Preziydent 2023 jyly, 17 mausymda, Týrkistan qalasynda ótken II Últtyq qúryltayda «Martin Luter Kingting sózimen aitsaq, mening de bir josparym, tipti armanym bar.

Ol – tәulik boyy júmys isteytin Preziydenttik kitaphana salu. Men múnday kitaphanany Ankarada kórdim. Ol jerde kelushiler әlemde jaryq kóretin kórkem jәne arnayy әdebiyettermen tanysa alady. Osynday kitaphanany bizde de salugha bolady» degen bolatyn. Al bizding Almaty – mәdeny astana. Onda ol birinshi bolyp jol bastauy kerek. Sol joly әkimderding de, mәdeniyet basqarmasynyng da basy istep ketti, «onday kitaphana salynyp bitkenshe, Almatydaghy bir kitaphanany 24/7 istetip kóreyik» dedi de, Jambyl kitaphanasy Respublikada birinshi bolyp 24/7 júmys istey bastady. Oqyrman sanynyng artqanyn birden bayqadyq. Sodan beri, mine, Almatyda 7 birdey kitaphana kýni-týni júmys istey bastady. Álemde qoghamdyq kitaphanalardyng kýni-týni isteui siyrek kezdesetin jaghday. Kóbine uniyversiytetting oqu zaldary ghana 24/7 ashyq bolady. Preziydentting armany jaqynda tolyq oryndalady dep oilaymyn. Óitkeni kýni-týni isteytin kitaphana o bastan soghan ynghaylanyp, soghan eseptelip salynuy kerek. Onday kitaphana Astanada, Almatyda, Qyzylordada qúrylysy bastalyp, salynyp jatyr.

Áygili Ábish Kekilbaydyng bәrimiz jatqa biletin kitap pen kitaphana turaly sózi bar emes pe? Esinizde me? IYә, «Adamdy adam etken – kitap, adamzat etken – kitaphana». Búdan artyq ne aitugha bolady.

Bir kezderi “Internet bar, endi kitap kerek emes” degenbiz. Endi “Jasandy intellekt bar, endi kitap kerek emes” dey bastadyq. Al rasynda, jasandy intellekt kitap oqyghan, kritikalyq oilau jýiesi qalyptasqan adamdardy odan әri biyiktetedi, al syny oilauy qalyptaspaghan, eshqashan kitap oqymaghan adamdy odan әri adastyrady. Endeshe kitaptyng ornyn eshtene de basa almaydy. Kitap oqityndardyng sany artqan sayyn qogham izgilene týsedi. Kitap oqu, aldymen adamnyng ózine kerek ekeni belgili. Biraq sol izgi qoghamdy qúru jolynda kitap oqugha memleketing mýddeli bolyp jatsa, onday qamqorlyqtan ainalyp ketpeysing be?

«Kitap oqu mәdeniyetin damytu jәne zerdeli últ qalyptastyru – mәdeniyet, bilim beru jәne innovasiyalar salalaryndaghy memlekettik sayasattyng basym baghyttary bolyp aiqyndalsyn», 2027 jylghy 1 qantargha deyin «Kitaphana jәne kitap shygharu isi turaly» Qazaqstan Respublikasynyng jana Zanynyng jobasyn әzirlesin;

2027 jylghy 1 qantargha deyin kitap oqu mәdeniyetin damytudaghy jetistikteri ýshin Últtyq syilyq taghayyndasyn;

2027 jylghy 1 qantargha deyin birynghay qoljetimdi Últtyq sifrlyq kitaphana platformasyn qúrsyn;

Jyl sayyn «Zerdeli últ» tújyrymdamasynyng iske asyrylu barysy turaly Qazaqstan Respublikasy Preziydentining Ákimshiligine esep bersin» degen Jarlyq bar qazir.

Kitaphanada, baspada, jýrgen jerimning bәrinde kitap oqudy nasihattaudy men de toqtatpaymyn. Sol jolda istep jatqan sharualarymyzda da san joq, dәl qazir qaysybirin aityp jatayyn. Biraq sonda da OKJ kitapanashylarynyng arasynda «Kitappen kemeldenu» degen atpen korporativtik oqu úiymdastyryp jatqanymyzdy aita salayyn. Onyng maqsaty qyzmetkerler arasynda kitap oqu mәdeniyetin qalyptastyru. Kitaphanashylar bylay da kitapty kóp oqidy, óz mamandyghynyng bilgiri bolu ýshin de onyng paydasy kóp. Sol korporativtik oqugha biraz kitap tandap alyndy. Endi olardy oqyp, talqylay jýrip, sonynda esse jazamyz. Solargha qarap, jyl sonyda «Jyldyng ýzdik essesi», «Eng kóp kitap oqyghan qyzmetker» degen siyaqty marapattar berip, yntalandyramyz jәne ony jyl sayyn dәstýrli týrde ótkizip otyramyz.

Atam zamannan solay oilaymyn: kitap oqyghan adam jaman bolmaydy, demek kitap oqyghan últ ta. Al kitap oqymaytyn adamnyng «tórt dýniyesi týgel» bolsa da bir dýniyesi kem. Kitap oqymaghan adam minezdi, meyirimdi, aqyldy bolsa da, kitap oqymasa bir olqylyghy, orny tolmas olqylyghy bolady. Kitap qana toltyra alatyn bir quysy ýnireyip túrady. Sayasat pen ekonomikanyng tolyp jatqan mәseleleri bar, olar bola beredi, biraq biz túrmystyng sonynda ketpey, ruhaniyatymyzdy, adamy kapitaldy damytudy memlekettik sayasattyng manyzdy baghyttary qatarynda alyp jýrsek, odan jaman bolmaymyz dep oilaymyn. Onda shynymen Zerdeli últ bolamyz. Qazir de jaman últ emespiz, bәrin de tez mengeretin halyqpyz. Biraq kitap oqudy toqtatpayyq.

Banu Dәuletbaeva

Abai.kz