قازاقستاننىڭ مەديا سالاسىنىڭ دامۋى: ينستيتۋتسيونالدىق جاڭعىرۋ جانە اقپاراتتىق كەڭىستىكتى نىعايتۋ!

سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى سالاسى اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنىڭ جاھاندىق ۇردىستەرىنە سايكەس كەلەتىن جانە ۇلتتىق مەديا جۇيەنى نىعايتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دايەكتى ىسكە اسىرىلۋىن كورسەتەتىن ينستيتۋتسيونالدىق جاڭعىرۋ كەزەڭىنەن وتۋدە.

سالانىڭ دامۋى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋمەن، حالىقارالىق اقپاراتتىق قاتىسۋدى كەڭەيتۋمەن، تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋمەن، جۋرناليستەر قاۋىمداستىعىن قولداۋمەن جانە وتاندىق مەدياكونتەنتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋمەن قاتار جۇرۋدە.

قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قاتىسۋىن كەڭەيتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ۇلتتىق تەلەراديو كومپانيالارى شەتەلدەگى تىلشىلەر جەلىسىن جۇيەلى تۇردە دامىتىپ، حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وقيعالاردى جەدەل جاريالاپ قانا قويماي، قازاقستان تۋرالى وبەكتيۆتى اقپاراتتىڭ شەتەلدىك اۋديتورياعا كەڭىنەن تارالۋىنا ىقپال ەتۋدە.

اتاپ ايتقاندا، Qazaqstan تەلەراديوكورپوراتسياسىنىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن 20 مەنشىكتى ءتىلشىسى جانە اقش، بەلگيا، ۇلىبريتانيا، تۇركيا مەن رەسەيدە ورنالاسقان شەتەلدىك تىلشىلەر قوسىندارى بار. ءوز كەزەگىندە 24KZ اقپاراتتىق تەلەارناسى الەمنىڭ توعىز ەلىندە، ونىڭ ىشىندە ەۋروپا، ازيا، سولتۇستىك امەريكا جانە تاياۋ شىعىس مەملەكەتتەرىندە تۇراقتى تىلشىلىك جەلىسىن قالىپتاستىرعان. سونىمەن قاتار تەلەارنا مالايزيا، گرۋزيا جانە قىرعىزستانداعى شتاتتان تىس تىلشىلەرمەن دە ىنتىماقتاستىق ورناتقان.

سونىمەن بىرگە قازاقستاندىق تەلەارنالاردىڭ حالىقارالىق حابار تاراتۋ گەوگرافياسى كەڭەيىپ كەلەدى. Jibek Joly حالىقارالىق تەلەارناسىنىڭ سيگنالى بۇگىندە سپۋتنيكتىك، كابەلدىك جانە تسيفرلىق پلاتفورمالار ارقىلى الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىندە قولجەتىمدى. ال 24KZ تەلەارناسى قازاقستانمەن قاتار قىرعىزستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىندا رەسمي حابار تاراتادى.

قازاقستان مەديا نارىعىنىڭ جاھاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىككە ىقپالداسۋىنىڭ ماڭىزدى قادامى رەتىندە استانا قالاسىندا حالىقارالىق Euronews تەلەارناسىنىڭ وڭىرلىك كەڭسەسىنىڭ اشىلۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى ىنتىماقتاستىق اياسىندا العاش رەت Euronews Academy ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلىپ، قازاقستاندىق جۋرناليستەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان ترەنينگتەر مەن شەبەرلىك ساباقتارى ۇيىمداستىرىلۋدا.

سوڭعى جىلدارداعى ماڭىزدى وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – مەديا سالاسىنداعى زاڭنامانى كەشەندى جاڭعىرتۋ بولدى. «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى مەن جاڭا «ماسس-مەديا تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلدانىپ، اقپاراتتىق سالانىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ زاماناۋي قۇقىقتىق نەگىزى قالىپتاستىرىلدى.

قابىلدانعان زاڭنامالىق وزگەرىستەر تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ، مەديا نارىعىن رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە، سونداي-اق ءسوز بوستاندىعى قاعيداتتارىن ساقتاي وتىرىپ، وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ دامۋىنا قوسىمشا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. بۇدان بولەك، جاڭا سالىق كودەكسىندە وتاندىق مەرزىمدى باسىلىمدار ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 10 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلىپ، باسپا باق-تىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.

مەديا سالاسىنىڭ دامۋى جۋرناليستەردى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قاتار جۇزەگە اسىرىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن سوڭعى ءۇش جىلدا استانا قالاسىندا 200 وتاندىق باق قىزمەتكەرى جەكە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل باعدارلاما جالعاسىپ، 2026 جىلى ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى وڭىرلەرىندەگى اقپارات سالاسىنىڭ تاعى 66 قىزمەتكەرىنە باسپانا بەرىلەدى.

سونىمەن قاتار جۋرناليستەردىڭ كاسىبي ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. «پارلامەنت ءسوزى» سىيلىعىنىڭ ون جىلدىق تاريحىندا 150-دەن استام جۋرناليست لاۋرەات اتانىپ، ولاردىڭ ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى جوعارى باعالاندى.

بۇگىندە قازاقستاننىڭ مەديا جۇيەسى اۋقىمى مەن ينستيتۋتسيونالدىق دامۋ دەڭگەيى جاعىنان وڭىردەگى جەتەكشى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەردىڭ ءبىرى سانالادى. ەلدە 5303 بۇقارالىق اقپارات قۇرالى تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 3181 مەرزىمدى باسىلىم، 253 تەلەارنا، 97 راديوستانتسيا جانە 1457 اقپارات اگەنتتىگى مەن ينتەرنەت-باسىلىم جۇمىس ىستەيدى.

سونىمەن قاتار ەكى تىلدە جۇمىس ىستەيتىن اقپاراتتىق كەڭىستىك قارقىندى دامۋدا. قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە قاتار قىزمەت كورسەتەتىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ سانى 1600-دەن اسىپ، حالىقتىڭ ءارتۇرلى ساناتتارىنىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋدە.

قازىرگى مەديانىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى – تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى. قازىرگى ۋاقىتتا تسيفرلىق ەفيرلىك تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋمەن قامتۋ دەڭگەيى 95 پايىزدان استى. ينتەرنەتتىڭ تارالۋ دەڭگەيى بويىنشا قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا كوش باستاپ كەلەدى. ەل حالقىنىڭ 93,4 پايىزى ينتەرنەت جەلىسىنە قول جەتكىزە الادى، بۇل وڭىردەگى ورتاشا كورسەتكىشتەن ايتارلىقتاي جوعارى.

بۇل كورسەتكىشتەر تسيفرلىق مەديانىڭ ودان ءارى دامۋىنا، ونلاين حابار تاراتۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ كەڭەيۋىنە جانە وتاندىق اقپاراتتىق كونتەنتتىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋدا.

ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭىستىككە دەگەن قوعامدىق سەنىمنىڭ ارتۋى دا وڭ ۇردىستەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. 2025 جىلى «قوعامدىق جانە ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعى» قوعامدىق قورى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، 18–65 جاس ارالىعىنداعى تۇرعىندار اراسىندا وتاندىق اقپاراتتىق ونىمگە دەگەن سۇرانىس 70,2 پايىزدان استى.

سونىمەن قاتار ۇلتتىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيى جوعارى كۇيىندە ساقتالۋدا. ءتيىستى اقپارات كوزدەرىن پايدالانۋشىلاردىڭ 89 پايىزى رەسپۋبليكالىق تەلەارنالارعا، ال 87 پايىزى قازاقستاندىق ينتەرنەت-رەسۋرستارعا سەنىم بىلدىرەدى. بۇل ۇلتتىق مەدياكەڭىستىكتىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن جانە وتاندىق اقپاراتتىق ءونىم ساپاسىنىڭ ارتقانىن كورسەتەدى.

الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جاريالانۋىنا قاتىستى حالىقتىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيىنىڭ دە جوعارى ەكەنىن كورسەتتى. ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەر ءبىلىم بەرۋ (82%), كولىك ينفراقۇرىلىمى (77%), اۋىل شارۋاشىلىعى (73%), ەكونوميكا (73%), سونداي-اق تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ مەن ولاردىڭ سالدارىن جويۋ (71%) باعىتتارىندا تىركەلگەن. بۇل بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى حالىقتى اقپاراتتاندىرۋداعى ءرولىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى.

تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ قارقىندى دامۋىنا قاراماستان، تەلەۆيدەنيە قازاقستانداعى نەگىزگى اقپارات كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. 2025 جىلعى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا كورەرمەندەر اراسىندا ەڭ تانىمال تەلەارنا – كتك (45%). ودان كەيىن «پەرۆىي كانال ەۆرازيا» (42%) جانە «حابار» (39%) ورنالاسقان.

K Research كومپانياسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، رەيتينگى، اۋديتوريا ۇلەسى جانە كورەرمەن سانى بويىنشا العاشقى وندىققا «پەرۆىي كانال ەۆرازيا»، كتك، Qazaqstan, Astana TV, «31 ارنا»، «جەتىنشى ارنا»، نتك، «مير»، Jibek Joly جانە Qazsport تەلەارنالارى ەنگەن.

ۇلتتىق مەديا قاۋىمداستىعىنىڭ دەرەكتەرى دە وسى ءۇردىستى راستايدى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەلەۆيزيالىق رەيتينگ پەن اۋديتوريا ۇلەسى بويىنشا كوشباسشىلار قاتارىندا «پەرۆىي كانال ەۆرازيا» (0,77% جانە 17,3%), كتك (0,54% جانە 12,23%), «جەتىنشى ارنا» (0,47% جانە 10,59%), «مير» (0,37% جانە 8,35%), «31 ارنا» (0,35% جانە 8%), Qazaqstan (0,35% جانە 7,98%), Astana TV (0,35% جانە 7,79%), نتك (0,35% جانە 7,78%), Balapan (0,15% جانە 3,38%) جانە Qazsport (0,12% جانە 2,77%) بار.

بۇل كورسەتكىشتەر ۇلتتىق تەلەۆيزيالىق كونتەنتكە دەگەن تۇراقتى قىزىعۋشىلىقتىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن جانە تسيفرلىق پلاتفورمالار تاراپىنان باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىنە قاراماستان، قازاقستاندىق تەلەارنالاردىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى ورنىنىڭ بەرىك ەكەنىن كورسەتەدى.

جالپى العاندا، قازاقستاننىڭ ماسس-مەديا سالاسىنىڭ دامۋى ينستيتۋتسيونالدىق، تەحنولوگيالىق جانە قۇقىقتىق نەگىزدەردىڭ جۇيەلى جاڭعىرتىلۋىمەن سيپاتتالادى. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى شارالار ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتى نىعايتۋعا، وتاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە، جۋرناليستەردىڭ كاسىبي الەۋەتىن ارتتىرۋعا جانە قوعامنىڭ ۇلتتىق اقپارات كوزدەرىنە دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە جاھاندىق تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جاعدايىندا قازاقستاننىڭ مەدياجۇيەسىنىڭ تۇراقتى ءارى ساپالى دامۋىنا بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى.

قر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى

Abai.kz