jeti ret kórgen adamdardy biletinbiz. Tipti jattap alghan. Bizde Antonova degen bufette isteytin orys әiel boldy. Spektakli qoyylsa boldy, bufetin tastap, balkonnan túryp kóretin. Neshe ret kórgenin bilmeymiz, biraq qayta-qayta kelip kóretin.

Tetya Katya degen kisi de rekvizitter bóliminde júmys isteytin. Sol da spektaklidi jaqsy kóretin, sahnanyng syrtyna kelip otyratyn, tipti tilin týsinbese de, qorsyldap jylap jýretin, sonshalyqty әserlenip.

Al qazir onday spektaklider joq. Premieragha kelip bir kórse boldy, keyin kórermen ayaghy siyreydi. Kórermenning talaby da tómendep ketti. Talgham emes, teatrgha degen talaby.

Búryn kezdesuler jii bolatyn — JOO-da, mektepterde, mekemelerde akterler shaqyrtular alatyn. Sol jerde kórermen óz oiyn aitady, pikir bildiredi. Gazet betterinde talqylaular, pikirtalastar da kóp bolatyn.

Al qazir eshkim gazet oqymaydy. Biz sapaly dýnie úsynyp, kórermenning talghamyn tәrbiyeleuding ornyna, solardyng dәrejesine týsip, yghyna jyghylyp baramyz.

– Búryn teatrlarda kórkemdik kenes boldy. Olar spektakliderdi aldyn-ala qarap, tek sapalysyn ghana sahnagha shygharatyn. Qazir sol kenester bar ma, Agha? Bar bolsa, qazirgi qyzmeti qanday?

– Bar ghoy, biraq qauqarsyz. Kórkemdik kenesting mýsheleri key teatrlarda saylanady, al key teatrlarda taghayyndalady. Men qazir resmy týrde sol kenesting mýshesimin, mysalgha.

Biz kezinde Túnghyshbay Jamanqúlov ekeumiz kórkemdik keneske erte kirdik. Sol kezde repertuargha alynatyn piesalar jan-jaqty talqylanatyn. Chat degen joq, bәrimiz kózbe-kóz jinalyp, piesany bir adam oqidy. Sosyn ony ortagha salyp, talqylaymyz: jaray ma repertuargha, jaramay ma dep. Árkim ózining oiyn aitady.

Mening tilimdi shygharghan da Ázekeng (Ázirbayjan Mәmbetov) edi. Sol kezde Sәbira Mayqanova, Serke Qojamqúlovtar otyrghanda, óz oiyndy aitqyng kelmey, solargha qosylam desem, Ázekeng ashulanyp: “A vse, konchay, konchay! Ij ty kakoy hitryi, davay svoe!” — deydi. Sosyn amalsyz óz oiyndy aitasyn. Biraq ony eshkim kóniline almaydy — bir jaqsysy sol.

Keyde tipti sózge de kelip qalasyn. Eki ret esimde, Sәbira apaydyng pikirine qarsy shyqqanymda, “mә, endi qúrydym ghoy, renjiytin boldy ghoy” dep jýrdim. Joq, olay bolmady. Ashanagha týssem, búryshta otyr eken. Meni "ólmes" dep ataytyn. "Áy, ólmes, beri kel" dep qasyna shaqyrdy. Men qorqyp qasyna barsam, dayarshy qyzgha: “Qyzym, myna ólmeske mәnti bershi, aqshasyn ózim tóleymin” — dep jatyr.

Júmys ýstinde talay nәrse boldy, biraq sol jerde bәri júmys retinde qalatyn. Adamy qarym-qatynasqa eshqanday núqsan keltirmeytin.

Qazir onday emes. Spektakli premieradan on kýn, keminde bir apta búryn Kórkemdik Keneske tapsyrylady. Qazirgidey bir kýn qalghanda emes. Onday jalghan formalinosti kimge kerek?

Sol kezde eng qorqatynymyz Kórkemdik Kenes edi. Mysal retinde aitayyn: Altynshash Jaghanovanyng "Beymaza әiel" spektakli qoyyldy. Fәrida apay (Fәrida Shәripova) basty keyipkerdi oinaydy, men balasyn. Sol spektaklidi sahnanyng syrtynda Kórkemdik Keneske tapsyrghaly túrmyz.

Fәrida apay: “Tilektes, qarashy, qorqyp túrmyn” — dep mening qolymdy jýregining túsyna aparyp, dýrsilin tyndatty. Men: “Oy, Apay, siz nemenege qorqasyz?” — desem, “Oybay, qazir qúrtady ghoy, qazir jeydi ghoy” — deydi.

Sol beting bar, jýzing bar demeydi, soyyp salatyn. Kemshilikterimizdi aitady, jaqsy jaqtarymyzdy aitady. Jәy synap qana qoymay, “bylay bolsa qaytedi, bylay bolsa qaytedi” dep aqyl-kenesin beredi.

Ol kezde kórkemdik kenesting bedeli kýshti boldy. Ádilin aitatyn, sanasy bar adam oilanatyn. Al qazir ol da joq. Qazir qauqarsyz dep otyrghanym, kóp dýnie aitylyp ta  jatyr, biraq qúlaq asyp jatqandar joq. Men sol mektepten ótkendikten, qazirgi jaghdaydy mýlde týsinbeymin.

– Bayqaghanym, әngime barysynda Áz aghany kóp eske alasyz. Siz sol Ázirbayjan Mәmbetovting "shiynelinen shyqqandardyn" birisiz. Ol kisi rejisser retinde qanday edi?

– IYә, Ázekeng ol bólek әngime. Qazaqtyng mandayyna bitken danyshpan ghoy. Ol kisining eng ýlken enbegi — qazaq teatryn túrmystyq sózden әreketke kóshirui. Teatrdyng negizi — әreket. Akter — әreketshi. Áz aghamyz sózden góri әreketke kóbirek mәn berdi. Sol arqyly ózi de ósti, akterlardy da ósirdi. Bir emes, birneshe buyndy tәrbiyeledi.

Qazirgi rejisserlargha qarasan, әrbir qadamyndy, әrbir sózindi baqylap otyrady. “Men siyaqty oina” deydi. Eng ýlken kemshilik — osy. Al men basqa adammyn ghoy. Mening tabighatym bólek, rólge degen óz kózqarasym bar. Onymen sanaspaydy.

Al Ázekende onday bolghan joq. Ol akterden ózi de azyq alatyn. Ýstel basynda kóp otyrmaytyn. Mәtindi sinirudi kómekshilerine tapsyrady da, anda-sanda kelip bir-eki eskertu aityp ketedi.

Al sahnagha shyqqanda — basqasha. Eki apta boyy qualaydy. Sol kezde naghyz spektakli tuady.

Mysaly, "Qozy Kórpesh – Bayan Súluda" Qodar men Jantyqtyng bir sahnasy bar. Men sony jii aitam. Bar bolghany alty-aq replika. Biraq sony jarty saghat oinaytyn. Sóz anda-sanda aitylady, qalghanynyng bәri — әreket.

Basqa rejisser bolsa, syrttan qarap túryp-aq: “spektaklimdi býldirdi” dep ashulanghan bolar edi. Al Ázekeng kerisinshe, syrttan qarap kýlip túratyn. Biraq solar bir sәtke de negizgi maqsatynan ainymaydy. Mine, sheberlik degen osy.

Akterler bir-birin tolyq týsinedi, sahnadaghy seriktes retinde bir demmen júmys isteydi. Biz syrttarynan baqylap, rahattanyp túratynbyz.

Ázekeng akterge tolyq erkindik beretin.

Qazirgi rejisserlar da solay istese ghoy. Biraq istey almaydy. Sosyn kelip: “mening oiymdaghyday oina” deydi. Sonymen ne rejissura joq, ne akterlik joq bolyp shyghady.

– Siz teatrdaghy agha buynnyng talay myqty ókilderining kózin kórdiniz, kóbisimen sahnada birge jýrdiniz. Solardyng ishinde ózinizge erekshe әser etken, ýlgi tútqan, eliktegen túlghalarynyz boldy ma?

– Esh oilanbastan aitam, mening pirim - Ánuar Moldabekov. Ol — qazaqtyng úly akteri. Óte talantty, biraq sonday qarapayym edi. Keyde tipti óz talantyna ózi qysylatyn siyaqty kórinetin. Nege sonshama daryndy bolyp tughanyna úyalatynday...

"Qyz Jibek" dýrkirep túrghan kez ghoy. Qany jerge tiymey túrghan shaghy. Sonda kóshede bolsyn, basqa jerde bolsyn, halyq tanyp qalady da: “Oy, siz Shegesiz be?” — dep, qoltanba súraydy. Qolyna ne týsse soghan — bloknot pa, sirinkening qoraby ma — bәribir. Al ol bolsa: “Men emes, men emes” — dep qashyp jýretin. Keyin onday jaghday ózimizding de basymyzgha keldi ghoy. Sonda oilaysyn: sonshalyqty qarapayym bolugha da bolmaydy eken... Onday akter endi qaytalana ma, joq pa — bilmeymin.

Men ol kisi qaytqannan keyin kóptegen rólderin oinadym. Biraq bәribir...ony qaytalau mýmkin emes. Ázekeng de Ánuar aghamyz qaytqanda qatty kýizeldi. Jylady. Bәrimizdi qara kiyindirdi. Sol kýni demalatyn bólmesine kirip, janynda otyrdym. Sonda bir ghana sóz aitty: “Vse!...” yaghny — “bәri bitti...” degeni ghoy.

– Songhy súraq. Teatr sizge ne berdi? Siz teatrgha ne berdim dep oilaysyz?

– Turasyn aitayyn, bilmeymin. Búl súraq tónireginde oilanbappyn da. Ne bergenin bilmeymin, biraq neni alghanyn aitayyn. Mening erkindigimdi úrlady teatr. Bas erkindigimdi de, adamy erkindigimdi de...

Erterekte, kóne Grekiya zamanynda bir danyshpan aitypty deydi ghoy. Sony Asqar Sýleymenov: “Sahnanyng qúly da, patshasy da — akter” dep audarghan. Mine, sol “qúl” degen sózdi bizding rejisserlar jaqsy mengerip alghan. Teatr basshylyghy da, basqasy da. “Sen qúlsyn” deydi. Ómir boyy tóbennen basyp otyrady. Al sen onyng “patshasy” degen qosymsha tirkesi baryn aitsan, “ony kim aitty, bos sóz” dep shygharady.

Negizi olay bolmauy kerek qoy... Sondyqtan teatr maghan qúl boludy ýiretti. Keyde aitu kerek jerde aita almay qaldym. Sóileytin jerde sóiley almay qaldym. Mening útylghan jerim — sol. Men erkindigimnen aiyryldym. Áytpese, bir kisilik minez mende de bar edi... Ókinishke qaray, ol kezde jón aitatyn adam da bolmady. Sondyqtan búl — óte qiyn mamandyq. Eger akterlikting osynday tәueldi kәsip ekenin erterek bilsem, mýmkin, mýlde tandamas ta edim...tipten jolamas ta edim.

Al men teatrgha ne berdim? Ony men emes, kórermen biledi.

– Biledi, agha, biledi. Ángimenizge kóp rahmet. Biz әli de Sizdi sahna tórinen kórgimiz keledi. Ónerdegi ómiriniz úzaq bolsyn!

Súhbattasqan: Júldyz Kapezova

K.Bәiseyitova atyndaghy Qazaq Últtyq Óner Uniyversiyteti, teatrtanushy

Abai.kz