Júma, 17 Sәuir 2026
Sayasat 148 0 pikir 17 Sәuir, 2026 saghat 13:36

Manipulyativti qogham

Suret: Avtordyng múraghatynan alyndy.

Qәzir qoghamnyng bolmysy qatty ózgerdi. Búl әlemde bolyp jatqan kýrdeli jaghdaylarmen tikeley baylanysty. Kezinde Naomy Homskiydi oqyghanymyzda, manipulyasiyany negizinen sayasy biylik jasaydy dep týsindiriletin. Qәzir tek olay emes nemese jaghday kýrt ózgerdi.

Manipulyasiyanyng kókesin osy kýni qogham mýsheleri kórsetip, kórigin sifrlyq dәuir qyzdyryp túr. Keshegi deputat E.Janbyrshinge qarsha boraghan qarghystar men bullingter sonyng búltartpas aighaghy. Al keybir aghayyn assalaumaghaleykum deseng "nege armysyng demeysin" dep tireledi nemese tura kerisinshe.

Qogham týrli shablondar men shtamptargha jatyp alghan. Oilanu joq, tyz etpe sezimdi baurap alatyn dayyn kalikalar rasiony talaq etude. Áleumettik jeli týrli psihologiyalyq terminderden ayaq alyp jýrgisiz. Antalap túrghan aiyptaushy, kýstәnalaushy, kinә artushy qogham. Psihologizm.

Qәzirgi adam - ómir sýrgeni ýshin apriory kinәli. Búl hristiandyq mәdeniyetten bastau alatyn kýnәdan arylu ýshin ómir sýretin dini-ekzistensionaldyq mәsele (bizge negizi qatysy joq!). Biz bolsaq qosaq arasynda ketip adamnyng azat basyn túqyrtyp, jasampaz erkin múqaltyp jatqandaymyz. Fizikalyq ta, metafizikalyq ta maghynada "qaryz qogham" qúrudamyz. Ipoteka, krediyt, kaspy redter ber jaghy, "erkek bolyp tughanyng ýshin kinә", "LGBT-gha qarsy shyghyp, otbasy qúndylyghyn qoldaghanyng ýshin kinә", "úyat bolady kulitine negizdelgen mәdeniyet ókili bolghanyng ýshin kinә" ("D.Satpaevtyng úyatmenin qaranyz), endi mine osylargha "itterding evtanaziyasyn talap etken qogham mýshesi bolghanyng ýshin kinә" qosyluda. Qysym súmdyq.

Adamdy tughannan bir nәrsege qaryzdar nemese aiypty etip qoi manipulyasiyanyng atasyna ainaldy.

Zamanauy manipulyativti qoghamda sening «iyә» nemese «joq» dep jauap bergening manyzdy emes. Maqsat - adamdy ýnemi qorghanys pozisiyasynda ústau. Adam ózin ýnemi aqtaumen, kinәli emes ekenin dәleldeumen ainalysqanda, onyng syny oilaugha, shynayy sayasy nemese filosofiyalyq mәselelerdi taldaugha kýshi qalmaydy.

Tipti ózine kýmәndanuyng sonshalyq, tól mәdeniyetinnen jerip, sanasy juylghan mәngýrt bolu ghana qalghanday sezinesin. Adamdardyng mәdeny qúqyghy elep-eskerilmeude. Al búl adam qúqyqtarynyng zamanauy IV kezenine jatatyn qúndylyqtar. Mәsele sonda, búghan memleket emes, qatardaghy qogham mýsheleri qol súghyp otyr.

Biz bir qoghamda ómir sýrip otyrghandyqtan, onyng basqa da mýshelerining qúqyqtary men bostandyqtaryna bey-jay qaramaugha tiyispiz. Óitkeni biz de basqa kenistik joq. Qoghamdyq mýdde degen úghymdy qayta qarau jәne ony zanmen qorghau qajettiligi tuyndap otyr.

Birtútas qogham iydeologemasy nasihattaluy tiyis. Búl qalyptasyp otyrghan әleumettik diktaturadan, sonyng ishinde azshylyqtyng manipulyasiyasynan saqtanudyng basty qúraly bolushy edi.

Qazybek Dәuitәli, sayasattanushy

Abai.kz

0 pikir