Hikayat                      

Bolat ózi qalap, taghdyrynan súrap alghan qyzmetine aqyr sonynda kele jatty.  Kóliginen týsip, qalanyng industriyalyq beldeuinde ornalasqan avtobus bólshekterin shygharatyn zauytqa qaray qadam basty.  At shaptyrym aumaqty alyp jatqan, qanshama tarihty ishine býkken zauyt ghimaraty Bolatqa bala kezinen enseli, qúdiretti kórinetin. Ákesi Seysen osy jerde alghash enbek jolyn bastap, keyin bala Bolatty talay mәrte syrttay qyzyqtatqan. Sodan bala kónilinde «әkem siyaqty zauytta isteymin, jana bólshekter shygharamyn» degen ayauly arman payda bolghan. Sol armanyn jýreginde qúndaqtap, Amerika aspady ma? Tughan elinen jyraqqa ketip, kitap kemirip, «elime paydaly azamat bolsam» degen aq tilegine jetip, kónili semirip, biyl qaytyp oralghan. Tórt jyly auaday qajet bilim alumen, tәjiriybesin úshtaumen zymyrap óte shyqty. Oquda ýzdik bolghany ras, sodan da bolar, amerikalyq iri ghylymiy-zertteu ortalyghy jalaqysy joghary qyzmet úsynghanda, jýregin bala armanyna biyletip, óz Atamekenine qaray qústay úshqan. Ómirinde ózdiginen qabyldaghan búl sheshimi ókindirmesine senimi mol. Jas jigitten  joghary dәrejeli bilikti qyzmetker beynesin kóretinder múny týsine almady. Ásirese, anasy Núrgýlding úlyna ókpesi qara qazanday. Jaqyn-juyqqa «úlym Amerikada bilim alyp jýr. Týbi sol jaqta qalyp, ókirgen qyzmetker bolady,»-dep jii maqtanghany bekerge shyqty. Oquyn tәmamdaghan Bolat әkesi býkil ómirin sarp etken eski zauytqa qarapayym injener bolyp júmysqa ornalasty. Kýlim keleshegi ashqan qanshama esikterdi Bolat osylay óz qolymen japty. Ana kónili perzentining bolashaghyna adyra qalghyr bala armany kedergi keltirgenine qapaly edi.  Apasynyng әdemishe jýzinen keyis ketpey jýrgeni esine týsken Bolat júmsaq ezu tartyp, ghimaratqa ene berip edi, qarsy aldynan orta jastaghy, tapal boyly, shymyr deneli bir kisi jolyqty.

– O, shetelde oqyghan jas maman, qosh keldin. «Aramyzda alys Amerikada bilim alyp kelgen maman bar» dep maqtanyp jýretin boldyq. Alghashqy júmys kýning qútty bolsyn!

Danghyrlay sóilep, ózi birinshi bolyp qolyn úsynghan qyzmetkerdi Bolat shyramytyp túr. Búryn әkesi ýige әriptesterin ertip kelgende, ong jaq ezuinde qaly bar órimdey jas, myghym deneli bir jigit jýrushi edi. Ózi tura osylay sanqyldap sóileytin.

– Qatelespesem, siz Jaras aghasyz ba? – dep Bolat elpildep, jyly amandasty.

– IYә, әkenmen dәmdes bolyp, kópti ýirenip edim. Endi balasynan da bir jaqsylyqtar sinirsem be dep jýrmin. – Jarastyng әziline Bolat sypayy jymidy.

– Qyzmetine kirispey túryp, aldymen bastyqqa jolyq. Bizde jazylmaghan zang solay. Sosyn maghan kelsen, júmys jaghdayymen tanystyramyn. – Ayghaygha bergisiz dauyspen basshynyng júmys bólmesin núsqaghan Jaras jyldamdata jónele berdi. Qarapayym kensege kirgen Bolat búl jerden qontorghay tirlikting nyshanyn bayqady.  Qabyldau bólmesindegi terimen qaptalghan qara divan kýni ótkenin eskirgen, uaqytqa jelingen qalpynan-aq anghartyp qoydy. Hatshy qyz ornynan sylbyr kóterilip, búnyng kelgeninen bastyghyn qúlaghdar etti.  Sodan song ishke engen Bolat alpysqa tayasa da, jigerli qalpyn joghaltpaghan, jýzi narttay janghan Jaydarbekting qolpashtauyna kómilip qaldy.

– Mine, naghyz azamat keldi! Ózin oqytyp, baryn ayamaghan eline qaltqysyz qyzmet etuge niyet etken sendey jastargha әrdayym tórden oryn bar.  Tórlet, tórlet!

Rasymen de jogharydan oryn úsynghan Jaydarbekting búl әreketi Bolatty sastyryp tastady. Ol jaqyn túrghan oryndyqqa qalay otyra ketkenin ózi de bayqamay qaldy.

– Qysylma! Myna aghang «tór seniki» dese, demek, solay bolghany. Sonau Amerikada ýzdik oqyghan, kókeyine kerek bilim toqyghan seni býkil újym maqtan tútady. Ol anyq!

Jaydarbek sózge qonaq bermey,  daurygha sóilep, bir kidirgende, Bolat әngimege aralasty.

– Sizding batanyzben kógereyin dep, aq tileginizdi súray keldim. Alghashqy júmys kýnimdi ýlkenderding batasyn almay, qalay bastayyn?!

Kisi elinde tórt jylyn ótkizse de, óz júrtynyng әdet-ghúryp, salt-dәstýrin sanasynan óshirmegen Bolatqa Jaydarbek búrynghydan da meyirlene qarady.

– Seysenning úly bolsan, bata súramay qayter edin?Ákenning enbek jolyn sen jalgha! Tughan elindi kórkeyte ber! Elinen bezinip, shetke qashyp jatqan qaysybir jastar senen ýlgi alsyn!

– Agha, tileginiz búiryqqa kóbirek úqsaydy eken. Kóp raqmet! – Erkin qalpyn endi tapqan jas maman basshygha bolmashy qaljyndap, basyn iyzedi.

– Bir jerde tapjylmay, shiyrek ghasyr basshy bolsan, sen de әmir bere sóileuge daghdylanar edin! – Ázilin ong qabaqpen qabyldap, ilip әketken Jaydarbekke endi Bolat sýisine qarady.

– Súraghan batandy aldyn. Endi júmysyna kiris!-degen Jaydarbek Bolatty kózimen úzatyp saldy. Bolat shyghyp bara jatyp: «Jiyrma bes jyl bir jerden taban audarmay, basshylyq jasau qiyn shyghar. Eti ólip, ýirenip ketip, janalyq, jaqsylyq ornatpauy da mýmkin ghoy, nemese isting jýiesin keltirip, berekening kózin tapqan bolar,»-dep joramaldady.

Bolat ózine bekitilgen sehqa kirip kelgende, tanghy júmys birqalypty jýrip jatyr edi. Álemdi ózgertetindey tym salmaqty jýzben kirgen búny әriptesteri әzilmen qarsy aldy:

– Aramyzdaghy qyryqtan asqandardy jas deushi edik, endi olar jasamys bolyp qaldy ma?

– Seni kim deyik? Sary auyz balapan dese jarasar!

Aynala qarap edi, kóbi rasymen de zeynet jasyna tayap qalghan bastary buryl tartyp, jýzderin әjim shimaylay bastaghan, egde tartqan júmysshylar eken. Búghan deyin jas atanyp kelgen Mәulenning ózi qyryqtyng ekinshi kýzin qarsy alyp ýlgeripti.

– Qayyrly kýn, aghalar! Jay ghana atymmen atasanyzdar, quanyp qalar edim!

Bolattyng búl sózi taghy da kýlki shaqyrdy.

– Áy, myna bala aghylshynsha sóiley me desem, bizding tilimizde sayrap túr ghoy!

– Álde Amerikada qazaqsha oqytatyn uniyversiytet bar ma?

Du-du kýlip, ózin birden bauyryna basqan   újymyna Bolat riza bolyp qaldy. Jatsynu joq, bauyrgha basu bar. «Ýlkenmin» dep menmensinu joq, qarapayym kelbet basym.

– «Óz tiling birlik ýshin, ózge til tirlik ýshin» degendi estimep pe edinizder!-Qaljyngha ýiir әriptesterine endi Bolat ta syqaqtay jauap qaytardy.

– Mine, naghyz qazaq jigitining sózi! Jylap jiberer me ekenmin?!- Mәulen әzilkeshter sayysyna týskendey, jenin týrinip alypty.

– Sen shaytan sugha toysang ghana kózine jas alushy eding ghoy. Jayshylyqta da syqsyndaytynyndy bilmeppin.- Jarastyng qyjyrtpasyna bәri birdey mәz-meyram bolyp kýlisip, shuyldasty da qaldy. Tek Bolat qana eshteneden beyhabar kýide, ainalasyn jiti kózben bir sholyp ótti.

– Shette oqyp kelip, birden bastyqtyng kreslosyna jayghasa ma desek, qarapayym júmysshylardyng qatarynan tabyldyn. Bәrimiz sening keletininnen habardarmyz, alayda kópshiligimiz  Jaydarbekpen ishtey qoshtasyp qoyghanbyz.- Jarastyng sózi taghy kýlki oyatty. Kenk-kenk kýlgender, myrs-myrs etip, iyq selkildetkender júmystaryn osy qalypt arynda-aq tyndyryp ýlgerip jatyr.

– Júmystyng uaqytynda oryndaluyn barynsha qadaghala. –Jaras endi baysaldy raygha auysyp, Bolattyng qyzmettik mindetin jipke tize bastady.

– Joq,-dedi Bolat júlyp alghanday,-júmysshynyng qauipsizdigin basty nazargha alamyn. Óitkeni adam resursy bәrinen de qymbat. Tehnika qauipsizdigining tolyq saqtaluyn barynsha  baqylaymyn.

Ant qabyldaghan sarbazday sanq ete qalghan Bolatqa ýlken-kishi birdey kóz tikti. Jýzderinde  tandanys taby bar.

– Mening sheteldik diplomym bolsa, Qazaqst anda mýlde qalmaytyn edim,-dep oilady Mәulen.

– Tórt jylyn jaqyndarynan shalghayda ótkizgende, tapqany osy qústyng úyasynday seh boldy ma? Men birden basshylyq jaghyna oiysar edim,-degen oigha ketti Jaras.

– Bastapqyda ózin tanytugha qúlshynyp, әrkim-aq sayraydy. Uaqyt óte kele birqalypty yrghaqqa týsip, taqpaghyn úmytyp qalar. Búl- eshkimge syr ashyp, jan balasyna jolay bermeytin Jetkergenning oiy.

Árkimning bet ajarynda oinaghan týrli kónil rayyna mәn bergen Bolat kórinbedi, ózi satyp alghan planshetin qolyna alyp, tehnikalyq kórsetkishterdi teksere bastady.  Bayqasa, zauytta stanoktardyng kóbi eski, qazirgi zaman talabynan, uaqyt talghamynan keyin qalyp qoyghan. Ózi is-tәjiriybeden ótken amerikalyq zauyt oiyna oraldy. Qanday keremet edi!  Sapaly, úzaq merzimdi qoldanysqa jaramdy ónim shygharu-basty paryz. Óz ónimderin jarnamalay da biledi, kepildik berip, eldi sendiruge de sheber. Júmysshylardyng beli auyr júmystan qayyspaydy, sharuanyng baylauy bir batyrma, týimeshe ghana. Búl jerde onday atylyp túrghan janashyldyq joq, jarnama jayly aitudyng ózi artyq. Tasbaqa ayannan asa almaghan jattandy tirlik.

Bolat týski  ýzilisten keyin ózge sehtardy aralap jýrip, júmysshylarmen tanysa bastady. Tanysuy әngime-dýken qúru emes, qyzmet barysyndaghy tildesu ghana. Dәnekerleu sehyna kirip kelip, birden ózin tanystyrdy.

– Býgin taghayyndalghan seh injeneri Bolat Seysenúly bolamyn, - dep qysqa qayyrdy. Qúralbek qorghanys kózildirigi men arnayy qolghabyn kiyip,  avtobus shassiysin dәnekerleuge kiristi. Seh auasy tym qapyryq, kýigen, kesilgen metall iyisi qolqany qabady. Bolat  stanoktardyng avtomatty qauipsizdik datchikterin skanerley bastady. Kenet bir datchikting qyzyl kózi janyp túrghany nazaryn audardy. «Toq kýshi shamadan tys bolghany ghoy,»-lep oilaghan Bolat radio arqyly Qúralbekke shúghyl habarlama jasady. «Dәnekerleudi tez arada toqtatynyz. Órt qaupi bar!»- degen Bolattyng shapshandata aitqan sózin estigen Qúralbek júmysyn kilt ýzdi. Ózge әriptesteri de ýiirile qalysty. Bolat búlardyng jandaryna tayap kelip, aqaudyng neden shyqqanyn bilmekke shúqshidy. Bәri birden jerden shyqqan elektr symynyng dúrys jalghanbaghanyn bildi.

– Der kezinde bayqap, sehtyng otqa oranuyna jol bermediniz.-Kóp jyldyq tәjiriybesi bar Dәribay kóterip túrghan jýgi barday bir kýrsindi.

– Odan búryn Qúralbek myrzanyng jaraqat alu qaupin boldyrmadyq. Eng ýlken quanyshym da osy,-dep Bolat jadyray sóilep, búryla bergende, duyldata qol soqqan júmysshylardyng qoshemetinen selk ete qaldy.

– «Áke kórgen oq jonar» degen osy.

– Shetelde bilim alghannyng artyqshylyghy bar ekenin birinshi kýnnen-aq kórsettin. Bәrekeldi!

– Qúralbek myrza deme, kóke deseng oryndy bolady,-dep ózimsine til qatqan әriptesi búghan qolyn úsyndy. Bolat úzyn boyy iyilip keterdey izet kórsetip, qart júmysshymen qol alysty. Búl ótken men býginning tabysuy edi. Búl eski men jananyng ózara qauyshuy edi. Búl ómir kórgen ýlken men janarynda jalyn oty úshqyndaghan jastyng maqsatynyng bir arnagha toghysuy edi.  Bolat injener jurnalyna kýnning retin taygha tanba basqanday etip jazdy da: «Toq kýshining shamadan tys qalpy datchikterden birden bayqaldy. Qauipting aldyn aldyq. Júmys barysynda jәne auysymdar arasynda datchikterdi mýlt jibermey qadaghalau qajet. Elektr symdarynyng tiyisinshe jalghanuyn tekseru manyzdy,»-degen jazba qaldyrdy. Kompiuterding pernetaqtasynda kóz ilespes jyldamdyqpen oinaytyn sausaqtary  qolmen jazugha kәdimgidey tosyrqap qalypty. Jurnalgha edәuir bógelgeni әriptesterining kónilin audaryp jiberdi. Biri sýisine qarasa, endi biri tandana kóz salady.

– Qalammen jazudy úmytugha jaqyn edim. Joldardy әreng toltyrdym-au,-dep Bolat jurnaldy jauyp, júmysshylargha sәttilik  tileu isharasyn bildirip, bas barmaghyn kórsetti. Olar da bas shúlghysyp, jyly qabaq tanytty. Bolat shygha bere, Qúralbekting býiir túsyn ala túrghan Sansyzbay stanoktyng dausyn basyp keterdey zor ýnimen sóz bastady:

– Qúralbek kóke, myna bala seni, tipti býkil sehty qútqaru ýshin kelgen eken. «Jaqsydan shapaghat» degen osy.

Yzy-qiqy shudyng arasynda әngime tyndap jyldar boyy ýirenip qalghan Qúralbek әriptesining sózin jauapsyz qaldyrmady:

– Tap solay. Biz angharmaghandy qyraghy kózi shalyp qaldy. «Amerikadan oqyp kelgen» dep el-júrttyng gulep jýrgenine qarap, aqsausaq bireu me dep topshylasam, joq, isting babyn, júmystyng jayyn biletin jigit kórinedi.

Sansyzbay qorghanysh kózildirigining ar jaghynan jymiya qarady. Maqtau sózge sarang Qúralbekting jas mamandy sonsha dәriptegenine tanday qaghyp qalghan týri bar. Jay oghynday jyldamdyqpen taraghan búl jaqsylyq habar ymyrt ýiirilmey, bas injener Dabyldyng qúlaghyna da jetken. Esty sala birden ishinde belgisiz qúiyn birden bas kóterdi. Ol sezimning atyn atap, týrin týstep ýlgermese de, mazasy qashqanyn anyq sezdi. Bir zauyttyng bas injeneri dәrejesinde jýrgeli beri patsha kónili asqaqtap, kópti kózine ile bermeushi edi. Temirding tilin biletin jalghyz ózi siyaqty, pandanyp, әldenening jónin aitugha asyqpaytyn kerbez minez tapqan. Endi sonyng bәrin bir jas bala iyelenip, qyzghyshtay qoryp jýrgen rizyghyn tartyp alghanday  alasapyran bir kýige týsti.  Búl qalpyn kórgen júrtshylyq «E, qaytsin-ay. Janashyr basshynyng biri ghoy. Sehta oqys oqigha bola jazdaghanyna kýiinip túr ghoy,»-desti. Anqau el Dabyldyng elding qamyna emes, ózining qaraqan basyna tenselip ketkenin sezgen joq. «Boqmúrynnyng joly bolghyshyn! Kele sala jaqsy aty shyqty. Qay kýni sýriner ekensin?!»-dep  ózine beytanys jigitke ishtey tisin qayraghan bas injener kabiynetinen shygha berip, Jaraspen soqtyghysyp qala jazdady. Osy bir beting bar, jýzing bar demey tilip týsetin tura minezdi azamatty  suqany sýimeytin. Býgin de mandayyn tyrjityp, qoi qasyn kerip, oghan tikshie qarady.

– Dәnekerleu sehynda...-Jarastyng sózining sonyn kýtpey, Dabyl ózi ilip әketti. Tipti jaqsynyng atyn estuge dәti jetpey, tózimi tausylyp ketetin tәrizdi.

– Estidim. Bәrin bilemin. Sehqa bara jatyrmyn.

– Bolat týbi sening ornyna otyratyn jigit qoy,-dep Jaras jóney berdi. Kýlimdep túryp aitsa da, búl sózi onsyz da byqsyghan Dabyldyng kóniline ot tastady. Ózi ishtey arman etken, yghaylardy jaghalap, syghaylardy saghalap jýrip jetken qyzmetin әlgi antúrghan bala tartyp alarday asyghys adymdap, dәnekerleu sehyn betke aldy.  Osy shugha aiyptyny tauyp, aiyzy qanghansha jazghyrsa, kónil aidyny qaytadan jaybaraqat kýige týserdey sezindi. Sehqa kire sala ayday aqyrghan Dabyl bәrin birdey jazyqty dep tapty, júmysshylar aqtaludyng retin bilmey sasty, kýndey kýrkiregen jaghalynyng zikirinen júmystyng berekesi qashty.

– Dabyl bauyr, aighaydy qoy, jasym ýlken,-dep tershigen mandayyn oramalymen sýrtip, tayay bergen Qúralbekti ashuly basshy kózimen iship-jedi.

– Alpysty alqymdasang da, bir symnyng dúrys jalghanuyn teksere almasan, óitip sýrgen ómirindi maghan búldama!-Apatta qalghanday yshqyna dauystaghan Dabylgha endi Qúralbek tesile qaldy. Adamnyng san aluan ishki syrynan habar beretin kózi bolsa, Qúralbek sol janargha qadalmay qaytsin! Belgisiz ashugha bulyqqan basshynyng kózinen jarty ghasyrdan astam jasap kele jatqan Qúralbek kóp jaytty anghardy. Dabyldyng zyghyrdanyn  qaynatqan júmys sapasy ne újymnyng amandyghy emes, qyzghanyshtan ekenin adam tany biletin qartang júmysshy tap basty. Sodan da onyng aighayy kótergen qúiyndy sap tyidy.

– Dabyl, jeter osy aighaylaghanyn! Neng býlindi? Jaqsy attan qúr qaldyng ba? Júmystyng berekesin qashyrmay, odan da kabiynetine bar!

Onsyz da jýregin sor sezimder túzaqtaghan Dabyl Qúralbekke úmtyla berip edi, ózge júmysshylar tosqauyl boldy. Aqylyn ashuy biylep, týzu sóz aitugha múrshasy kelmegen basshyny eki jigit qoltyqtap, sýireley jóneldi. Dabyl olargha búdan basqa jol qaldyrmaghan edi. Qos qaptalyndaghy qaruly jigitterdi iyterip tastap, kabiynetine alqyna kirdi.  Eki attap tórge jetti. Terezeden syrtqa ýnilip, ózin-ózi týsinuge tyrysty. Kópshilikpen kýlip amandasyp, sypayy qoshtasatyn  syrbaz qalpyn joghaltyp alghanyna ózi de sene alar emes. Qúlaghyna Qúralbekting «Neng býlindi?» degen zәrli aighayy keldi. Sol-aq eken, bәsendey bastaghan jýrektegi qyzghanysh oty qayta laulay jóneldi. Kóldeneng kók attyny eki sóz júptap maqtaugha sarang onyng anau shiykiókpemen qol alysqany újymgha anyz bolyp taraghany shymbayyna batpady ma? Tanerteng bastyghy Jaydarbekting jas injenerdi  «tór seniki» dep joghary baghalaghanyn úzynqúlaqtan estip, túla boyy bir suynyp, bir ysynyp edi. Ózimen resmy týrde ghana tildesetin salqyn qabaq Jaydarbekting Bolattyng aldynda nege sonsha qúrday jorghalaghanyn bile almay, dal bolghan. Endi Qúralbekten sýieginen óterdey sóz estigeni namysyn bir shabaqtasa, júmysshylardyn   jelkelegendey etip shygharghandary anau. Búnyng jyldar boyy tirnektep jighan bedeline anau shiyki balanyng bir-aq kýnde ie bolghany  zyghyrdanyn qaynatty. Yzamen qolgha alghan isi ónbedi, kompiuter ekranyna telmirgen boldy, qúr kózi taldy. Jurnaldardy aqtaryp, esep dayyndaghan synay tanytty, әpter-tәpteri shyqqan qaghazdar shashyrap, әr jerde qaldy.

Búl kezde dәnekerleu sehynda júmysshylar qyran-topan kýlkige kenelip jatyr edi. Biri Qúralbekting dausyna salyp, onyng sózin qaytalasa, endi biri ashudan bezgek bughanday qalshyldaghan Dabyldyng keypin keltiredi. Kýle jýrip, keshki auysymdaghy júmysshylardy qarsy alysty. Olargha kýndizgi eng aituly eki oqighany jyrday etip jetkizip ýlgerdi. Asyra maqtaghandary sonsha, Bolatty qútqarushy perishte dep baryp әreng toqtasty. Dabylgha kelgende, ony dattar sóz tappay, aqyry «adam emes» dep sheshim qabyldasty. Bir-birine sәttilik tilep, auysymdaryn tapsyryp, tynysh kónilmen sehtan shygha berdi. Qúralbek aulada Jaraspen qatarlasyp bara jatqan Bolatty kórdi.

– Áy, Bolat, toqtashy,-dep dauystady tisqaqqan júmysshy.

– IYә, kóke, ne aitayyn dep ediniz?-dep kidirip, ózine búrylghan Bolatty Qúralbek arqasynan ayamay úryp qaldy. Múnysy-razylyghynyng nyshany. Qajyrly enbekten  shoyyn bolyp qalghan alaqany qalanyng nәzikteu ósken erkesine auyrlau tiyse de, ol syr bildirmedi.

– Mine, aqyldy bala kókesin eki sóiletpeydi. «Endi myrza dep mingirlegenindi kórmeyin» dep edim, aitqanymdy qúlaghyna qúiyp alypty.

– Qúrekene jaqsan, onda búl újymgha birjolata tastay batyp, suday sinding degen sóz. Dәnekerleu isining sheberine únaghan ekensin, búny atap ótu kerek. –Jarastyng aulany basyna kótere aitqan búl sózine júmysshylar toptana qalysty. Bolat «jýrinder» dese, múrnyn tesken taylaqtay erip otyrugha dayar. Bolat ózi «mәrttik, jigittik» dep ataytyn, al anasy «ysyrapshyldyq» dep asa jaqtyra qoymaytyn darhan minez әkesinen berilgen. Kónil jyqpastyq tanytugha әzir túratyny taghy bar. Bes-alty әriptesine bir dastarhan jaya almasa, onda iniligi qaysy? Qaltasyndaghy aqshasyn ishtey shamalady da, tayau mandaghy arzan dәmhanagha jol bastady.

– Seysenning úly, jaradyn!-dedi Qúralbek Bolatty qabaghynan týsinip.

– Seysen agha da jomart edi, anqyldap túratyn,-dep Jaras búnyng әkesining maqtauyn kelistirdi.

– Sening aghylshynsha aghytylghanyndy kórip, qon shaydan simireyik,-degen Mәulen Bolatty iyghynan qaghyp qaldy.

– Aghylshynsha demekshi, bir әngime aitayyn. Bizding bir jamaghayynnyng úly Amerikadan oqyp keldi. Tanauyn shýiirip, elde jýrgen bizdi mensinetin týri joq. Bir kýni әke-sheshesi alys-jaqyn tuysqannyng basyn qosyp, meyman etti. Sonda әlgi jas jigitti ortagha alyp, «nandy ne deydi aghylshyn tilinde? Shaydy qalay aitady?» dep ózeurep otyrsaq, keudesine nan pisken pysyqaydyng «endi...onday sózderdi biletindey aghylshynsham tym terendep ketken joq» demesi bar ma?

Qúralbekting sózin Jarastyng danghaza kýlkisi kómip jiberdi. Ózgeler de qarap qalmady, әlderi kelgenshe mysqyl kýlkining atoyyn saldy. Qúralbek kókesi jay yrjighany bolmasa, óneshin jyrta qarqyldamady.

– Menen de solay synaq almaqsyzdar ma? Men dayynmyn,-dep Bolat kýle sóilep, dәmhananyng esigin ashyp, әriptes aghalaryna qúrmet kórsetti. Olar búl iltipatqa mәz-meyram bolyp qaldy. «Qayran bala kónil aghalarym-ay!» dep oilaghan Bolattyng jýregi jii soghyp, kisi kózinen tasa tústan ýstel izdey bastady. Ondaghy oiy kirip-shyqqandardyng jolynda otyrmay, el kózinen qaghaberiste shýiirkelesu edi. Onashalau jerden ýstel de búiyrdy,  iysi múryn jarghan as-auqatqa tola ketti. Dәmdi astan qarbyta asaghandar әngimege de ýlgerip qalyp jatyr.

– Bolat bauyrym, men ózi bәrine birdey ong ray tanytpaytyn adammyn. Sәl jyly qabaq kórsetsem, osylay dәmhanagha  bastay jóneledi. Sol sebepti kóp eshkimmen qol alyspaymyn,-degen Qúralbekting sózine bәri bir kisidey kýlkige shat-shadyman bolyp qalysty.

– Kóke, sen  ózi bastyqtardyng jan dertin tura aitatyn tәuipsing ghoy. Býgin Dabylgha  «qyzghanshaqsyn» degen diagnoz qoyypsyng ghoy. –Jarastyng qaqalyp-shashalyp aitqanyn anday qoyghan ózgelerining bet-jýzderine kýlki reni oinap shyqty. Ezui jiylmay otyrghan Bolat ishtey salmaqty oigha ketti: «Tityqtatyp jiberetin júmystan qajyp shyghudyng ornyna, әzilderi jarasyp, aq jarqyn kónilmen otyrghan búl aghalar qanday keremet jandar edi! Jat elde qalyp qoymay, óz jerime  oralghanym qanday jaqsy bolghan! Tomsyrayyp jýrgen apam da keyin meni týsiner, qoldar. Óitkeni úly naghyz újymyn, óz ortasyn tapty ghoy.»

– Áy, Sansyzbay, Dabyl bastyqty jelkesinen alyp, sehtan quyp shyqqandaryng ras pa?-Mәulen otty ýrley týskendey edi.

– Joq, qayta jarty qúdayymyz ghoy dep qúrmettep, qos qoltyghynan demep, kabiynetine deyin aparyp saldyq.-Sansyzbaydyng qaghytpasyna jinalghandar riza bola kýlisti.

– Jә, jýrip-túrghannyng bәrin kekete bermey, Bolat qa tilek aitayyq. Bauyrym, bauyr etim...

– Et jýrekti eljiretetin lebizder bastaldy. Jylap jibermes pe ekenmin?-dep Mәulen bet-auzyn tyrjityp, ayanyshty keyipke ene qaldy.

– Otty sudan úrttamasan, nesine jylamsyraysyn? Odan da kókendi tynda. Bolat bauyr, bastaghan enbek jolyng sәtti bolsyn! Biyik mansap-biyik jartas. Sol biyik jartasqa qyran bolyp qalyqtap shyq. Biz tómennen saghan sýisine qarap, madaq aityp otyrugha jarasaq bolghany.

Qúralbekting ýlken agha bolyp sóz alyp, jýregining týkpirinen qoparyla shyqqan shynayy tilegi duyldasyp otyrghandardy birden baysaldy kýige shaqyrdy.

– Pay-pay, kóke, Abay atamyzdyng danalyq sózimen túzdyqtap aitqan tileginiz qanday әserli edi! Kóp raqmet sizderge! Jas dep, ózegime teppey, bauyr dep ishke tarttynyzdar. Tilektestik tanyttynyzdar. Biraq mening ansaghanym biyik mansap emes. –Bar kónilimen  aqtaryla sóilegen inisin Qúralbek ýzip tastady.

– Sonda ómir-baqy qatardaghy injener bolyp jýrmekpisin? Lauazym biylep-tósteu ýshin emes, jalpaq júrtty jaqsylyqqa jetkizu ýshin, elge shapaghat núryn shashu ýshin kerek. Solay emes pe, jigitter?

Qúralbekting sózin bәri bir auyzdan qostady. Aqyry Bolat amaly qúryp:

– Jaqsy, kóke. Sol siz aitqan biyik jartasqa sizdermen birge shyghayyn,-dep sózin ayaqtay berip edi, Jarastyng daryldaghan dausy bólip jiberdi.

– Bәrimiz bir jartastyng basynda ne isteymiz? Bir-birimizdi qúlatyp tynbaymyz ba?

– IYә, Jaras, dúrys aitasyn. Abaydyng «Bas-basyna by bolghan ónkey qiqym, minekey, búzghan joq pa elding siqyn» dep aitqanyna ghasyrdan asypty. Qiqymdalghansha, bir basshynyng auzyna qarap, sonyng aitqanyna órip,  degenine qaray jusaghanymyz jón emes pe? –Kópti kórgen azamattyng lebizi jartas jayyna nýkte qoyghanday sәl tynyshtyq ornady.

– Bolat, keyin zauyt diyrektory bolsan, meni hatshy qylyp alshy,-degen Mәulenning ótinishi az-kem ýnsizdikti kýlkige almastyrdy.

Jayylghan dastarhangha aq bata berip, jiylghandar týn qaranghysynda zorgha tarqasty. Bolat ýiine kire bere, anasynyng renishti jýzin bayqady.

– Sen sharshap keledi ghoy dep sonsha tamaq әzirlep edim. Syrttan toyyp kelgen siyaqtysyn. Eldi de qaryq qylghanyng anyq. Ákennen aumaysyn,-dep kýnk etti Núrgýl.

– Apa, dastarhangha shaqyrghanym ras, tentek sudan tatyp almadyq, jay әngime-dýken qúrdyq. Onyng nesine sonsha qabaq shytasyz?-dep Bolat anasynyng qolyna jarmasty. Úiqy aldynda apasynyng ystyq alaqanyn jýrek túsyna qong bala kezden bergi daghdysy edi.

– Men dayyndaghan tamaqtan dәm tatpay úiyqtaushy bolma! Jýr, juynyp al da, shayyndy ish!-Úrysqany ainalayyn bolyp estilgen anasynyng sózine bas iyzegen Bolat sәlden son  ýstel basyna jayghasty. Búl kezde ózinen aumay qalghan úlyn ishtey maqtan tútyp, qoqilanghan әkesi tórge ornyqqan edi. Núrgýlding «әkennen aumay qalghansyn» degen nazaly  ýni onyng qúlaghyna mayday jaqqan.

– Nebir temirdi saz balshyqtay iyleytin Qúralbekti bir ajaldan qútqarypty bizding úl. Jaradyn. –Seysenning myna sózi balasyn alys elge attandyra almay jýrgen Núrgýlding kónilindegi kirbindi birjolata shayyp ketpese de, ezuine rizashylyq jymiysyn úyalatty.

– Qúralbek te zeynet jasyna tayap qalypty. Sen siyaqty júmysta jýrip jaraqat almay, aman-esen  beynetining zeynetin kórsin.-Sheshesining neni túspaldap otyrghanyn seze qoyghan Bolat sóz júptaghansha asyqty. Ákesining dәnekerleu kezindegi apattan kóz janary solyp, mýgedekke ainalghanyn esine de alghysy kelmeytini, bireu әngime qylsa, jarylyp keterdey bir alay-dýley sezimge boy aldyratynyn úly jaqsy biletin.

– Áke, býkil újym meni jas maman retinde emes, Seysenning úly dep qabyldady. «Batamenen er kógeredi» dep birinshi júmys kýnime sәttilik tileuin ótinip, Jaydarbek aghagha jolyqqanymda, ol da «Seysenning úly bolmasang qaytersin? Tór seniki!» dep qúraq úshty.

Núrgýlding jaq ashqanynan eski jarasy esine týsip, jýzi suyp bara jatqan әke perzentining myna sózinen keyin jany jay tapty.

– Jaydarbek ózi myng bolghyr azamat,-dep bastay berip edi, Núrgýl ótken kýnning órekpigen elesin qóayta oyatty.

– Sol azamatyng sen zaqym alghanda zauyttan bir tiyn da kómek bermep edi ghoy. Qalaysha tez úmyta salasyn?

– Núrgýl, eski boqty shúqy berme. Ne bolatynyn ózing de bilesin. Shayyndy qabaghyndy ashyp qúisang qaytedi?-Seysenning tózimi tausylghanday   qabaq shytty.

– Áke, aitpaqshy, Jaras ana «sizden kóp nәrse ýirenip edim, endi balasynan da bir jaqsylyqtargha qanyp qalarmyn» dep qúlshynyp jýr.

Balasynyng sózinen әkening jýzi jaynady. Naghyz enbekti qalap alghan úlyna qarap, әke kónilinde búlbúl sayrady.  Enbekting azabyn kórip, ghajabyn da tatqan ardager enbekshining tamyrynda  ómir qany qaynady.

– Izimdi qughan Bolatym barda men mýgedek emespin,-dep oilady Seysen.

– Men tek әke jolyn jalghaushy emespin, enbektene jýrip óz soqpaghymdy  da salarmyn,-degen oigha qaldy Bolat.

– Ákeng auyr zardap shekken júmys ornyna baryp, meni sary uayymgha saldyng ghoy, kenjem,-dep Núrgýl alandy oidyng jeteginde otyrdy.

***

Almatyda kýz dәureni tәmam bolyp, qys pәrmenin jýrgize bastaghan. Ózge ónirlerge qylyshyn sýirete jetken qaharly qys ontýstikte aqpanda aqyryp, aq týtek boranyn búrqyratyp, shahar túrghyndaryn mezi etken. Tang aghara oyanyp, әke-sheshesimen birge tamaqtanghan Bolat júmysyna kele jatty.  Kónilinde týptórkini beymәlim mazasyzdyq bar. «Jarty jyl! Ne ózgerdi? Qolymnan ne keldi? Tau jygharday ekpinim qayda ketti? Menen ýmit kýtip, basqa elden bilim alugha attandyrghan elim zauyt pen ýiding arasyn shandatyp jýrerimdi bilse, bәlkim,  Almatyda-aq qaldyrar ma edi? Qiyalymda bir ghajayyp zauyt bar, tek soghan qalay jeterimdi bilmey alakónil bolyp jýrgenimdi-ay!»-degen oiynyng túzaghynda jýrip, zauytqa kire berdi. Kýndegi birsaryndy tirlik, qúrylghylardy tekseru, qauipsizdik talaptaryn baqylau, qaysybir stanoktardyng júmys jýiesin qadaghalau. Júmys kiyimin auystyryp kiyip, bólmeden shygha bergende, Dabylmen úshyrasyp qaldy. Ózine ә degennen soqtyqqan osy qapsaghay deneli qara jigitti týsinbey-aq qoydy. Alty alasy, bes beresi bolmasa da, múny múqatugha, sәti kelse әjualaugha dayyn túrady. Kishilik kórsetip, elemegen bolyp qashangha deyin jýretinin ózi de bilmeydi.

– Aq týtek boranda adaspay, keshikpey kelgening dúrys boldy,-dep keketti Dabyl qysqa amandyqtan son.

– Tughan jerimde kózimdi baylap qoysa da, adaspaytynym anyq. – Bolat ta sóz qarymtasynan qúr qalmay, jauap qayyryp ýlgerdi. Ayal tútyp túrmay, press sehyn betke aldy. Tanghy auysymdy tekserip, kónilin bir kónshitip alghysy keldi. Bolat dauystay amandasyp, sehqa kirip kelgende, ýlken press mashinasy júmys istep túr edi.

– Kýndik mejeni bilesizder. Soghan say qarqyndy is tyndyrularynyzgha tilektespin,-dep sergek til qatqan Bolatqa operator Aryntay bas iyzedi.

– IYә, mejemiz anyq, kýnning jospary da belgili. Raqmet, inishek!

Ózin «bauyr, inishek» dep ataghandaryna qúlaghy ýirenip qalghan Bolat búl sózge shamyrqanyp jatpady. Jastarynyng ýlkendigin algha tartqan keybireuler múnyng atyn atamay, bauyr tútady.

– Endeshe, metall paraqtardy kesip, press kezenine dayynday berinizder,-dep Bolat mashinanyng tetikterin teksere bastady. Mashinanyng guiline qúlaq salyp sәl túrdy. Birkelki jenil guildi únatqanday qolyn sermep shygha berdi.

– Búl inishek tehnikamen kәdimgidey sóilesedi, olardy tyndaydy,-dep Aryntay qasyndaghy júmysshygha jymiya qarady.

– Men búryn injener degen aighaylau ýshin kerek pe dep oilaytynmyn, sóitsem, ol bizding amandyghymyzdy, júmystyng onynan oryndaluyn oilap, shyr-pyry shyghyp jýretin janashyr adam eken ghoy, - dep Bektemis sheshile sóiledi. Onyng rizashylyqqa toly sózi ózge júmysshylardy qanattandyryp, bәri tәuliktik jospardy jabugha jantalasa kirisip ketti. Olar kesilgen metall bólshekterin press mashinagha salyp, qajetti pishinde iidi bastaugha dayar edi, Bolat asygha qayta kirdi.

– Planshetimdi úmytyp ketippin,-dep aqtala sóilep, kýigelektigin andatyp qoyghan zatyn qoynyna sýigite saldy. Osy sәt Aryntay batyrmany basyp, press mashinasyn iske qosty. Bolat júmystyng jýzege asu jayyna kuә bolyp, sәl túryp qaldy. Joghary plita tómen týse bastaghanyn baqylap, Bolat ishtey sekundtardy sanap túr. Metall tabaq qalypqa tiyip, alghashqy kerneuding payda bolghany mashina dybysynyng sәl-pәl ózgergeninen bayqaldy. «Temir ekesh temirde de til bar» dep oilady Bolat kózin monometrden almay.  Qysym jýz seksen tonnagha jetip jyghylyp, metall bólshek iyile bastady. Qysym ýsh jýz tonnany qúraghanda, metall qajetti qalypqa ene bastady.  Aryntay júmys ýrdisin toqtatugha ynghaylanghanda, Bolattyng qyraghy kózi metaldyng bir sheti bayau qalyptasyp jatqanyn shalyp qaldy. Jas injener oigha uaqyt ketirmey, birden iske kóshti:

– Aryntay agha, press siklin taghy bes sekundqa úzartynyzshy. Ishki kerneuding teng bólinuine sekundtar jetkilikti,-dep ótinish etti. Aryntay sener-senbes raymen press siklin úzartty.  Press joghary kóterilip, dayyn bólshek kóringende, Bolat metaldyng eki sheti birdey dengeyde iyilgenin kórip, quanyp ketti. Aryntaygha eskertu jasaudy da úmytpady:

– Mashinany basqaryp túrghan siz qajet jaghdayda sheshim qabylday da biluiniz kerek. Bir auysymdaghy sapasyz bólshek býkil júmysty túralatady. Soghan saq bolghanynyz abzal!

– IYә, sózinning jany bar. Bizding sehtan shyqqan bólshek kelesi júmysshylardyng qolyna tiygende, olardy әurege salar edi. Jas bolsang da, senen ýirenerim kóp siyaqty,-dep Aryntay mýshel jas ýlkendigin taghy esine sala sóiledi.

– Sapasyz bólshek jasaugha rúqsat joq. Ol býkil júmys jýiesine kesirin tiygizedi, shiykizattyng ysyrap boluyna alyp keledi. Sondyqtan saqtyq әrkimge qajet!

Óz degenin shegelep,  asyghys shyghyp ketken Bolattyng sonynan qarap qalghan Aryntay qasyndaghy júmysshgylardyng oghan degen qúrmetke toly ystyq yqylasyn sezdi. «Tәjiriybe manyzdy» dep keude qaghamyz. Endeshe, búl jarty jyldyq qana enbek ótili bar jas jigitten jii aqyl súraytynymyz qalay?» degen oigha qaldy Aryntay.  Ózining jiyrma jyldyq tәjiriybesine kýmәndanyp qalghan Aryntaydyng oiyn oqyp qoyghanday janyn ala túrghan Qapalbek:

– Osy Bolatty kórsem, janyma belgisiz tynyshtyq úyalaydy. Ózi iman jýzdi bala, isting babyn biledi. Qashan kórsen, shapshandata qimyldap, sharuany tasqayaqtay qaghystyrady. Auzyn ashsa, «ómir qauipsizdigi» dep sarnaydy. Qalay riza bolmaysyn?- dep úzaq-sonar maqtap baryp, әreng toqtady. Aryntay oghan «isimizdi jalghayyq» degen emeurin tanytty. Júmys ózining birqalypty әuenin qayta tapty.

Bolat úzyn dәlizdi boylap kele jatyp, dәnekerleu sehyna qaray oiysty. Biyikten týnergen terezeler oghan birtýrli suyq kórindi. Student kezinde jayly, jyly, saltanaty asqan júmys ornyn elestetushi edi. Álde ózining balang armany jýregin qytyqtap, kónil aspanyn ala búltty ete bergennen keyin, tughan jerine qaytugha sheshim qabyldaghanyna ókingen qalpy ma búl? Studenttik qiyalyndaghy ken, jaryghy mol, ensesi biyik qyzmet orny endi adyra qalyp, qabyrghalary suyq qalyp tanytyp, terezeleri syrttaghy jaryqty ishke molynan jiberuge qauqarsyz terezelerge kәdimgidey bauyr basyp alghan synayy bar. Búl kýiin ishtey andaghan Bolat óz-ózinen myrs etti: «IYә, jýirik qiyal arghymaghyna minip, jayly kensede qyzmet jasaugha talpyndym. Biraq jýregimdi armanym biylep, osy kenes kezinen kele jatqan zauytty tandap aldym. Dabyl siyaqty kense tyshqanyna ainalu oiymda joq. Júmysshylardyng arasynda, qaynaghan qyzu enbekting dýbirinde jýrgen kezim qanday tamasha! Tek osy jattandy tirlikke bir jana óng bergim keledi! Biraq qalay?» Oy keshken jigit dәnekerleu sehyna kirip kelgenin bayqamay da qaldy. Múndaghylardyng bәrimen emen-jarqyn amandasyp, júmys jayyna shúqshidy. Inisin arqasynan qaghyp, asa jyly qarsy alghan Qúralbek әzildep te ýlgerdi:

– Ózi bizding sehqa jii at basyn búratyn bolypsyn. Myna qapyryq ystyq únay ma, әlde bir-birine jelimdey jabysqan temirlerding qalpy qasiyetti kórine me?

– Kóke, men ýshin eng kiyeli-naghyz enbek adamy. Qarapayym, әri qasterli naq solar der edim.

Bolattyng útymdy jauabyna riza bolghan júmysshylar qauqyldasyp, mәre-sәre bolyp qaldy.

– «Jaqsynyng jaqsylyghyn ait, núry tassyn» demey me halqymyz?-dep Bolat datchikterge bir kóz jýgirtip, enbekqor aghalarynyng kónilin birjolata shyngha kóterdi.

– Bolat, osy sen nebir әdemi sózderdi qaydan tauyp aitasyn? Kitapty kóp oqisyng ba, әlde jasandy intelektining ýiretkeni me? –Mәulen Jaras ekeui dәnekerlenetin metaldardy stanokqa ornalastyryp jatyp, Bolatqa jayranday qarady.

– Bilesiz be, jasandy intelekti eshqashan kitaptyng ornyn auystyra almaydy.

– Demek, kitappen dospyn deshi.

– Ádebiyetti sýimeytin injener bolmaytyn shyghar, meninshe. Ghylymnyng bir úshyghy sharyqtaghan qiyalda emes pe? Injenerlikti oqyp bitirip, aqyndyq jolgha týsken túlghalar da barshylyq.

Bolattyng sózine onsyz da du-dýrmegi mol seh ishi tipten dabyrlap ketti:

– E-e, sen de bir kýni qoshtasu әnin aityp, aqyndyq joldy tandap, bizdi tastap, tayyp túrma!

– Myna kókene arnap týbinde bir óleng shyghararsyn!

– Temirdi jelimdegender óz jyrtyghyn jamay almay jýr dep jyrlatshy bir!

Súnghaq boyly, aq sary jýzdi, jaratylysy nәzik jas injener әriptesterine qarap, kýlimdey berdi. Ózining jan syry móldiretip aitqanyn әjuagha ainaldyrghandargha renju oiynda da joq.

– Áy, bauyrym, «ghylymnyng bir úshyghy qiyalda» deysin. Kәne, qiyalmen myna qara temirdi kelesi bir bólshekke japsyryp kórshi. – Qúralbekting sózi u-du bolghan júmysshylardy salqyn sabyr auylyna bastap әkeldi.

Bolattyng qiyal ortekesi  búl kezde ózi kóz jýgirtip túrghan datchikterden ary asyp, zauyttyng biyik qabyrghalarynan qarghyp ótip, oinaqtay jóneldi. Auyzdyqsyz ketken qiyal shirkinde toqtau bar ma? Kóz aldynda aspanmen tildesken jana zauyt kesheni boy kóterdi. Baqayshaghyna deyin zamanauy tehnikamen qarulanghan júmysshylar symgha tartqan kýmistey  kózge erekshe týsedi. Eshkim terlep-tepship beli qayysyp azaptanbaydy, alghan bilimderin tayanysh etip, qajetti týimesheni ghana basady. Adam pishindes qúltemirler barlyq qara júmysty atqarady, adam solardy basqarudy ghana biledi. Bәri otandyq joghary oqu oryndarynyng týlekteri, kimmen bolsa da, bәsekege týsuge qabileti bar bilikti qyzmetkerler. Injener Bolat olardy qabaghynan tanidy, al stanoktaghy aqaudy  guilinen-aq anyqtaydy. Búlardyng qolynan shyqqan ónimder jer jýzine tegis tarap, qazaqy sapanyng ataghy jer jarady. Qiyaly jas mamannyng jýregi osy sәt tayday tulap baryp, sәlden song qalybyna keldi.

– Bolatjan, datchikten kóz aiyrmay, nege ezu tarttyn? Bizge de aitshy.

– Ou, aghalar, men mynaday oigha qaldym. O bastaghy әueninen bir tanbaytyn osy kýiimizdi ózgertsek qaytedi? Janartsaq, janghyrtsaq?

Áriptester kýlkige keneldi de qaldy.

– Biz seni bir súlugha ghashyq bolyp, sony elestetip, jymyn-jymyng etip túr ma desek?

– Sen tipti qiyalynda da osy zauytty elestetesing be? Mine, óz isine qúlay berilgen naghyz injener!

Bolat búlarmen aqyldasyp, kónili jay tappasyn sezdi de, yrjighan kýii sehtan shyghyp ketti. Biraq qiyalyndaghy jana zauyttyng beynesi kóz aldynan ketpey-aq qoydy. Jaydarbek shaqyrtyp, ónim kólemin arttyrugha qatysty búnyng úsynysyn talqygha salghan kezde de, sol bir ghajayyp zauyt pen janashyl júmysshylardyng kelbeti kólbendey berdi. Jauaptylar bas qosqan jiynda Jaydarbek mәseleni tótesinen qoydy:

– Bolat jas ta bolsa, kóptegen iygi isting bastamashysy bolyp jýr. Ónim dengeyin kóteruge úsynys aitty. Endi osy mәseleni taldap, qorytyndy shygharu-býgingi otyrysqa qatysyp otyrghan siz ben bizdin  basty mindetimiz.

– Jaydarbek Aydarhanúly, meninshe, búlay asqaqtaugha tym erte. Mening qolymda jartyjyldyq esep bar. Sonda ónim dengeyining belgilengen mólsheri ghana kórsetilgen. Artyq ónimdi qayda ótkizemiz? –Dabyl eski әdetine basyp, tәkapparlana qasyn kerip, әr sózin bipazday sóiledi. Qolyndaghy qara papkasyn bilemdep ústap, manghazdanyp túr. Osy túrysynda kópti biletin kósheli basshygha kóbirek úqsaydy.

– Jaydarbek agha, ónim sapasy jaqsy. Bizden bólshekter satyp alyp jýrgen mekemelerden jyly lebiz estip jýrmiz. Men avtobus bólshekterining satyluy men sipattamasyn kýzde ózim ashqan saytqa uaqytynda tirkep otyrdym. Bizding ónimdi satyp alghan mekemeler bólshekti qoldanysqa engizgennen keyin aqiqat pikirlerin jazdy. Men satyp alushylardyng pikirlerinen ónimning jalpy baghalanu kýiin jýielep keldim. Nazarlarynyzgha úsynayyn. Aldarynyzdaghy planshetke zer salyp qarasanyzdar, ótken jyldyng ónim esebi ashylady.

Týlep úshqan tastýlektey shirygha sóilep, shalt qimyldaghan Bolatqa bәri bir kisidey kóz tikti.

– Búl jamannyng menen ozyq jeri osy-jana tehnologiyany jaqsy biledi,-dep ishtey alas úrdy Dabyl.

– Sózge sheshen, iske beyimdi búl jigit aramyzda úzaq jýrse jarar edi, jogharylap ketpes pe eken?-dep qauip oilaghan Jaydarbek planshetting kerekti týimesin tappay, abdyrap qaldy.  «Úyalghan tek túrmastyn» kerimen kózine kóringen bir batyrmany basa qoydy. Jaydarbekting ishtey sasqalaqtaghyn bayqay qoyghan sezimtal jigit onyng janyna kelip, qajetti qújatty ashyp berdi. Basshysyna basyn sәl iyip, iltipat bildirip, mirding oghynday ótkir sózin jalghay berdi:

– Sayttan kórip otyrghandarynyzday, ónimderimizge kónili tolghan satyp alushylardyng sany artyp otyr. Eger biz qazirgi mólsherdi jartylay ghana kótermesek, olardyng súranysyna jauap bere almasymyz anyq. Bar kliyentten aiyrylyp qalu aqylgha syimaydy.

– Bolat Seysenúly,-dep әndete sózge kiristi Dabyl salqyn, resmy dauyspen,-zauyttyng ónimderi turaly sayt ashqanynyzdy bizge, basshylargha nege habardar etpediniz? Búl ózim bilemdik bolyp tabylady.

– Bizge aitpay, sayt ashu esh zansyzdyq emes. Júmystyng kýiin baqylau ghana bolyp tabylady,-dep Jaydarbek jas mamandy ózi aqtap aldy. Tyrnaq astynan kir izdep, talaghy tars airylyp otyrghan Dabylgha búl jyghylghan ýstine júdyryq bolyp tiydi. Myna iyneliktey aryq neme újymgha da abyroyly, bastyqqa da әbden jaqqan. Ne siqyry bar búl úzyn túranyn?

– IYә, Jaydarbek agha, óte oryndy aittynyz. Dәl osy maqsatta ashqan saytym keyin ónimderimizdin, yaghni, biz baptap shygharghan avtobus bólshekterining satylu dengeyi men satyp alushylardyng pikirin biletin basty qúralyma ainalyp otyr. Bayqasaq, bizding bólshekter tek Almaty qalasy boyynsha ghana emes, ózge qalalardan da satyp alushy mekemeler tabylyp otyr.

– Dúrys, dúrys,-dep bas shúlghydy Jaydarbek sayt turaly alyp-qosary bolmay. Bolat týrtip qalyp ashyp bergen bir qújattan satyp alghan mekemelerding qay qaladan tapsyrys bergenderi tizilip, kóz aldyna samsap shyqty. Jerden jeti qoyan tapqanday quanghan Jaydarbek ornynda qozghalaqtap ketti. Basqarma jiynynda endi qaytyp saly sugha ketip túrmaytyn boldy. Bolatqa aityp, tamasha bir tanystyrylym jasatyp alsa bolghany. Maqtauly basshylarmen iyq qaghystyryp, tereze tenestirip jýretin kýn alys emes!

– Bәlkim, injenerden jarnamashygha ainalarsyn?-dep amaly tausylghan Dabyl Bolatty ashyq mysqyldady. Onyng uly qaghytpasyna jas jigit salmaqpen toytarys berdi.

– Dabyl myrza,-dedi onyng tura ózindey resmy raymen,-әlbette, jarnama kerek-aq. Oghan arnayy bólinetin qarjy joghyn eskerip, osy saytqa jarnama bólimin de qosyp qoyghanmyn. Jarnama mәtinderin sayt paraqshasynyng tómengi jaghynan kóre alasyzdar.

– IYә, jarnama siyaqty úsaq-týiekke bóletin bizde qarajat joq,-dep bas esepshi Zaygýl eshtenening bayybyna barmsasa da, at-tonyn ala qashty.

– Artyq shyghyngha jol bermeytinderiniz belgili ghoy. Sondyqtan bizding ónimderdi kópshilikke tanytatyn jarnaamalar osy saytqa ornalastyrylghan. Kez kelgen әleumettik jelige bólise alasyzdar. Mysaly, bylay. –Bolattyng salaly sausaqtary planshetting pernetaqtasynda birer batyrmany basyp qalyp edi, jarnama Jaydarbekting telefonyna kelip týse qaldy.

– Jarnama mәtini qysqa, әri adamdy arbaytynday kýshi bar eken. «Otandyq naryqta jiyrma jyl: sapa, túraqtylyq, qoljetimdi bagha» degen jalghyz sóilemde-aq maqtauyn asyrypsyn.-Jaydarbek qalta telefonyn túnghysh ret kórip túrghanday, tamsana qadaldy.

– Ónim kólemin arttyru turaly mening úsynysymdy basshylyqtyng atynan jogharygha joldau qajet pe, sony osy jerde sheship alsaq,-dep Bolat sanqylday sóilep, Jaydarbekting jelkesinde qadalyp túr. Bastyghy «iyә» dep aitpasa, osylay qara keshke deyin qazdiyp túra berer týri bar.Dabyl Bolattyng әr sózine bas terisi qúrysyp otyr edi, onyng «basshylyqtyng atynan» degenin qúlaghy shalyp qalyp, ensesin tiktep aldy.

– Bolat Seysenúly dúrys aitady. Basshylyqtyng úsynysy dep jogharygha joldayyq. Myna tanystyrylym júmysyn qosa tirkeyik. Olargha keregi de bizding nәtiyjeli júmysymyz emes pe? Rúqsat berip, qoldau tanytary aidan anyq. –Kenetten qabaghy jadyrap, qúrys-tyrysy jazylyp shygha kelgen Dabylgha ózgeler tanyrqay qarasty.

– Onda jyl ortasyna qaray ónim kólemin arttyrugha qala basshylyghynan rúqsat súraymyz. Bolat, bar sharuany ózing qolgha al.

– Qyzmettik hatty jaza almasanyz, maghan alyp keliniz. Qansha jyldan beri mýltiksiz atqaryp jýrgen isim ghoy,-dep Dabyl búlt astynan shyqqan kýndey jadyrap, Bolatqa ezu tarta qarady. Onyng búl ózgerisin nege joryryn bilmey qalghan Bolattyng kelispeske lajy qalmady.

– Qyzmettik hatty basshylyqtyng atynan jazyp, dayyndap qoy. Men qol qoyyp, mórimdi basqan son, mejeli jerine joldaymyz.- Jaydarbek te qala basshylyghy aldynda kóterilip qalatyn ózining jeke bedelin oilap, Dabyldyng sózin quattay týsti. Bolattyng ataqpen de, abyroymegn de isi bolmady. Ol ózi enbek jolyn alghash bastaghan osy zauytty bir jaqsylyqqa, tittey bolsa da janghyrugha jetkizsem degen oidyng jeteginde ghana túrdy.  Dabyldyng kabiynetindegi júmys ýsteline tezdete jayghasqan Bolat qyzmettik hatty lezde dayyndady. Ony kóz jýgirtip oqyp shyqqan Jaydarbek ózining aty-jóni jazylghan túsqa qolyn iyrektetip, mórin basty. Onyng sonynan  aty-jónin qosqyzghan Dabyl órnek tәrizdi qolyn qoydy. Búl ýshbu hatqa Bolattyng esimi bir noqat bolyp ta týspedi. Oghan múnayghan jas maman bolmady, sehtardy aralap, júmysshylarmen bauyrynday  shýiirkelesip, enbekting jalynynan qanat bitip, bir orynda túraqtamady. Planshetin qolynan tastamaytyn daghdysymen kelesi sehqa kirip, júmysshylardyng jayyn ishtey tarazylady. Áne, eki júmysshy qoymadan avtobus esiginng qanqasyn jasau ýshin metaldardy kóterip әkeldi. Qimyldary asyghys, sehqa kirgen boyda metall paraqtardy  saldyr-gýldir etkizip, tastap jiberdi. Onsyz da shang basqan jer búrq ete qaldy. «Múqiyat qimyldau kerek edi,»-dep oilaghan Bolat olardy syrttay baqylap túr. Birining qabaghy salynqy, úiqysy qanbaghan tәrizdi. Álde ózin jaysyz sezinip túr ma? Al ekinshi júmysshy ony digerlep qoyar emes. «Bәrimizding bir yrghaqta әreket etkenimiz abzal,»-degen oigha qalghan Bolat pikirin planshetining «eskertpe» betine jazyp qoydy. Búl eskertpelerdi ol әdette eshkimmen bólise bermeytin, tek júmys kýnin saralaghan kezde nazargha alu ýshin ghana jazatyn.  Ákelingen paraqtar press mashinasynda qiyluy tiyis. Bolat endi bar nazaryn metaldyng kesilu ýrdisine audardy. Qosylghanda birkelki yzyndap túrghan stanok paraq salynghan kezde qyryldaghanday dauysqa úlasty. Qabaghy kirtiygen Nartay batyrmany basty da, súlesoq kýide baqylaghan bolyp túr. Bolat metall paraqtyng birtegis kesilmey jatqanyn úsaq dirilden jәne shekten tys mazasyz dybystan-aq úghyndy. «Qysymdy azaytyp, uaqyty sozyp kóriniz. Sonda mynaday beybereket dybys bolmauy kerek,»-dep Bolat Nartaygha súrauly jýzben qarady. Ol tilge kelmesten, press stanogyn jana rejimge auystyrdy. Endi metall paraq  bolar-bolmas úsaq dirilden arylyp,  mashina guildep ala jóneldi.

– Menimen zamandas búl stanok eskirgennen ysqyryp túr ma desem, mәnisi basqada bolyp shyqty ghoy. Bolat qargha, biz shiyrek ghasyr osy mashinanyng janynda jýrip, onyng dybysyna qúlaghymyz ýirenip ketken. Sen janadan keldin, temirding «tili» saghan tansyq. Sodan da tehnikanyng «syrqatyn» birden angharasyn,-dep Nartay aqtalghanday keyip kórsetti.

– Eger metall paraqtardyng sheti tegistelip qiylmasa, onda qayta óndeuge mәjbýr bolamyz. Uaqyt-altynnan da qymbat.  –Bolattyng qadap aitqan uәjine qarsy kelmegen Nartay stanokty toqtatyp, jana qalypqa engen metaldy ústap kórdi. Tәjiriybeli júmysshy qolghappen sipasa da, metaldyng shetining әdemi tegistelgenin sezdi.

– Nartay agha, siz auyryp túrsyz ba? Sirkeniz su kótermey túrghanday kórinedi,-dep osy sәt Bolat orayyn tauyp, onyng densaulyghyna alandaytyn jyly niyet tanytty.

– Tannan beri denem auyrlap túr. Sen hal-jaghday súraghannan keyin boyym jenildep qaldy,-dep Nartay ne qaljyndaghany, ne shynyn aitqany belgisiz, bolmashy ezu tartty.

– Agha, bile bilseniz, injenerding qyzmettik paryzy tek júmys qarqynyn, enbekting ónimdiligin baqylau emes, júmysshynyn, sizdey aghalarymnyng densaulyghyna da zer salu. Osy-mening mindetim.  Ózinizdi jaysyz sezinseniz, bastyqqa mәlimdeme jazyp, sizdi erterek ýiinizge qaytara alamyn!-Qamqor kónilin anyq tanytqan Bolatqa Nartay bar denesimen búrylyp, rizashylyqqa toly kózben qarady.

– Ras aitamyn, Bolatjan, sen halimdi súraghan son, kәdimgidey sergip qaldym. Adamdy jyly sózben de emdeuge bolady degen osy shyghar. Alandama, júmysymdy ayaqtap baryp, elmen birge qaytayyn.

Nartaydyng ózine senimdi sóilegeninen Bolat lajy qúryp, onyng júmysta qaluyna rúqsat etti.  Búl kezde qiylghan bólshekti ózge júmysshylar qolmen tegisteuge kirisken.  Olardyng mandaylarynan ter búrshaqtap, qauyrt tirlikke kóshkenderin kórgende, Bolat «Janarghanymyz qaysy? Áli qol enbegine múqtajbyz. Shetelde múnday isti qúltemirler atqarady, bizde aghalarymyz jan terge týsedi,»-dep ókinishti oigha ketti. Qiyalyndaghy zauyt taghy bir jarq ete qaldy da, shynayy ómir bәz-bayaghy qalpyn tapty.  Qiylyp, tegistelgen metall paraqtar basqa stanokta taghy baptaldy. Uaqytty baghamdap túrghan Bolat  dayyn boldy-au delingen bólshekti dәnekerleuge  jiberdi.  «Shirkin, osynyng bәrin avtomattandyrylghan tehnika atqarsa! Aghalar, bir-bir ýiding azamattary ókpeleri shang qauyp, tynystary tarylmas edi!»-degen oiy jas injenerge zauytty janartugha qatysty bir joba oilap tabugha myghym sheshim qabyldady.  Bir bólshekti dayarlaugha júmsalghan uaqytty eseptep, planshetine týrtip alghan Bolat demderin basyp, sәl ayaldaghan júmysshylargha bir súraq qoydy:

– Bәrin qolmen atqaru qiyn emes pe?

– E, nesi bar? Bayaghydan osylay istep kelemiz,-desti olar manday terlerin sýrtip túryp.

– Júmysymyzdy ayaqtaghan song bir-aq baramyz dep ayaldamay, týski ýziliske tura uaqytynda shyghayyq, aghalar,-degen Bolat kózden tasa boldy.

– Dabyldyng aighayyna ýirenip qalghan qayran basym osy Bolat alghash júmysqa túrghanda, maghan tayap kelip, «Halynyz qalay?» degende tang qalyp edim. Ózin arzan sóilep, jyltyr kýletin jәdigóy bireu me dep únatpaytynmyn. Sóitsem, inimiz naghyz meyirimdining ózi bolyp shyqty,-degen Nartay  Bolattyng jaqsy atyn jamaghatqa jariya etti.

– Aqyryn sóilep, aitqanyn oryndata biletin búl jigit aramyzda úzaq jýre qoymas. Bizding zauyt onyng qyzmet barysynda ósuining alghashqy baspaldaghy shyghar,-dep ózge bireu óz kýdigin ortagha saldy.

– Áy, qaydam, bir jylda tayyp túratyn bolsa, janyn salyp júmys istemes edi ghoy.-Nartay kókiregin kere keng tynystap, kelesi bólshekti әzirleuding qamyna kiristi. Basqalary da óz mindetterin atqarugha kóshti.

Sehtan shyqqan Bolat kireberiste qabyrghagha ilingen syzbagha tesildi. Qiylghan metaldy qolmen tegistegenshe, ony birden stanokqa nege salmasqa? Osy oiy ózine únap qalghan ol júmystyng kezenderin ózara biriktirip, ózgeris engizdi. Tipti bastyghy Dabylmen kenesui kerektigin esten shyghardy. «Sol pang nemeden kelgen qúqaydy kórip aldym» dep óz-ózin jigerlendirgen Bolat syzbadan sәl de bolsa jana kelbet sezip, jan-jaghyna masayray qarady. Jortaqtap kelip, bqnyng janyna toqtaghan Jaras ishin tarta tandandy:

– Atam zamannan kele jatqan qolmen tegisteu ýrdisin syzyp tastadyng ba? Bastyghyng «býirekten siraq shyghardyn» dep shala býlinse qaytesin?

– Býlinbek týgili ishegi ýzilip ketsin!-Ózi sypayy, әdepti sanap jýrgen jas әriptesining myna sózine Jaras qarqylday kýldi.

– Su jana bolmasa da, metall tegisteytin stanok bar. Bizding júmysshgylar nege bar kýsh-jigerin tityqtatar dene enbegine arnauy kerek?

– Áy, Seysenning úly, Seysenning úly! Aumaghan әkensin. Ol da bastyqtyng aldyna baryp, shikireyip túrushy edi. «Jóni solay, shyndyq osylay» dep aitaryn aqtaryp salyp, qarap túratyn.-Jaras Bolatty arqasynan ayamay bir úrdy da, bet alghan jaghyna jóney berdi. Biraq Bolat ózining ong niyetten tughan búl әreketining  nasyrgha shabaryn sezgen joq.  Júmys syzbasynyng ózine eskertilmey ózgergenin kórgen Dabyl búl joly aighaygha baspady. Jylanday jorghalap kelip, júmysshylargha tәtti tilmen sóilep, olardy Bolatqa qarsy aidap saldy.

– Onyng bar oilaghany-senderdi qysqartyp, júmys ýrdisin avtomattandyru. Mening bar esil-dertim-qazirgi júmys oryndaryn saqtap qalu. Osy sharua ýshin onymen jagha jyrtysarday halge jettim. Sensenizder, tipti Bolat Seysenúly Jaaydarbek myrzany óz degenine kóndirip, sizderdi qaqaghan qysqa júmyssyz qaldyra ma degen oidan mazam qashyp jýr,.

Sanap sóilep, әr sózine izgi niyet pen janashyr ray úyalatqan Dabyl aqyry olardy ilandyryp tyndy. Júmysshylardyng arasynda «Bolat- janashyr azamat» degen ong kózqaras qalys qalyp, ony dattap, balaghattaytyn, teris jaqqa búra tartatyndardyng qarasy kóbeydi.   Újymnyng birsypyrasy Bolattyng týzu minezine, aq-adal peyiline sense de, qaysybiri Dabyldyng arbauynda qaldy. Endi Bolat ózi kýlimdep kirip, qimay shyghatyn zauyt qaqpasy qiyametting qayymyna ainalyp bara jaity.Ósek sóz zauyt ishinde jeldey esti.

– Jana injener zeynet jasyna tayaghandardy qybyn tauyp qysqartugha jogharydan tapsyrma alypty.

– Ózi kýlip kirip, kýnirenip shyghatyn zymiyan eken!

– Demeushi tauyp, eski stanoktardyng bәrin janamen almastyryp, jarty júmysshyny dalagha qumaqshy kórinedi.

– Osy zauytta әkesi Seysen jaraqat alyp, júmysqa jaramay qalghan. Soghan kektenetin tәrizdi.

Órekpigen ósekti qúlaq qoyyp tyndamaytyn Bolatty qu tildi Mәulen onasha shygharyp alyp, bardy bayandady, tilektestigin bildiruden ayanbady:

– Men tabighatymnan ósekshi emespin. Biraq myna estigenderimdi saghan jetkizudi azamattyq boryshym dep bilemin. Myna júrt birtindep saghan arqalaryn beruge tayady. Daudyng basy Dabyldyng keshe keshke júmysshylardy jinap alyp, ótkizgen kishigirim jiynynan bastalghan. Ol jiynda...

Estigenin jyrday etip jipke tizgen Mәulenge Bolat antaryla qarady. Ózin kóre sala jau tútqan Dabyldyng búl qylyghyn tipti týsine alar emes.  Enbek jolyn endi bastaghan búdan nege qauiptenedi? Bolat onyng nesin aldy, nesin tonady?

– Ol kreslosynan, qala berdi újymdaghy abyroyynan aiyrylyp qalam ba dep qorqady. Ózi ishtar, qyzghanshaq adam, sening keluing oghan kólenke týsirip túrghanday kóringen shyghar ol beysharagha,-dep Mәulen  asygha-aptygha sóz tarqatty.

– Dabyl el-júrtqa «senderdi qysqartyp tastay ma dep, Bolatpen kýnine myng sharpysamyn» dep әsirelep túryp aitypty. Endi saghan salqyn qabaq tanytyp, kóz alartatyndar kóbeii mýmkin. Biraq sen shúrq etepe, biz seni qoldaymyz!

– Múnyng bir emin tabu kerek,-dedi Bolat ózin iyghynan qaqqan Mәulenge kózi ot shasha qarap.

– Áy, búl jalghanda eki nәrsege daua joq, biri әielding sayqaldyghyna, ekinshisi kýiedey jaghylghan jalagha,-dep óz ómir tәjiriybesimen bólisken Mәulen Bolatty oilandyryp tastady. Eger әriptesteri jalanyng otyna kýidirse, jasaghan jaqsylyghyn qaralap, dúshpanyn sýiindirse, әibat isin ghaybatqa balasa, janashyrlyghyn jәreukelikke sanasa, jas jany qalay tózsin?!

– Qúralbek kóke,-dedi jalanyng sónui qiyn otyna kýigen kinәsiz jigit tyghyryqtan shyghar jol tapqanday quanyp ketip.

– IYә, kókeng seni qoldap otyr. Alayda kópshilikti birdey sózine sendire almay púshayman.

Mәulen Bolattyng kónilin aldamshy ýmitten ada etip, ony shyndyqtyng kózine tura qaraugha jetektey jóneldi.

– Kýres!-dedi Mәulen.-Biz birgemiz ózinmen! Sózin-aq, isin- әdil, kimnen taysalasyn?!

Mәulen bir talpyndyrye Qúralbek kókesi taghy qúlshyndyryp jiberse de, Bolatqa búdan keyingi kýnder onay tiygen joq. Syzdy qabaq, sústy jýzder onyng jigerin qúm etkendey edi. Búrynghyday etene aralasyp, әzil-qaljyny jarasatyn tәtti kýnderi alystay berdi. Úsynys retinde aitqan aqylyn búiryq dep qabyldap, kóz alartty júrty. Qamqorlyq bildirip, qalbalaqtap edi, jaghympazgha tenedi. Týsinisuge tyrysyp, jeke sóilesuge shaqyrghanda, onysyn aqtalghany dep qabyldady.

– Zeynetke shyghugha eki-ýsh jyl qalghanda júmyssyzdyq qamytyn kiyer jayym joq. Sen eshtene joghaltpaysyn. Erten-aq jogharylap, iz suytyp ketesin. Qúqaydy myna qara júmysshy kóredi,-dep Jetkergenning jetimge jekigendey zildengeni jigitting saghyn syndyrdy. Az sózdi Jetkergenning sheshilgenin birinshi ret kórip, ishin tartty. Sózi iri, tym zәrli eken.

– Qúralbek kókeng biyl zeynetke shyghyp ýlgeredi. Sondyqtan endigi jyly jýrer qysqartu oghan qauip emes. Sodan da seni qorghashtap jýrgenin bәrimiz bilemiz,-dedi  jýzin stanoktan almastan. Ózin kisige sanamay, teris qarap suyq qalyp kórsetken Jetkergennen týnilip ketken Bolat sehtan atyla shyqty. Qalghan júmysshylar qoparyla ishke kire berip, ashugha bulyghyp, yzadan týtikken jigitke qarsy úshyrasty.

– Áy, jol bolsyn,-dedi Qúralbek Bolattyng qarsy aldyna túra qalyp.

– Áley bolsyn de!-Mәulen sózdi qaljyngha búryp, әngime auanyn ózgertpek edi, ishtey alas úrghan Bolattyng kózine kózi týiisip, ýnsiz túryp qaldy. Jalyn atyp túratyn jas janarda beykýnә sәbiyding kemsendegen kelbeti bar edi.

– El ne dese, o desin! Sabyrly qalpynnan tanba! Óz qyzmetindi jalghastyra bil!-Kókesining búl aqyly oiyna qonbaghan Bolat tulap shyqty.

– Sәlemimdi almasa, aitqanymdy qúlaqtaryna ilmese, syzdanghan qabaqpen shytynap qana sóilesse, men qalay tynysh júmys isteymin!-Bolattyng dausy әkesine shaghymdanghan baladay jaryqshaqtana shyqty. Sózge daryldaq Jaras aralasty:

– Kileng sózi batymdy aghalarynnyng ortasynda túryp, nege sastyn?-Salqyn qabaqty jylytugha jan salyp, әzilge jygha sóilese de, Bolatty jadyrata almady.

– Dabylmen sóilesemin,-dep esikke úmtyldy Bolat.

– Onyng sóz tanityn qabileti baryna kýmәndanamyn,-dedi Mәulen Bolattyng jolyna tosqauyl bolyp.

– Jaydarbek aghamen tildesemin,-dep yshqyndy jany kýigen jas maman.

– Oghan júmysy jýrip jatsa boldy, ózge jaygha basyn qatyrmaydy. Odan da sen bizge senim bildir.

Mәulenning sózin bәri maqúlday jóneldi:

– Eshkimmen sóilesip, әure bolma!

– Biz júmysshylarmen lebizdesip, ýrkip ketken tynyshtyq qúsyn qayta shaqyramyz,-dep Qúralbek kýlimdep kelip, Bolatty arqasynan qaqty. Ádetinshe qatty úrmay, jyly alaqanymen meyirlene sipady.

– Kitapty kóp oqisyz-au,-dep jymidy Bolat kónilining kri ketip, kózining núry oinap.

– Auysymdy tapsyryp, ýige barghanda, shanyraqqa qarap qúr jatpayyn dep, kitap oqitynym ras. Keyde osylay әserli sóilep ketetinim sodan,-dep alpamsaday Qúralbek aryq jigitti bauyryna tartty. Búl jylylyq Bolatqa quat berdi, kýreste óshpes serpin, sónbes qayrat syilady.

Keshtete ýiine jetken Bolatty ata-anasy alghy shepten jenispen oralghan jaujýrek bahadýrdi qarsy alghanday tym jyly shyray tanytty. Dastarhan kenjelerining sýiip jeytin taghamyna syqap túr.

– Qonaq kele me?-dedi Bolat әkesining sonyn ala ýstelge jayghasa berip.

– Joq, qyzmetten sharshap-shaldyghyp balam kelse, nege dastarhandy jaynatpasqa? –Anasy búghan barlay qarap, syr suyrtpaqtaugha kóshti. «Amerikada nege qalmadyn?» degen ópkesi búl kýnderi tarqaghan. Nebir dәmdini úlynyng aldyna qaray yghystyryp qoyady.

– Shekten asqan meyirbandylyqtyng astarynda ne jasyrynyp túr? Sony oilap otyrmyn,-dep kýle jauap bergen Bolat mayly quyrdaqtan qasyghyn toltyra asady.

– Júmysynda jaysyzdyq bolsa, biz bir jaghynan demeu bolayyq dep sheshtik. –Ákesining myna sózine Bolat anqidy da qaldy. Júmys qamyna qatysty qabaghyn kirbing shalsa, eshkimge sezdirmey-aq, ýige kýlimdep kiretin. Qos ardaqtysy balasynyng jan týkpirindegi beymaza haldi dóp basypty.

– IYә, ala kónil bolyp jýrgenindi әldeqashan sezgenbiz. Ózing aitarsyng dep kýttik. Shay iship otyryp, syr bólisermiz,-dep Núrgýl kenjesin kózimen ayalady.

– Joq, asyra siltep otyrsyzdar. Júmysta bәri jaqsy.-Shyr-pyry shyqqan Bolatqa әke men sheshe senbeytindikterin isharamen-aq bildirdi.

– Qyzmet babynda jaynaghan jaz da ornaydy, qaharly qys ta әzireyildey tónui mýmkin. –Bolat ardaqtylaryn júbatamyn dep, búl sózimen tipten alandatyp qoyghanyn bayqamay qaldy.

– Jaz degening týsinikti. Qystyng alay-dýley boranyn soqtyrghan kim?-Ákesi men sheshesi búghan telmire qarap, jauap kýtti.

– Jay, әsirelep aitqan sózim ghoy.-Bolat jauaptan qashyp, búltalaqtay sóiledi.

– Alys Amerikada qaluyna, qyzmet satysynda ósuine barlyq mýmkindiging boldy. Dese de sen «elim» dep jýreging eljirep keldin. Sol betinnen tanba!-Ákesi úlynyng jan alqymnan alyp jýrgen jaysyzdyqty súraghyshtap qadalmasa da, kókeyge qonar aqylyn aitty.

– Ómirding ekinshi aty-kýres. Taytalastan qashpa!-Anasy aq qúba óni qúbylyp, Bolatty jigerlendire týsti.

– Týu, әke, apa, sizderding osynshalyqty beyneli sóileytinderinizdi-ay!-Tughandarynyng qoltyghynan demegenine jas balasha mәz bolghan Bolat búl týndng túnjyr oigha shombay, aqyly andaghandy jýregine jyrlatyp, qayratyn boyyna jiyp, qolyna janynyng jebeushisine ainalghan úly aqynnyng kitabyn aldy. Ózi jatqa biletin sóilemderdi kýbirlep oqyp, ishtey qaytalady:  «Búl jasqa kelgenshe jaqsy ótkizdik pe, jaman ótkizdik pe, әiteuir birtalay ómirimizdi ótkizdik: alystyq, júlystyq, aitystyq, tartystyq, әureshilikti kóre-kóre keldik. Endi jer ortasy jasqa keldik: qajydyq, jalyqtyq, qylyp jýrgen isimizding bayansyzyn, baylausyzyn kórdik, bәri qorshylyq ekenin bildik. Al endi qalghan ómirimizdi qaytip, ne qylyp ótkizemiz? Sony taba almay ózim de qayranmyn.» Kóz aldynda úlaghatymen terendey bergen hakim Abaydyng әr sózi oghan ózine aitylghan úly kenestey kórindi. «IYә, әureshilik kóre-kóre keldik. Endi nemen ainalysarym aiqyn,»-dep belin bekem buynyp, kompiuterin qosty. Kóz aldynan qiyaldaghy zauyttyng kórinisi tizbektelip  ótip jatty.

***

Almatynyng may tonghysyz qysy tәmamdalyp, nauryzda erte kóktem shahargha qúshaghyn ashty. Auadan da janghyru men týleuding iyisi anqyp túrdy. Kýnning rayy qúbylmaly keyip kórsetse de, Bolat  maqsatynan bir ainymady, jana jobasyn pisire týsti.  Qoly qalt etse, kompiuterining ekranyna kóz taldyrady. Jastyqtyng qyrqasynyng qyzghaldaghyn tergen jas kónili tepse temir ýzerdey búla jigitting qiyalyn jýrdektetti, әr isinen kópshilikti qúlaghdar etip, tamsandyryp bitti.

Býgin týngi auysymgha bekitilgen Bolat keshki astan song toq kónilmen ýiinen shyqty. Otbasynda qara shanyraq iyesi ekenin esten shygharyp, qyzmetine qúlshyna kirisken. Anasy sonday shaqtarda әzilmen bir týirep alatyn:

– Jastyq shaghyndy sol eski zauyt úrlap ketpesin. Kelin týsirip, nemerening qyzyghyn kórsetudi de oila bir uaq!

– Jelik quatyn jasyng emes. Sen tipti oqudan basqagha moyyn búrmay keldin. Býite bersen, shesheng qara qazanmen úzaq alysyp jýrer,-dep Seysen de janary kireukelenip, úlyna ýmitti kóz tastaytyn. Jarqyraghan janary sol apatty oqighadan sualghan әkening jaryq núry, kónilining jyry kenjesi edi.

– Osy jobamdy aman-esen ayaqtayyn, sosyn ...-dep sóz búidagha salghan Bolatty ekeui qos býiirden qyspay,  bazyna bildirip tynghan.

Kóligin tizgindep, qalanyng keshki keptelisinde túrghan Bolat jyraqta qalghan mahabbatyn esine aldy. Sýimedi emes, shyn sýidi. Qol ústasyp Ameraika asqanda, quanyshy qoynyna syimaghan. Jýregining jyry, kónilining syry bolghan Sezim  elge qaytudan bas tartqanda, ishtey kýnirengeni de ras. Taghdyr emes, ózderi qoldan jasaghan qara qamal eki arany bólip túrdy. Sezim amerikalyq armannyng sonynan ketti. Al Bolat tughandarynyng ortasyna qaytyp oralghan. «Adam ýsh kýnnen keyin tozaqqa da ýirenedi» degen sóz ras. Saghynyshtan jýregim sherge tolar dep taghdyrymnan taysalyp edim. Qarbalas qyzmet qamy onyng búl ómirde bar ekenin de úmyttyryp jiberdi. Mýmkin, o basta ony jan-tәnimmen sýimegen bolarmyn,»-dep oy aidynynda jýzgen Bolat zauyt qaqpasynyng aldyna kelip toqtady. Kónili qalap alghan qazirgi ómirine dәn riza kýide júmys kiyimin auystyryp, birden dәnekerleu sehyna bettedi. Janyna jaqyn әriptesteri osy sehtan tabylatyn. Týngi auysym bastalmay jatyp, erteletip jetuining tórkini de osynda. Aghaalarymen aqyldassa, kenesip pishken tonynyng kelte bolmasyna kónili senedi.Úzyn dәlizdi boylvp, kele jatyr edi, býiir esikten atyp shyqqan Jaras qatarlasa ketti:

– Saghan Dabyl habarlaspady ma?-dedi tótesinen.

– Joq, ol menimen ne dep syrlaspaqshy?-dedi Bolat mysqyldap.

– Jaydarbek demalysqa ketkende, onyng mindetin uaqytsha atqaryp otyr emes pe? Ózin zauyt diyrektory sezinip, kózi tek tóbege qadalghan týrin kórsen,-dep qyjyrtty Jaras syr saqtay bilmeytin aighay dausymen.

– Mening onda júmysym joq,-dep Bolat dәnekerleu sehynyng aldyna kelip kidirdi.

– Bilemin, biraq elding bәri qala basshylyghynyng seni shaqyrtyp jatqanyn aityp, gulep jýr.

– Alyp qashpa sózge mәn bermeymin, qaueset taratatyndardyn  sonynan ermeymin, kónil bólmeymin. Aynalysar isim jeterlik,-dep Bolat ishke kiruge ynghaylanyp edi, Jaras  búryshqa qaray sýireley jóneldi.

– Hatshydan estidim. Qala basshylyghy senimen birer kýnde jýzdespekshi eken.

– Onysy qyzyq bolypty,-dep Bolat tanyrqay sóilep, Jarastyng qaqpanynan qútylmaq edi, ol taghy aldyn orady.

– Dabyl ózi baryp, aidy aspangha shygharyp jýrmesin. Qyzmettik hatty senen jasyryp otyrsa qaytpeksin? Onsyz da keybir júmysshylardyng saghan degen niyetteri týzu emes. –Jyly qabaqpen aitylghan sózge Bolat sýisinip ketip, Jarasty arqasynan birer ret qaqty.

– Joghary basshylyqqa qajet bolsam, meni ózderi-aq tauyp alady. Oghan qam jemeniz,-dep niyeti bir әriptesin sehqa qaray bastady.

– Meniki sening sybaghannan qúr qalmauynnan tughan aq niyet qoy,-dep jónin aitqan Jaras ózge júmysshylarmen kýndegidey jón súrasyp, danghyrlap qoya berdi.

– Qúralbek kóke, júmysty bastamay túryp, birer minut kenessek qaytedi?-dep Bolat ómirining taghy bir kýnin enbekting әnin salugha arnaghan qart júmysshygha qiyla qarady.

– Aqyldassaq artyq bolmas. Ne turaly aitayyn dep edin? Jigitter, kәne, týgel beri kelinder,-dep kýndey kýrkiregen zor dausymen Qúralbek júmysshyloardy bir-aq sәtte auzyna qarata qoydy.

– Men joba oilastyryp jýrmin. Sol jobamnyng bir tarmaghy júmysshylardyng sifrlyq sauatttylyqtaryn arttyrugha baghyttalghan. Men әrbir auysymnyng sonyna qaray sheberlik treningterin ótkizsem, sizder bir kisidey qatysar ma edinizder?

– Betin sipaytyn telefondy әreng mengerip edim. Endi kompiuterding tilin tabamyn dep oilamaymyn,-dep Qúralbek birden at-tonyn ala qashty. Tura minezimen mәseleni ashyp kórsetti.

– Osylay deytinderinizdi bilgenmin. Sondyqtan sheberlik sabaqtary ish pystyrar dәris týrinde  emes, tәjiriybe dengeyinde ótkiziledi. Planshetti qoldanudan bastaymyz. –Maqsaty aiqyn injener senimdi sóz alyp, tauy shaghylugha әste әzir emestigin anyq andatty.

– Maghan tiyk-tok týsirudi ýiretshi,-dep әzilge sýiedi Mәulen.  Ózgeleri oghan dýrkirey kýlisti.

– Ýirenemin degen adam tabylsa, men bilgenimdi sarqyp beremin. Abaydyng sózimen aitsam, «...jan qúmary-bilsem eken, kórsem eken, ýirensem eken degen.»

– Osy sen Abaydyng sózin mәiek etip sóilegende, qarsy aldymda injener emes, aqyn, jazushy túr ma dep qalamyn!-dep Mәulen taghy ezuine kýlki ýiire berip edi, Qúralbek tyiyp tastady.

– Búralqy sózge ýiirsektenip, uaqyt óltirgenshe, jaqsyny ýireneyik. Qinalyp jatsaq, Bolat ózi kómekteser.

Agha buyn ókilining aitqan sózi jazylmaghan zanday sezildi. Bolat dәnekerleu sehynyng júmysshylaryna ontayly uaqyt belgilep, sheberlik sabaqtaryn ótkizudi josparlady. Oigha alghan isi orayyn tappady, ertenine tang ata qala taraby shúghyl shaqyrtyp, Bolat solay qaray qýstay úshty.

– Qalagha barghyshtauy jiyiledi, týbi Jaydarbekti lauazymsyz qaldyrmasa bolypty,-dep kýnkildesti kýnshilder.

– Jana zamannyng janghyrudy sýietin jas mamanyn qala da erekshe nazargha alghan-au,-dep tilegi bir, mýddesi ortaq júmysshylar ózderi mol rizyqqa kenelerdey qol shapalaqtasty.

– Qysqartugha engen júmysshylardyng tizimin әkelmese jarady,-dep Dabyl sónuge ainalghan ósek otyn qayta tútatty.

Qala basshylyghy janalyqqa jany qúmar jas mamandy qúshaq jaya qarsy aldy. Belsendi júmys istep túrghan sayt jóninen habardar bolghan olar sózdi qysqa qayyrdy:

– Qajetti qoldaudyng bәrin jasaymyz. Tek jemis berer joba úsyna bil!-dep  Bolattyng oigha alghan isine serpin syilady. Kónil qúsyn shyngha qalyqtatyp, shabytyn sharyqtatyp, Bolat zauytqa jetkenshe asyqty. Kirgen bette Dabyldy kabiynetinde jolyqtyrdy:

– Býgin júmysshylardyng tórt kózin týgel jiyp, jalpy jiyn ótkizuimiz kerek. Qaladan arqalap kelgen arnayy tapsyrmalarym jeterlik,-dedi.  Búnysy ótinish emes, әmir bolyp estildi.

– Joghary jaqtyng ne degeni maghan mәlim. Birer kýn aptyghyndy bas,-dedi Dabyl júmys istep otyrghan týr tanytyp, kompiuter ekranynan kóz almay.

– Meni qalagha mәlimdeme  jasaugha mәjbýr etpeniz!-degen Bolattyng dausy óktem estildi. Alshang basyp shyghyp ketken onyng  sonynan qúr kijingen Dabylgha  ol ótkel bermes asau ózendey kórindi. Kýndizgi auysymnan shyqqan júmysshylar zauyttyng qústyng úyasynday mәjilis zalyna tegis jinaldy. Dabyl «manyzdy júmysym bar» degen jeleumen jiyngha qatysudan bas tartyp, syrtqa atyp shyqty.

Jiyn tizginin birjolata óz qolyna alghan Bolat kýlbiltelemey, bardy jayyp saldy:

– Qaladaghy jauapty mamandarmen jolyghyp qayttym. Zauyttaghy az-maz janashyldyqty kórip, aitarlyqtay qoldau bildiretindikterin jetkizdi.  Sol sebepti  men birneshe kezennen túratyn janghyru jobasyn sizderge tanystyrayyn dep edim. Eng aldymen bәrimizge sifrlyq sauattylyq qajet. Basa aitatyn jayt-júmystyng kýii avtomattandyrylyp, qolmen qaghaz jazbaytyn dәrejege jetsek te, eshkim qyzmetinen quylmaydy. Qysqartu turaly tipti oigha aludyng ózi artyq.

Zal toly júmysshylar dýrligip ketti. Bolattyng ózine jauapkershilik ala sóilegen sózi olardyng kónilderindegi týitkildi ydyratugha qauqarly edi.

– Zauyt tek shiykizat qorymen maqtana almaydy, búl óndiris oshaghynyng basty tútqasy-sizdersizder, qúrmetti júmysshylar!

– Beker dauys kóterippin búl inishekke!-dep oilady Jetkergen ishtey ózin jazghyryp.

– Dabyldyng mәnerlep aitqanyna imanday senip, onyng toryna shyrmalyp jýre berippiz. Netken anqaulyq!-degen oigha qaldy Aryntay.

– Eki bastyq joqta ózin kórsetip qalu ýshin «it joqta qorada shoshqa ýredinin» kerin kelitir sampyldap túrghanyn qarashy,-dep jәne bir júmysshy eleusiz ghana alakózdendi.

Búl kezde bolashaq jobanyng tanystyrylymy qyzu jýrip jatyr edi. Qoyylghan súraqtargha Bolat  oigha qonymdy jauap berdi,

– Jasandy intelekti eshqashan júmys kýshin almastyra almaydy, sebebi olardy ózderiniz basqarasyzdar,-dep dәlelin kóldeneng tartyp,  bir tereng tynystady.

Osy sәt esik ashylyp, demalysqa jiberilgen Jaydarbek esik kózinde payda bola ketti. Búl jiynda birinshi basshynyng qatysuy óte manyzdy ekendigin aityp, jalynyp-jalbarynyp shaqyryp alghan Bolattyng ózi edi.

– Jaydarbek agha, tórletiniz. Qyzmetkerlerdi jalpy qúlaqtandyryp, bayandamamdy bastap qoyghan edim.-Bastyghyna tórden oryn úsynyp edi, ol aldynghy qatardaghy júmysshylardyng janyna jayghasty.

– Osy jerden qaraghan ynghayly bolady,-dep ezu tartty. –Sen jaqsy isinmen býkil qalagha әigili boldy degendi estip, ýiimde tynysh jata almadym.

– Áygili degeniniz artyq bolar, agha. Birinshi basshy retinde jiyngha kelgeniniz qanday jaqsy boldy. Endeshe, men jalghastyrayyn. Jobamnyng kelesi kezeni-esep berudi ysifrlandyru. Bastapqyda qolmen de, sandyq týrde de qatar jazatyn bolamyz. Ábden tóselgende tek sifrlyq esep beru ghana qalmaq.

Zal siltidey tyndy. Ara-túra kókeylerindegi saualdaryn ortagha tastaghandar bolmasa, eshkim sózge jaghalasyp, berekeni qashyrmady. Áriptesterining nazary ózine qadadlghanda, Bolat qara terge týsip edi. Onysyn sezdirmeuge tyrysyp, dausyn qúbylta, jandy yrghaqta bilgenin pash etuge talpyndy. Student kezinde birshama joba qorghap, el aldynda sóileuge beyimdelip  qalghany múnsha kómekteser me?!

– Qúr qúlaq salmay, týrtip alyp otyrynyzdar!-dep búiyrghan Jaydarbek  keng qaltasynan planshet alyp shyqqanda, otyrghandar du kýlisti. Eski men jananyng toghysqan kezeninde túrghan basshy da janalyqqa qúmartyp otyr.

– Óz ailyghymyzgha planshet satyp alu bәrimizding qolymyzdan kele qoymas. Oqytyp otyrghan balamyz bar, nesie tóleuimiz kerek degendey-Kóp ishinen Sansyzbay suyrylyp shyghyp, sóz saptady.

– E, onyng bir mәnisi bolar. Jasandy intelektini mengersender, bir batyrmany basyp qoyyp, qoy shaydan simirip otyrar kýn alys emes tәrizdi.-Jaydarbekting qaljynyn ong qabyldaghan júrtshylyqtyng delebesi qozyp, sol keleshekti qazir ornatarday jelpindi.

Jiynnyng sonynda týiin sózdi sóilegen Jaydarbek toqeterin mәlimdedi:

– Qysqartu bolmaydy. Esh alandamanyzdar. Janghyru, týleu bolady.

– Jana Qazaqstannyng túrghyny ekenim esime endi týsti,-dep әzil-ospaqtyng kórigin qyzdyrudy jany sýietin Mәulen qasyndaghy әriptesine sybyr etti. Ol elding aldynda bolashaqtyng bolmysyn bayan etken Bolatqa bar zeyinin salyp, Mәulenge «tynysh» dep  súq sausaghyn biledi. Alqaly top kórse, arqasy qozyp ketetin ejelgi sheshenderdey Bolat jobadan kýtiler iygilikterdi sanamalap, jay oghynday jarqyldady. Ótkir,, dәleldi sóz-kórikti sóz, orta jolda jetim qalmay, sanagha sinip, aqyl tarazysyna tengerilip jatty.

Ertenine ekinshi auysymnyng júmysshylaryna arnalghan arnayy jiyn ótti. Jaydarbek enbek demalysyn esten shygharyp, tang atpay kensesine kelip, sehtardy aralaytyn jana әdet tapqan. Tipti qaynaghan enbekting qyzuyna berilgeni sonsha, hatshy qyz tiyisti qújattargha qol qoydyrugha sehtardy aralap jýrip, әreng tauyp alatyn halge jetti.

– Kýltóbening basynda kýnde jiyn,-degen halayyq mәjilis zalyna aghyldy. Kónilderinde kýmәndary da joq emes. «Qaghazda ghana sayrap, shyndyghynda iske aspaytyn qanshama joba bar. Búl da solardyng biri shyghar,»-dep dýdәmal kónilmen tyndaghandar da tabyldy. Qiiy qashqan eskilikting shymyldyghyn birjolata týrgen tәjiriybelik sabaqtar boldy.  Búryn júmys ayaqtalsa, ýilerine asyghatyndar endi sabaqty  kýtip, mәjilis zalynda osharylyp otyratyn boldy.

– Jarghaq qúlaghy jastyqqa tiymeydi dep dәl osy Bolat siyaqty azamattardy  aitqan bolar halqymyz,-dep egde tartqan júmysshy injenerding shapshang qimylyna  kóz sýisindirdi.

– Beker múhit asty ghoy deymisin. Bizge keregi osynday maytalman mamandar. Tek joghary jalaqygha qyzyghyp, kelgen jaghyna tayyp túrmasyn de.-Qasyndaghy operator onyng sózin jandandyra týsti.

– Basqany qaydam, bizding Bolat óz elinen úzap kete qoymasy aqiqat.-Qos әriptes jyldamdatyp bastalghan sheberlik sabaghyna ynta qoydy. Olargha beymәlim, júmbaq bolyp kóringen jana tehnologiya elementteri  syryn ashyp, ghalamat túnghiyghyna bastay jóneldi.

...Almatygha kerbez kóktemning qúsy qonaqtap, ol óz kezegin jaydary jazgha bergen. Ghúmyry sholaq jaz-dәuren  qonyr kýzge oiysqan. Kenes kezinen beri kele jatqan eski zauyttyng ekinshi tynysy ashylghan. Júmysshylar sheberlik sabaqtaryn tiyanaqtap, ózge qalalardaghy óndiris oryndarynan kelgen әriptesterimen tәjiriybe almasudy sýieksindi әdetke ainaldyrdy.

– «Ótirikting qúiryghy bir-aq tútam.» Dabyl qansha otqa may qúimaq bolghanymen, ol arandatuynan eshtene ónbedi. Búl kýnderi ózi sening yqpalynda qalghanday,-dep kýndizgi auysymnan shyqqan Qúralbek atoylay sóiledi. Dausynda «mening aitqanym jón bolyp shyqty ghoy. Kórdinder me?»- degen masayrau lebi bar.

– Kóke, siz de kektene beredi ekensiz. Er shekispey bekispeydi. Key adamdar janalyqty qatty tosyrqaydy, tipti qabyldaghysy kelmeydi. Dabyl agha sondaylardyng qatarynan shyghar,-dep auysymyn kelesi injenerge tapsyryp berip, Qúralbekpen qatarlasqan Bolat kóniline kirbing almay sheshile til qatty.

– Bәrin ait ta, birin ait. Býgingi kýnning janalyghyn ait. Búl kýnning tarihy manyzyn sen bala úmytqan siyaqtysyn?!-Qúralbek qasyndaghylargha qulana kózin qysyp, Bolatty tergeuge aldy.

– Býgin qyrkýiekting neshesi edi?

– Inishek, byltyr osy kýni ekeumiz qol alysqanbyz.

– Qalaysha úmyttym?-dep Bolat óz mandayyn óz sart etkizdi,-júmystyng jayyn oilaymyn dep...

– Aqtalma, bauyr. Kókeng bәrin biledi. Seysenge aityp, dastarhan dayyndatyp qoyghanmyn. Kettik, jas-kәri demey Seysenning ýiine kirip barayyq!

– Núrgýl jengemizding qolynan shyqqan tamaqty әli úmytpadym, til ýiirip, tandayymda erushi edi,-dep Jaras enteley týsti.

– Men nege bәrinen beyhabarmyn?-degen Bolat an-tang kýide telefonyna jarmasty.

– Qúdayy qonaqpyz dep jetip barsaq, Seysen men Núrgýl bizdi quar deymisin?

– IYә, kóke, dúrys aitasyz,-dep Mәulen orta joldan sózge kiylikti,-bәrimiz  barayyq. Atap ótetin jaqsylyq kóp.

Áriptesterin kózimen bir sydyrtyp shyqqan jas injener kenet tútqiyl súraq qoydy:

– Jaydarbek agha men Dabyl basshy...

– Bastyqtar әrqashan elding aldyn bermeydi ghoy. Jaydarbek әldeqashan Seysenning tórine jayghasqan bolar.-Qúralbekting qaljynyna onsyz da kónildi top  bir kýlisip aldy.

– Dabyldy bilmedim, aitpaqshy, әne kóligi túr. Demek, әli kensede bolghany ghoy,-dep Mәulen qaqpa syrtyna qantarylghan basshynyng sýliktey temir túlparyn núsqady.

– Sizder ýidi bilesizder. Bara berinizder. Men Dabyl aghany arnayy shaqyrayyn, úyat bolar,-dep Bolat keyin qaray jýgire jóneldi.

– Taspen úrghandy aspen úrmaqshy myna bala,-dep Qúralbek onyng sonynan meyirimge toly kózben qarady.

– Mәrt jgit degen osynday bolady,-degen Jaras әriptesterin kólikterge bólip otyrghyzyp, «Seysenning shanyraghy, qaydasyn?» dep tartyp túrdy. Dabyldy ertip Bolat kirgende, bәri birdey ekinshi basshygha Jaydarbekting ong jaghynan oryn úsynyp, iltipat bildiristi. Bolatty bir jyldyq enbek ótilimen qúttyqtaghan Dabylgha qarap otyryp, Seysen  toq kónilmen: «Naghyz joghary dauazymgha layyq jan! Sóz saptasy qanday ornyqty!»-dep ishtey Dabyldyng mәdeniyetine qanyq bolyp otyr.

Arqa-jarqa bolyp, asqa qol sozghanda Bolattyng kózi Dabylmen týiisip qaldy. Mýlәiim bir kózqaras!  Ózine Bolat ydys toltyra tamaq salyp bergende Dabyl ishtey:

– Myna jarqyraghan qalpymen bizding aramyzgha syya qoymas. Týbi ózining jolyn tabary anyq,-dep ózin-ózi júbatty.   Qiyalynda jasap alghan bәsekelesine  jymiyp qoyyp, Dabyl tamaqqa sypayy qol sozdy.

Aydarynan jel esip otyrghan Seysen Jaydarbekting lebizine qúlaq saldy:

– Zauytymyz týbegeyli janarmasa da, jaqsylyqtyng alghashqy bәisheshekteri qyltiyp túr. Búrynghyday jurnal qúshaqtap, júmysshylar әbiger bolmaydy. Tehnikalyq esepter de sandyq sipatqa kóshirilgen. Ónimning mólsherin arttyryp, sapagha erekshe kónil bólip otyrmyz. Osynyng bәri Bolat qarghanyn, ony dýniyege әkelip, ósirip, jetkizgen sizderding arqalarynyz!

Otyrghandar bir auyzdan maqúldasyp, dabyrlasyp jatqanda, Mәulen Bolatqa sybyr etti:

– Mynaday jýrekjardy tilekten jylap jiberer me ekenmin?! Sening basyng ainalmay, qalay otyrsyn?

Bolat jýzinde kýlki oinap, kónili jemisti kezenning dýbirli toyyn toylap, «alalanbay, bir arnagha toghysudyng búl tek basy» dep kýbir etti.

Ayzat Raqysh

Abai.kz