Jeksenbi, 28 Mausym 2026
Betbúrys 189 0 pikir 28 Mausym, 2026 saghat 13:20

Qazaqstannyng media salasynyng damuy: Aqparattyq kenistikti nyghaytu!

Suret: aqiqat.kazgazeta.kz saytynan alyndy.

Qazaqstannyng media salasynyng damuy: institusionaldyq janghyru jәne aqparattyq kenistikti nyghaytu!

Songhy jyldary Qazaqstannyng búqaralyq aqparat qúraldary salasy aqparattyq kenistikting sifrlyq transformasiyasynyng jahandyq ýrdisterine sәikes keletin jәne últtyq media jýieni nyghaytugha baghyttalghan memlekettik sayasattyng dәiekti iske asyryluyn kórsetetin institusionaldyq janghyru kezeninen ótude.

Salanyng damuy normativtik-qúqyqtyq bazany jetildirumen, halyqaralyq aqparattyq qatysudy keneytumen, sifrlyq infraqúrylymdy janghyrtumen, jurnalister qauymdastyghyn qoldaumen jәne otandyq mediakontentting bәsekege qabilettiligin arttyrugha jaghday jasaumen qatar jýrude.

Qazaqstandyq búqaralyq aqparat qúraldarynyng halyqaralyq dengeydegi qatysuyn keneytu memlekettik sayasattyng basym baghyttarynyng biri bolyp qala beredi. Últtyq teleradio kompaniyalary sheteldegi tilshiler jelisin jýieli týrde damytyp, halyqaralyq kýn tәrtibindegi oqighalardy jedel jariyalap qana qoymay, Qazaqstan turaly obektivti aqparattyng sheteldik auditoriyagha keninen taraluyna yqpal etude.

Atap aitqanda, Qazaqstan teleradiokorporasiyasynyng elimizding barlyq ónirlerinde júmys isteytin 20 menshikti tilshisi jәne AQSh, Beligiya, Úlybritaniya, Týrkiya men Reseyde ornalasqan sheteldik tilshiler qosyndary bar. Óz kezeginde 24KZ aqparattyq telearnasy әlemning toghyz elinde, onyng ishinde Europa, Aziya, Soltýstik Amerika jәne Tayau Shyghys memleketterinde túraqty tilshilik jelisin qalyptastyrghan. Sonymen qatar telearna Malayziya, Gruziya jәne Qyrghyzstandaghy shtattan tys tilshilermen de yntymaqtastyq ornatqan.

Sonymen birge qazaqstandyq telearnalardyng halyqaralyq habar taratu geografiyasy keneyip keledi. Jibek Joly halyqaralyq telearnasynyng signaly býginde sputniktik, kabelidik jәne sifrlyq platformalar arqyly әlemning 100-den astam elinde qoljetimdi. Al 24KZ telearnasy Qazaqstanmen qatar Qyrghyzstan men Resey Federasiyasynyng aumaghynda resmy habar taratady.

Qazaqstan media naryghynyng jahandyq aqparattyq kenistikke yqpaldasuynyng manyzdy qadamy retinde Astana qalasynda halyqaralyq Euronews telearnasynyng ónirlik kensesining ashyluyn atap ótuge bolady. Osy yntymaqtastyq ayasynda alghash ret Euronews Academy bilim beru baghdarlamasy iske qosylyp, qazaqstandyq jurnalisterding kәsiby biliktiligin arttyrugha arnalghan treningter men sheberlik sabaqtary úiymdastyryluda.

Songhy jyldardaghy manyzdy ózgeristerding biri – media salasyndaghy zannamany keshendi janghyrtu boldy. «Onlayn-platformalar jәne onlayn-jarnama turaly» Qazaqstan Respublikasynyng Zany men jana «Mass-media turaly» Qazaqstan Respublikasynyng Zany qabyldanyp, aqparattyq salanyng qyzmetin retteuding zamanauy qúqyqtyq negizi qalyptastyryldy.

Qabyldanghan zannamalyq ózgerister sifrlyq platformalardyng damu erekshelikterin eskerip, media naryghyn retteu tetikterin jetildiruge, sonday-aq sóz bostandyghy qaghidattaryn saqtay otyryp, otandyq búqaralyq aqparat qúraldarynyng damuyna qosymsha jaghday jasaugha baghyttalghan. Búdan bólek, jana Salyq kodeksinde otandyq merzimdi basylymdar ýshin qosylghan qún salyghynyng mólsherlemesi 10 payyzgha deyin tómendetilip, baspa BAQ-tyng qarjylyq túraqtylyghyn nyghaytugha mýmkindik berildi.

Media salasynyng damuy jurnalisterdi әleumettik qoldau sharalarymen qatar jýzege asyryluda. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng bastamasymen songhy ýsh jylda Astana qalasynda 200 otandyq BAQ qyzmetkeri jeke túrghyn ýimen qamtamasyz etildi. Búl baghdarlama jalghasyp, 2026 jyly elimizding әrtýrli ónirlerindegi aqparat salasynyng taghy 66 qyzmetkerine baspana beriledi.

Sonymen qatar jurnalisterding kәsiby enbegin yntalandyrugha erekshe nazar audaryluda. «Parlament sózi» syilyghynyng on jyldyq tarihynda 150-den astam jurnalist laureat atanyp, olardyng últtyq jurnalistikanyng damuyna qosqan ýlesi joghary baghalandy.

Býginde Qazaqstannyng media jýiesi auqymy men institusionaldyq damu dengeyi jaghynan ónirdegi jetekshi aqparattyq kenistikterding biri sanalady. Elde 5303 búqaralyq aqparat qúraly tirkelgen. Onyng ishinde 3181 merzimdi basylym, 253 telearna, 97 radiostansiya jәne 1457 aqparat agenttigi men internet-basylym júmys isteydi.

Sonymen qatar eki tilde júmys isteytin aqparattyq kenistik qarqyndy damuda. Qazaq jәne orys tilderinde qatar qyzmet kórsetetin búqaralyq aqparat qúraldarynyng sany 1600-den asyp, halyqtyng әrtýrli sanattarynyng aqparatqa qoljetimdiligin keneytude.

Qazirgi medianyng tiyimdi júmys isteuining manyzdy alghysharttarynyng biri – sifrlyq infraqúrylymnyng damuy. Qazirgi uaqytta sifrlyq efirlik teleradio habarlaryn taratumen qamtu dengeyi 95 payyzdan asty. Internetting taralu dengeyi boyynsha Qazaqstan Ortalyq Aziya memleketteri arasynda kósh bastap keledi. El halqynyng 93,4 payyzy internet jelisine qol jetkize alady, búl ónirdegi ortasha kórsetkishten aitarlyqtay joghary.

Búl kórsetkishter sifrlyq medianyng odan әri damuyna, onlayn habar taratu mýmkindikterining kenenine jәne otandyq aqparattyq kontentting qoljetimdiligining artuyna qolayly jaghday qalyptastyruda.

Últtyq aqparattyq kenistikke degen qoghamdyq senimning artuy da ong ýrdisterding biri bolyp otyr. 2025 jyly «Qoghamdyq jәne sayasy zertteuler ortalyghy» qoghamdyq qory jýrgizgen zertteu nәtiyjesine sәikes, 18–65 jas aralyghyndaghy túrghyndar arasynda otandyq aqparattyq ónimge degen súranys 70,2 payyzdan asty.

Sonymen qatar últtyq búqaralyq aqparat qúraldaryna degen senim dengeyi joghary kýiinde saqtaluda. Tiyisti aqparat kózderin paydalanushylardyng 89 payyzy respublikalyq telearnalargha, al 87 payyzy qazaqstandyq internet-resurstargha senim bildiredi. Búl últtyq mediakenistikting nyghayyp kele jatqanyn jәne otandyq aqparattyq ónim sapasynyng artqanyn kórsetedi.

Áleumettanulyq zertteuler memlekettik sayasattyng jariyalanuyna qatysty halyqtyng qanaghattanu dengeyining de joghary ekenin kórsetti. Eng joghary kórsetkishter bilim beru (82%), kólik infraqúrylymy (77%), auyl sharuashylyghy (73%), ekonomika (73%), sonday-aq tabighy jәne tehnogendik sipattaghy tótenshe jaghdaylardyng aldyn alu men olardyng saldaryn jong (71%) baghyttarynda tirkelgen. Búl búqaralyq aqparat qúraldarynyng memlekettik sayasattyng negizgi baghyttary turaly halyqty aqparattandyrudaghy rólining artyp kele jatqanyn bildiredi.

Sifrlyq platformalardyng qarqyndy damuyna qaramastan, televiydenie Qazaqstandaghy negizgi aqparat kózderining biri bolyp qala beredi. 2025 jylghy zertteu nәtiyjeleri boyynsha kórermender arasynda eng tanymal telearna – KTK (45%). Odan keyin «Pervyy kanal Evraziya» (42%) jәne «Habar» (39%) ornalasqan.

K Research kompaniyasynyng mәlimetine sәikes, reytingi, auditoriya ýlesi jәne kórermen sany boyynsha alghashqy ondyqqa «Pervyy kanal Evraziya», KTK, Qazaqstan, Astana TV, «31 arna», «Jetinshi arna», NTK, «Miyr», Jibek Joly jәne Qazsport telearnalary engen.

Últtyq media qauymdastyghynyng derekteri de osy ýrdisti rastaydy. 2025 jyldyng qorytyndysy boyynsha televiziyalyq reyting pen auditoriya ýlesi boyynsha kóshbasshylar qatarynda «Pervyy kanal Evraziya» (0,77% jәne 17,3%), KTK (0,54% jәne 12,23%), «Jetinshi arna» (0,47% jәne 10,59%), «Miyr» (0,37% jәne 8,35%), «31 arna» (0,35% jәne 8%), Qazaqstan (0,35% jәne 7,98%), Astana TV (0,35% jәne 7,79%), NTK (0,35% jәne 7,78%), Balapan (0,15% jәne 3,38%) jәne Qazsport (0,12% jәne 2,77%) bar.

Búl kórsetkishter últtyq televiziyalyq kontentke degen túraqty qyzyghushylyqtyng saqtalyp otyrghanyn jәne sifrlyq platformalar tarapynan bәsekelestikting kýshengine qaramastan, qazaqstandyq telearnalardyng aqparattyq kenistiktegi ornynyng berik ekenin kórsetedi.

Jalpy alghanda, Qazaqstannyng mass-media salasynyng damuy institusionaldyq, tehnologiyalyq jәne qúqyqtyq negizderding jýieli janghyrtyluymen sipattalady. Iske asyrylyp jatqan keshendi sharalar últtyq aqparattyq kenistikti nyghaytugha, otandyq búqaralyq aqparat qúraldarynyng halyqaralyq dengeydegi qatysuyn keneytuge, jurnalisterding kәsiby әleuetin arttyrugha jәne qoghamnyng últtyq aqparat kózderine degen senimin kýsheytuge yqpal etude. Búl óz kezeginde jahandyq sifrlyq transformasiya jaghdayynda Qazaqstannyng mediajýiesining túraqty әri sapaly damuyna berik negiz qalyptastyrady.

QR Mәdeniyet jәne aqparat ministrligi

Abai.kz

0 pikir