Últtyq kompaniya Qazaqstan temir joly taghy da syrttan qarjy tartugha kiristi. Kompaniya $1 mlrd kóleminde obligasiya shygharyp, halyqaralyq jәne ishki naryqtardan qaryz aludy josparlap otyr. Búl sheshim temirjol operatorynyng qaryzy 3 trln tengeden asqan kezende qabyldanyp otyr. Sondyqtan jana qaryzdyng ekonomikalyq negizdiligi men bolashaq saldary qogham nazaryn audartuda.

Qaryz ne ýshin alynady?

Kompaniya mәlimetinshe, qarajat eki transh arqyly tartylady: biri 5 jylgha, ekinshisi 10 jylgha. Týsken qarjy investisiyalyq jobalargha baghyttalmaq. Sonyng ishinde amerikalyq Wabtec kompaniyasynan lokomotivter satyp alu jospary bar.

Búl qadam QTJ-nyng tozghan park mәselesin sheshuge baghyttalghany anyq. Qazaqstandaghy jýk jәne jolaushy tasymalynyng edәuir bóligi temirjolgha tәueldi bolghandyqtan, lokomotivter men vagondardy janartu strategiyalyq manyzgha iye.

Biraq negizgi mәsele – boryshtyng shamadan tys ósui

Eger 2024 jyly QTJ-nyng qaryzy shamamen 2,65 trln tenge bolsa, 2025 jyldyng ortasyna qaray ol 3 trln tengege juyqtaghan. Endi oghan qosymsha $1 mlrd (qazirgi baghammen jýzdegen milliard tenge) qosylmaq.

Búl birneshe qauip tudyrady:

1. Valutalyq tәuekel

Eger obligasiyalar dollarmen shygharylsa, tenge әlsiregen sayyn QTJ-nyng boryshtyq jýktemesi ósedi. Yaghny tabys tengemen týsse, qaryzdy valutamen óteu qiyndaydy.

2. Payyzdyq shyghyndardyng artuy

Álemdik qarjy naryqtarynda mólsherlemeler joghary dengeyde qalyp otyr. Sondyqtan búrynghyday arzan qaryz tabu qiyn. Búl kompaniyanyng payyz tólemderin kóbeytedi.

3. Memlekettik tәueldilik

QTJ resmy týrde últtyq kompaniya bolghanymen, onyng qarjylyq jaghdayy nasharlasa, týpkilikti jauapkershilik memleketke jýktelui mýmkin. Demek, tәuekel janama týrde budjetke auysady.

Aktivter kepilge qoyylady

Kompaniya obligasiyalar boyynsha mindettemelerdi qamtamasyz etu ýshin enshiles qúrylymdary – Qaztemirtrans jәne KTJ-Jýk tasymaly aktivterin paydalanbaq.

Búl kreditorlargha senim beredi. Biraq ekinshi jaghynan, strategiyalyq aktivterdi kepildik qúralgha ainaldyru kompaniyanyng qarjylyq qysymda ekenin de anghartady.

QTJ nege ýnemi qaryz alady?

Múnyng birneshe sebebi bar:

*tarifterding úzaq uaqyt ekonomikalyq dengeyden tómen ústalyp kelui;

*infraqúrylymnyng eskirui;

*auqymdy investisiyalyq qajettilik;

*basqaru tiyimdiligine qatysty syndar;

*әleumettik mindettemelerding kóp boluy.

Yaghny kompaniya kommersiyalyq qúrylym men memlekettik әleumettik operator rólin qatar atqaryp otyr.

Sheshim qanday boluy kerek?

Sarapshylardyng pikirinshe, tek qaryz alyp ómir sýru modeli úzaqqa barmaydy. Sondyqtan:

*korporativtik basqarudy kýsheytu;

*shyghyndardy ontaylandyru;

*tasymal tarifterin kezen-kezenimen naryqqa jaqyndatu;

*jeke investisiya tartu;

*ashyq audit jýrgizu qajet.

Qorytyndy. QTJ-nyng $1 mlrd jana qaryzy qysqa merzimde lokomotiv parkin janartugha kómektesui mýmkin. Alayda 3 trln tengeden asqan borysh jaghdayynda búl sheshim qarjylyq túraqtylyqqa qosymsha salmaq týsiredi. Eger kompaniya qúrylymdyq reformalar jasamasa, býgingi investisiyalyq qadam ertengi budjet mәselesine ainaluy yqtimal.

Abai.kz