(Diny poema)

(M.B-gha)

— Jýr, Ysqaq, Nege qatyp qaldyn? Jýr!

— Qazir baramyn, — dedi búlaq boyynan búlqynyp.

Nóser qúighan týn edi salqyn-dýr,

Nóserge kirgende aighay da nóserge túnshyghyp.

 

Orysshada Ysqaq — Isaak bop qysqaryp,

Ruhy da, kólenkesi de kóniline almaydy,

Bir әripting auagha úshqanyn,

Tek ghana jymiyp barlaydy.

Tabylmay ketedi bir dybys auada,

Tamshy bop, ýgim bop joghalyp,

Isaak sóz — mayshamnyng túqylynday bop qala ma,

Búryn Ysqaq bop keng jýrgen taralyp.

Jalghyz dybysty qaytarshy aighaylap,

«Isaak! Isaak!» dep jararday janghyryp.

Sol sәtte Isaak mayshamnan jay laulap,

Jalynyn kóterer sәn qylyp.

 

Al, Ybyrayym, qol jetpes esimin,

Jotany, bútany, dúshpan men dostardy shaqyra,

Jisang da ziratty, meshitti, kesh, inim,

Shaqyrtsang da bәrining atynan:

Olargha esh jauap bermeydi. Miynan

Qúlaghy bólinip qalghanday.

Bir dauysty dybystyng joghalghan syiynan,

Dauyssyz dybysty shu basyp alghanday.

Bir dybystyng kemeyuine renjip, jebeli nóserge

Kómey men midyng ýnsizdigin sap qoyghan,

Bir maysham emes-au, bútaghy tap bolyp keselge,

Bútaly úrpaghy qurap, ishpedi tәtti oidan.

 

— Jýr endi, Ysqaq.

— Baramyn. —

— Tezdet.

Jauap beruge bógeldi.

— Neghyp túrsyn?

— Kýtiniz.

— Kýttim ghoy, qaraghym...

Sham qyzartar qaranghylyq ishinde denendi.

— Jýr, qalma.

— Jýgirip kelemin... Býiirin bir qysyp...

Shyghystaghy búlttardyng tobyna búlghaqtap...

— Nege toqtap qaldyn?

— Kózime qúm týsip...

— Qalma artymnan.

— Joq, joq.

— Jýr, qoryqpa!

Bala qúmday qozghalar syrghaqtap.

 

Ysqaq pen Ybyrayym sol shólde,

Jayaulap bet alyp qasiyetti oryngha,

Jyralarmen tórt kýndi ensergen,

Qamyrday bylqyldaq qúmdardyng jolynda.

Qúm dala, qúm ghana.

Týbiri quraghan —

Qúmnyng da ishinde qiyaqtay shópter túr súrlana,

Qúmmen birge kóshedi, qúm «jýr!» dep ymdaghan.

Súp-súrghylt qighaq shóp,

Qaydan nәr alady?

Bir tamshy ylghal joq,

Qiyaqqa úqsaytyn dәmin-ay ananyn.

Tolghan qúm tóbeler — dalalar,

Sanasang san jetpes, salmaghy belgisiz.

Qúm tenizi, týbinde qara jer bar deseng qara nar,

Senbeydi ol da, jer týbin kórgisiz.

Qúm tóbe. Aty onyng — barhandar,

Shól aspany aidagharsha búratylyp túrghanday.

Ybyrayym basady algha alshandap,

Ysqaq ilesip, shólge ózin bughanday.

Kýn batyp, әkening jonyna sәule úryp,

Qúm úitqyp, jel ýdep túrady al...

Ybyrayym til qatty әrenge әldenip:

— Balam, otyn aldyng ba?

— Mine, quraghan búta bar...

 

Janyn soqqylap tas tolqyn barady,

Úzaq әngime kilt tynyp ýzildi-ay!

Bir qarys bútany júlyp ap qarady,

Oydyn, joq, sóilemning qalyndyghynday.

Jaghalausyz qúmdargha jagha sap,

Eki jolaushynyng izderi terendep,

Jaghalaudaghy qayranday bolghanmen qarasan,

Kóbelektey qalqyghan kóbik joq, degenmen.

Tenizding kýngirt jaly joq, jarqyrap

Onda da, solda da basqasha tenizder...

Myna eki jolaushy qayyq bop qaltyrap,

Qayyqty kóterdi tolqyndar, shomylyp kóp izder.

— Shyrpyng ózinde ma?

— Shyrpy mine ghoy.

Jaryq aspangha shaghylysyp kórinbey...

Enkeygen ekeuding arqasyn tilerdey,

Arqadaghy otynnyng bútaghy tebindey...

Ybyrayymnyng qong shúbaty bolypty,

Ár qúdyqtan Ysqaqqa sudy da aldyryp...

Qyrynan qarasang Aygha úqsap kórikti,

O, osy qúmyralary, ózekti qandyryp...

Shyghystan kelgen búlt kókke endi taralyp,

IYnedey, nayzaday shiryghyp oinaghan qúiyndar,

Qara ormanday qorshaydy qadalyp,

Ding bolyp Ysqaqtyng janyna jiylghan.

Sәuleli sanlaulardy qaldyrmay,

Andar arqasymen jaryqty japqanday.

Qara týnekter tómenge japyrlay,

Qús bolyp shanshylyp jatqan ba-ay?!

Qúiyn ormandar shoshayyp shyng bolyp,

Jolaushylar qayyq bop jýzedi entigip...

Qaranghylyqqa qara qúm shyn kómip,

Ot jaqpasa bolmady... Janardy sergitip...

 

Taghy da esimde. Tau boldy sol jerde,

Aru shie aghashtarymen tizilgen soqpaghy...

Eteginde kól boldy, elesin kórgende,

Sol kólding ýstine tanghy bu toqtady...

Tolqyny sybdyrlap, shópteri sybyrlap,

Iz tiymegen iyen soqpaq — qarausyz.

Japyraqtyng kólenkesi shymyrlap,

Kýzinde japyraqtary tógiler amalsyz.

Jaltyraghan túmsyqqa bu jyljyp,

Agharghan dinderdi tyshqany kemirip...

Bútaqtar qúm jaqqa túr mýlgip,

"Qúmda ne bolghanyn bilsem" dep berilip...

Tipti tómenge ósedi salbyrap,

Qúmnyng da ishine súghynyp,

Kólenkelerimen jayady japyraq,

Soqpaqpen bir dene bop tuylyp.

Jyltyr kól betinde — yzyny aranyn...

Qúlaqty bútaqtar arasymen syrgha Ay kep jýzedi,

Eki japyraqtyng kólenkesi 8 sanynyng jasap janaryn,

Osy júmbaq san japyraqty kóterip túr edi.

 

Ybyrayym qarady kenet bir bútaqqa,

Kókjiyekke jayylghan sol bútaq,

Malyna bastady jýrektey shuaqqa,

Maqsaty oryndalatyn boldy shaq.

— Jaqyn qaldyn, — dep bútaq ýn qosty,

Ybyrayymnyng betine sozylyp,

Ybyrayym ýndemey qaranghylyqpen tildesti,

Ysqaq al múny kórgen joq sezinip.

Ol basyn kóterip qarady, kýrsine —

Múndy ormannyng tamyry ashylghan tústargha,

Ýstine jayylghan qúiyndy ormannyng ishine —

Bir júldyz jaryghyn jaghyp, úshty algha...

Taghy biri olardyng janynan

Ótti de, soqyrsha soqtyqqan kesekter

Japyrlap ótedi... Tóbeden jabylghan —

Qúiyndy ormany joghaldy, suyrylyp elester.

Eki qadam jerden bútany kórdi de,

Tastay saldy otynyn, qyzghanyp...

Móldir japyraqqa kózin sendire,

Japyraqty sipalap, qúmgha jýregin tyndatyp...

Jayylghan búta bәrine úqsap shyghatyn —

Ýiding kólenkesine, alapat jarylysqa, imamdyq shapangha,

Donghalaqqa da úqsaydy tómenge ainalyp túratyn,

Ózen atyrauyna, úqsaytyn sәuleli barangha.

Alaqanyna, denene de úqsaytyn,

Jalt qara! Tmyrday taralghan taraular...

Bir ysqyrsang jinalyp, búiryghynnan shyqpaytyn —

Taryday shashyraghan halyq pa, qarandar.

IYә, alaqangha, jýzdegen qolgha da úqsaghan,

Tili joq denening ózindey.

Bar óskeni — sol. Óz әlemi ózin túmshalap,

Kóktemde júldyzdar jinalar, tek sonyng kózindey.

— Tezdet.

— Toqtashy.

— Jýr.

— Qazir.

— Toqtama. (Shatyrdyng astynda túryp alghanday órenim).

— Tezirek. — (Ár kózden jasyrghan zildi bir búrqasyn).

— Jyldamdat. Kettik.

— Qazir.

— Ne dedin?

Úyagha úqsaydy ol búta, balapandary dýniyege

Jasyl qanatymen pyr-pyrlay attanghan.

Qangha da úqsatam, úqsattyng dese múny nege,

Bir qangha úqsaydy, oralmaytyn taralghan jaqtardan.

Bәrinen búryn, deneden kóri úqsaydy janyna,

Jannyng boyy — tolghan diril, qozghalys...

Týiiser dirilder, kólenkelerinde taghy da,

Tuylar qanday bir tolghanys?

Týiisedi, qayta artqa sheginip,

Kese almay joldaryn tayghanap.

Týn ishinde aralasady eminip,

Buyndar iyilip, japyraq oigha qap.

Jaqyndap, sheginer shuyldap,

Túnshyghyp týnekke túrdy úzaq,

Ketuge úmtylsa synady sytyrlap,

Qúlaydy otyn bop qu bútaq.

Ysqyryp jel óter ýstinen,

Alghashqy bútaqqa bar bútaq qayysyp,

Týiinin serpindi kýsh tirep,

Ot kýshin úshyna jayysyp,

Qúdaydyng qúrmetindey qara jel qúlpyryp,

Býkil jerdi kezgen tirlik keypin terbetip.

Sezimi tynshytpay, ómirge yntyghyp,

Bútaqty tirshilik dýbiri terletip...

Sezimning beynesi ghana ma?

Dalighan әri tym nәzik әleming —

Jýz ese aibyndy kýiinde, jan agha,

«Áy, Ysqaq, jýr endi» deytúghyn sәlemin.

Búta ma? Tamyry joq endi,

Sózden de kesek bir әripter...

«K» әrpine bútaq, «U» әrpine tipti de úqsaydy degenmin,

«S» men «t» basqa bir әlemdi dәripter.

«K» bútaghynyng bútasy ekeu-aq,

Ekeu bop kenes!

«U» bútaghy — jalghyz buynnan óngen-di...

Endi sózderdi maghynasynan emes,

Árpining pishininen tanityn kez keldi.

— Áy, Ysqaq!

— Áke, baramyn.

Ishinde ystyghy budaqtap, qatalap,

Qúmyrany auzyna aparyp edi qaraghym,

Byt-shyt boldy jerdi alalap.

Týn. Ákesining janynda Ysqaq,

Úzyn kiyimimen qúmdarda balpandap,

Ay tuyp — әr jana qadamdy núsqap,

Altyn qúmnyng ýstinde jautandap.

Júmsaq qúm tóbeler tausylmay,

Qatty zat bayqalmay, dirildep,

Áke kólenkesindey búdyr әlemge salqynday,

Kókting tesiginen kómeski ýn uildep.

Ay kókjiyekti kógertip, jarqyrata juyp,

Jel iz-týssiz ghayyp bop, tynyshtyq mýlgip,

«Áli alys pa?» dese, — «Jaqyn»,— dep sanqyldata shyghyp,

Ybyrayym búrylmastan

týri ystyq túryp.

Tóbeden tóbege, qaytadan tómen,

Sekseuildey qadap kirpigin jan-jaqqa,

Qatar ilbigen ekeui bayqaghanda ólen,

Oyyn úshyratyn jel de joq aulaqqa.

Týnemel jerge jetip, Ybyrayym,

Ókshesimen qúmdy shúqyraytady,

Úlyna shóp sybyrlady, dedi me sudyrayyn,

Shóp bayyppen bir neni

tynyp aitady.

— Áy, Ysqaq, tezdet, jýrisindi estirt qúlaghyma!

Kózin adyraytyp, auagha tor qylyp jayady.

— Men kele jatyrmyn. Maghan

myna búta

Sybyrlaghanday boldy,—  dedi Ysqaq ayauly.

— Jýre bereyik! — dep Ybyrayym adymyn asha týsip...

Ay qalqyp, týbinde júldyzdar buylyp,

Jyly jymiugha aspan ózin

ghana juyp.

Áueden bir synghyr qúlaqqa ilinip,

Sezesing tek qana auanyng sudyryn, kidirip...

Qúm týnekti tyrmalap bútalar etbettep,

Ár qadam auyrlap barady-au...

Enkeygen ekeuding ónderi kórinbey jer-kókke,

Arqa otynyn Ybyrayym tastay sap qarady-au...

Ot jaqty.

Úshqynymen tarap tús-túsqa alau,

Ashy týtinge kózden jas shyghatyn.

Týn ishine qanatyn qaqqan úshqyngha qarap,

Ysqaq shyrpysyn syndyrghan myna týn.

 

Jýrelep otyryp, oshaqtyng jolyna núsqap:

Otynyn salmaq bop, bilegin týretin:

Biraq, әkesi qolynan ústap:

— Qoya túr, ertenge kerek qoy búl otyn,—

Odan da shóp júl, — dep Ysqaqty,

Túrghyzdy týnergen týnekke.

Áreng ilbiydi, jýrisi solghyn bir yrghaqty,

Týnekten jalghyz ot qondyrghan jýrekke.

 

Synghan bútaqtar oilandy ólimge,

Ólim jetedi endi

olardy quyp,

Olardyng tәnin ghana emes, ózegin bólimdep...

Alayda, basqa bir jazmyshqa —

jol aldy shyghyp.

Shyrpylar úiqygha batqanday bolghanmen,

Jyltyr qúm betinde,

Balqyghan otqa ainalyp yp-ystyq talghammen,

Layyqty sonynda kýl bolyp ketuge.

Kýlder tozangha ainalyp,

Qúm kóshkini astynda bytyrap,

Sonda ras tolyghymen ótedi sorlanyp,

Joyylu, joghalu arany jútyp ap.

Shaynar-au bútany әrtýrli ólimder buyp ap,

Toghaydan shyqqan bóriler әuegi jer kezip —

Týngi menireudi túmsyghymen jarsa ymyrap,

Bútalar qaranghylyq әuenimen terbelip.

Ysqaq shóp júlyp

kishi aghynnan jetti,

Ybyrayym sausaghyn shýberekpen orap, paryqtap,

— Ákel beri!  — dedi de qúshaghyndaghy shópti,

Otqa sala bastady bayyptap.

Qorqynysh azayyp, jaryghy qoldy ústap,

Kýrkildep ýrlegen jalyndy.

— Ertenge otyn ne kerek? — dedi Ysqaq,

Sonda Ybyrayym ýn qatty sabyrly:

— Búl jerge ne ýshin keldik, art jaqta

Qalyp qoyyp, jýrip jetting bir algha...

Qauip te qalyp qoydy aulaqta,

Erteng osynda qúrbandyq shalamyz Qúdaygha.

Shóp terip jýrgende, kórding be

Qúrbandyq ornyn, sen solay órledin.

— Týnekting týbi ghoy ol mýlde,

Qoryqqanymnan boyym múzdap, kórmedim.

—Qúm jatyr qomdanyp, kórsetpey,

Tynshydym.

— Jaraydy, ishking kele ma múny da?

Torsyghyn qysyp, qúyady susynyn,

Ysqaghym shalqaya qarap jútuda.

Aspandy jap-jaryq bir guil japyryp,

— Boldym, — dep ot jaqqa jylynghan.

Basy búlghandap, auzyn sýrtip otyryp,

Majauray bastady jyludan.

Qaranghylyqqa kóz tastap, bir sózin terbetti:

— Qúrbandyq toqtysy qayda endi? — dep túndy.

Kýngirt sәuleli kózine shamyrqanghan sóz jetti:

— Osy shólde... Qúday ózine qajet toqtyny

Ózi tabady, IYemiz ózi qamyn jasaydy...

Ákening kózinde qyzylsary jaltyl shatyrlap,

Kózqarasy otpen, jalynmen toghaydy,

Júldyz jarqyrap, úiqy patshalyghyna jaqyndap.

Ysqaqqa jaqyndap:

— Ana jaqta túr,

Óte eski qúrbandyq orny,

Kim qalaghanyn bilmeymin, bas qatyp....

Qúm tolqyp, bútaqtar ýndemey jeligip...

 

Ot janyp, týtinder júldyzgha úmsynyp,

Áuedegi belgisiz týrtti araydy,

Barlyghy úiqyda, tynyshtyq búlqynyp,

Solay boluy kerek —

Ybyrayym ghana úiyqtamaydy.

Ysqaq úiyqtap jatyp kórdi týs:

Bútaqtar búlghandap aldynda mýlgudey,

Qolyn tiygizgisi keledi, ózine berdi kýsh,

Biraq, japryraq mazasyz biyleydi tiydirmey.

— Kim?

— Búta.

Ne?

— Búta?

Tamyrsyz tús mine,

Áripter sózden de auyrlau mәnge iye.

«K» — bútagha úqsaydy, «U» әrpi tipti de,

«S» men «T» basqa bir әlemdi әldiyle.

Jannyng jolymen bútaqtar úiqasyp,

Toghysyp, týiisip kólbegen,

Búiyghy tynyshtyq ishinen týndi ashyp,

IYilip, jalt etip joghary órlegen.

Bir bútaq tikenin kóterip,

Túmantyp qaraydy aldynan,

Ol jighan qu bútaq elentip,

Tiri bútaqqa úmsynyp qarghyghan.

Bútaqtar úzaryp qol sozyp,

Japyraghy jaqyndap Ysqaqqa.

Jer jyltyrap, bútalar sermelip,

Qaranghylyqqa biyiktep kýsh tapqan.

«S» men «T» qayda?

«KU» — bútaq bop túmandy qaq jardy...

«S» men «T» birlikte gulepti...

«T» әrpi — qúrbandyq orny bop tolghandy,

«S» — onyng ýstinde baylanghan bir toqty.

«KUST (búta)» degen tórt әrip týiisti qay tústa,

Bútaq bop túrghannyng jel shayqap senimin...

Barlyghy týiisip aqyry aiqyshta,

«T» әrpi basady ornyn kóbinin...

«S» әrpi ghana emes joghalghan, búzylyp qorghany,

«U» әrpi ghana emes bútaq bop synatyn,

Kóldeneng syzyghy syrghysa bolghany —

«T» әrpi aiqyshqa ainalyp shyghatyn.

Bútaqtar úzaryp qalqymaq,

Bútaqtar balany qúshaqqa qysqanday.

Bir qúshaq qara jer jarqyrap,

Sәbiyding ýstinen úshqanday.

Sarghayyp atqan tang oigha qap,

Qúrbandyq sәti kep sonynda,

Ybyrayym balany baylap ap,

Ot ornyna әkeldi.

Keshegi oryngha...

Bar otyn sol jerge qoyylghan,

Qúrbandyq ýsteline Ysqaqty jatqyzdy,

Týs siyaqty bir kýige boy úrghan,

Shynayylyqqa úqsaytyn sәt syndy.

Otqa jýn sap kórdi, sausaghyn ot shalyp,

Jýn iyisi qonyrsyp keuledi.

Ybyrayym selebesin alyp toqtalyp,

Balasyn otqa ústap sóiledi:

«Jә, uaqyty keldi» dep, qarady,

Bir qoly balasy basynda.

Sausaghyna ótkir qan tarady,

Tamyrynyng ishinde tasuda.

Qanjar jarqylyna

balanyng janyn

Shaghylystyrmaq boldy da, elentip,

O, Qúday saqta!— dep, kózinde

oynatyp saghym,

Bir perishte shygha keldi qúm tóbeden top etip.

 

— Jeter, Ybyrayym!— degende, abdyrap,

Denesi qara terge malshynyp túr edi,

Pyshaghy susydy, qoldary salbyrap,

Perishte qaghyp aldy da, amandyq tiledi.

— Bәri bitti. Ákesi bola túra

Ybyrayym,

Qúrbandyqqa tәuekel etkensin.

Úmytpaymyz múny dayym,

Kók te razy. Synaqtan ótkensin.

Zúlymdyqsyz әlem qúruymyzdy ongharghay,

Jýr, qinalghandargha jeteyik.

Eshkimdi jaralamaytyn qanjarday

Jarqyrap aqqan ózenderden óteyik.

Myna shópterden de qalynyn izdegenin bildim,

Bizdi kýtken otar-otar malyndy tabayyq.

Sening shatyryndaghy balalaryng — qúmnyn

sanymen tenesetin kýnge barayyq.

Bir tau bar órilgen búlaghy,

Etegi kilemdey jazylghan,

Múnary órmelep әr tanda shyghady,

Betkeyi toghaymen synsytyp jabylghan.

Qanatyn shópteri suyna,

Jel kelse toghayy iyiler alaryp,

Syz tartyp shirigen japyraq búghyna,

Kóktemde qaytadan joghary oralyp.

Japyraqtar úqsaydy ózara,

Jyldar ótsede ózgertpey týrlerin.

Dinder-ay, bútalaryng ósip túr arada,

Jogharyda aq búlttyng qarashy gýldeuin.

Sansyz júldyzdyng jyltyly,

Aspan kýmbezin sәulelep.

Týnde úlghayyp búlaqtyng synghyry,

Ózendey kýrkirep, әurelep...

 

Bútaqtary ýnsiz toghaygha barayyq,

Shópten úya órgen qústary,

Tamyzdyq bolsada bútaghy sorayyp,

Quraghan bútaq joq újmaghy.

Sanandy bastyrma qap-qara búlttargha,

Kózindi ash, múnda ólim nyshany bayqalmas.

Ár búta belgidey ilinip biyikteu tústargha,

Shóldegi úmtylys ýnderin toytarmas.

Mәngilik bútalar býrleude biyikte,

Qara, kýtedi bir jauap ózinnen.

Ybyrayym, jauap qat oghan da, maghan da, sýiikti ol,

Jýrelik,

Jel bozday bastady — bozingen.

Jýrelik Ybyrayym, eline —

Jany men ruhy olardyng tútasqan,

Bar baqyt baylanghan jerine,

Bar nәrse jýz qaytara gýl ashqan.

Olar kóbeyse, qaranghylyq ta kóbeyip,

Kólenkeleri qol-ayaghyn mataytyn.

Ár sózden bir belgi sereyip,

Bastapqy mәnine sonysyn ataytyn.

Kógildir kenistikke jayylym men ormany

Ybyrayym men Ysqaqtay jarq etip.

Qadamdy jútatyn bútalar әldenip,

— Áy, jýrinder, bastalmaq dauyldyng sorly әni.

Ybyrayym, boldy, synnan da óttin, múnarym,

Pyshaqty ap qoydym, dir qaqpa!

Tanghy salqyn núr sipalap bútany,

Jýrelik. Oyanar Ysqaq ta.

Ybyrayym, synnan óttin,

Sóileme, ýning bas,

Sony osy, toqtayyq, janaryp,

Toqtap Ybyrayym, jýzindi ash,

Jetedi, bәri anyq.

 

Shatyrlar, manayy tolghan qoy,

Mynghyrghan qoylarda joq esep.

Álgi búlttarday, ýiirilip ormanday

Shalshyqta búlt elesin eselep.

Byqsidy ot, jýzdegen qús úshyp,

Qazandaghy sýiekke yryldasty itter de,

Aptapta ónderden ter aghyp, týlejip,

Dauystar guildep tiktelgen.

Búlttar betkeyde kólenkelep qoylardy,

Syrghidy, kóterilip kýn de,

Jaltyldaghan qúzdargha búlaghy baylandy,

Týieler kólenkede shógetin birge.

Bútalar sybdyrlap myndaghan shybyngha,

Qoylardyng mynghyry aranyng yzynyn qayyryp,

Tarsyldap balta ýni, qoyshy qarap túr bir shynda,

Malshylar shatyry dalagha daqtay jayylyp.

Bir sanlaudan bir kesek jer bilinip,

Áyelder qoly da kórinip qaldy ma-au,

Búryshqa jaryq pen shang sinisip,

Jarqyshaqqa toly barlyq jer sanlau.

Ár taqtay biledi jarqyshaghyn jaqsyraq,

Qanday asyl aghashtan bolsada,

Qalyn, jinishke, úzyny, qattyraq,

Ózeginde ashylu bastalsa sol ghana.

Aghashtyng qalyng jarqyshaghy aldynda,

Syrttaghysy nege túratyn?!

Aghash ishindegi shayyry balquda,

Tipti de bylyghyp, shylanyp.

Aqyry, shayyr keuip, týgeldey bu bolyp

Syrtqa shyqty da, quysy bos qalyp,

Qighashtap jyljyp, guletip,

Qayda jyljyghanyn bilsin be toqtalyp?!

Pyshaq qadap kór, júqa bolsada,

Basqa jaqqa ýdire tartqanyn bayqaysyn,

Taqtay pyshaqty qasarysyp tartty qanshama,

Kenet ekige aiyrylady, qanday mún.

Qaranghylyq ózekterdi jasyrsa taypalyp,

Beyshara pyshaq búrynghysha tik syzbay,

Qisalandap kesedi-au shayqalyp,

Ózekterde búlqynbay.

Ishtegi jarqyshaq bútaday sabaqtas ýnemi,

Shyrmalyp, soqtyghyp, duyldap,

"Ósip kelemin" dep qaytalap bireui,

Shayyrdyng tozany qara quysta shuyldap.

Barlyghy syrtynan

qar basqanday,

Birli-jarymy terezeni kýzetip,

Ýiding esigi qabyrghamen astasqanday,

Jel bútalar men talshyqty ýietin.

Kireberis kózden tym tasa,

Biraq, pyshaq әrdayym biringhay ishinde.

Eki jaqtyng da qyzmetshisi bolyp túrdy asa,

Alaqan men taqtaydyng birinde.

Qanday kózben qarasa da,

Sanlaudan sýzilip týsken sәule shanmen aralasyp.

Týieler shókken jerge Ysqaq bara sala,

Belgisiz bir jolaushymen sóilesip, sanany ashyp.

Ot byqsyp, jýzdegen qús úshyp,

Qoylardyng mynghyry aranyng yzynyn qayyryp,

Aptapta ónderden ter aghyp, týlejip,

Shatyrlar dalagha daqtay jayylyp.

Mal tabyny jyljidy, qabir qyltiyp,

Búlaq syldyrap, samaly

shópti jaryp,

Selk ete qaldy, menireu auada búl túryp,

Óz esimin taghy bir estip qalyp.

Alysta shatyrlar, kóshedi el lapyldap,

Shyghystan keledi búlt tónip,

Itter oshaqty ainala shapqylap,

Bir tómpeshti kórip qaldy, bútalar býrkenip.

Áyeli, artynda shatyrlar, keng dala,

Qolynda injirding jasyl bútaghy.

Sol bútany búlghap shaqyrdy,

Búta tolghana:

— Jýr Ysqaq, bolashaq әieling Rәbigha túr, әni.

*

— Jýr Ysqaq, nege toqtap qaldyn? Jýr.

— Qazir jetemin, — degeni bútalar ishimen,

Týngi janbyrdyng astynda salqyn túr,

Jyldam aqqan salday aighayy kishirgen.

— Ysqaq, qalyp qoyma.

— Jo, joq, siz jaqqa ótemin!

Aqqayynnyng qaysarlyghymen sóilegen.

— Ysqaq, ýidi úmytqan joqsyng ba?

— Jetemin.

Ákesi terlegen:

— Jaraydy, jýrdik, qap qoyma.

Bala:

— Men kelem.

 

— Jýr, Ysqaq.

— Túra túr.

— Jýr.

— Qazir.

— Kidirme. Bórikting ishine tyghylghan torghayday.

— Tezirek. Jalt qarap bayqatpay búl da bir,

— Tezdet, jýr.

— Qazir.

— Estimedim. Dybys ne ol qanday?

Ysqaq — Isaak bop,

Bir dybysyn kemitti tilimde,

Esesine jana sipatqa

ie bop,

Eki әripting ornyna bir әrip dirildep,

Ýsh ese óteuin әripke jasyryp,

kiyelep.

Oryssha «I» — jay ghana bir jalghau,

Isterding sanyn kóbeyter sóilemde,

Qosu tanbasy sekildi búl manda,

Olardy kim qosatynyn bilmeydi —

Ol, men de.

Qorytyndysy auzymyzgha salynbay, jýremiz,

Búghan arnalghan dybys mýlde joq.

«S» neni bildiretinin bútadan bilemiz,

«S»-nyng baylanghan qúrban ekenin bilgen ek.

«A» әrpi — әripter ishinde kónekóz,

Sózderdi aiyratyn dybys bop tanylar.

Shynynda, qorqynyshty aighay bop

keledi ózi —

Sәby zaryn jamylar,

Qasiret ýni bop, ajal aldynda — taghy zar.

Ony qosarlap «AAA» dep aitsaq, sheshilip,

Toghystyra týssek dybysty bylayghy,

Sózderdi bóletin dybystar qosylyp,

Jantýrshigerlik janayghay qúraydy:

Jalyn «K» -nyng buynyn sharpyp óterdey,

Jalghyz qalghan «A» tike búl úmtylyp,

Eshkimning qoly da pyshaq kótermey,

Azapty tosatyn Ybyrayym da joq, kil tynyp.

Esimning ernine jartysyn qaldy alyp,

Ekinshi jartysyn jalyn jasyryp.

Qúrban taghy da ot ýstinde zarlanyp,

Mine, oryssha Isaak estildi asyghyp.

*

Janbyr bútaqty toqpaqtap kónilsiz,

Qorshaudan әri enirep adam jýregindegi bir úya,

Kózge kórinbey.

— Áy, kim bar? Tek ýnsiz.

—Jýr, Ysqaq. — Túra túr. — Jýr. — IYә.

— Kidirme.

Janbyr shatyrdy úrghylap, dirildep,

— Tezirek.

Ýnemi osylay onymen,

— Tez. — Qazir.

— Estimedim ghoy-men ayaqtalyp sony ýnem.

 

Tolassyz tópelep búl janbyr qiyalap,

Dirildep aqqan su kýieni ketirip,

Kóktemgi japyraqqa qalyng jaz úyalap,

Jaz bolyp jetilip,

Mausymnyng japyraghynan da qalyng jaz

Osynda ýsh ese kórinip,

Jazdaghydan bozghylttau kelse de shópteri, auyldas,

Japyraqtyng kólenkesi eshtene bermesten semirip.

Aghash dinining kólenkesinde jer anyq sezilip,

Jaryqta shanytqan nәrse sonda anyq bayqalyp,

Ýnsiz poyyz zymyrap egistik ishimen kerilip,

Reliske qaray qisayghan ong qaptal alqapta shalqayyp.

Keyin kýni-týn sol jaqtan

Týssiz týtinder budaqtap jýrdi úlyp,

Týtinning ishinde kórinbey ketkenderge aulaqtan —

Poyyz ózin «8» sanynyng ishindegi sheksizdikten jyljytyp,

Ol sol «8»-ding kindik ósin boylay qiyp ótedi.

Onyng shenberleri auylgha, egiske, qorshaugha, jyragha naq tolyp,

Relisting eki jaghynan qaq aiyrylghan tolqyndar ketedi,

Jan-jaqqa, kókterge qaray lap qoyyp.

Poyyz «8» sanynyng ishinen — jel diyirmenining qanattarynyn,

Bolat búrandalardyng qalaqtary ishimen —

Jýitkip. Bir qol bastap keledi aldynda

qarap bәrinin,

Sәule shoghy tóbelerding syrghyp ýstimen.

Dәl sonday sәule shoghy bar ózinde,

Ashkóz qúmarlyqpen shyraqtyng ishine tanylyp úiyqtaghan.

Bau-bau bolghan astyq shoghy sekildi sezilgen,

Matalyp, syrtqa da shyqpaghan.

Poyyz zaulasa, qaranghyda adam jýzderi alaryp,

Aynaladan tóbeleriniz qaraydy.

Temirjoldan taraghan tolqyndar birde joghary,

Birde tómendep, shamdardyng sәulesindey taraydy.

Jaltyratyp, tolassyz sabalap, úshty úryp,

Qaqpany, terezeni janbyr qighashtap úratyn,

Nauadan syzdyqtap su aghyp ysqyryp,

Sulanghan dódege asqaq bop túratyn.

Bir ghana terezede shyraq janyp túr.

Suyq janbyr tereze jaqtauyn osatyn.

Tura shýnette túrghanday anyq búl,

Qaranghyda jalyny dirildep sasatyn.

Ol janghanmen, ainalasy

Kórinbes eleske shyrmala bastaghan,

Týnekte eshqanday jolaushy joq,

Aynalayyn, sen qarashy,

Qarsyda kirpish qabyrgha — túr ýnsiz, saspaghan.

Ýnsizdik baptaghan.

Aula qúlyptauly. Sypyrushy

iship ketken,

Janbyryng bolat qúlypty terbetip.

Týn qanyrap. Shamda qaghazdyng sheti býlk etken,

Topsalar ot qorshap toldy órip.

Qaranghydaghy ilmekter jalynday jiylyp,

Týbinde kiltter jyltyrap hor aityp,

Ilgek, tiyekter, shynjyrlar ýn qatyp úilyghyp,

Tenizding ózindey, ózin búl toghaytyp.

Soghan qaramastan, jaryghyn qaranghygha baghyttap,

Óz ýnin jauynnyn, kirpishting arghy jaghyna jetkire,

Taqtaydyng arghy jaghyna túrsada tabystap,

Óz ishinde janyp túrghan nәrsege ýndeui ótti me?

Taqtaydan qorshauy. Esikte ýsh qúlyp,

Sanlausyz bolghandyqtan, kilting de suyrylmay.

Tórt tarapty týpsiz qaranghylyq biylep túr júlqynyp,

Terezeni asha qalsan, tolqyndar lap qoymaq búrynghyday.

Topsa túr sartyldap, baratyn jol jabyq.

Dәrmensiz yzamen qúlypty qysa týs.

Soghan qaramastan, janyp túr, jana beredi tolghanyp,

Ómirden de zor bir nәrseni jalmap jatyr búla kýsh.

 

Týlki kep, kózderi terezede jarqyrap,

Aldyndaghy әinek shaghylystardy óshirip,

Qaraydy ol. Shyraq janyp túr, qúbylyp, qaltyrap,

Úzyn kólenkelermen qabyrghalardy boyap, esirip,

Jetse de keshigip.

Týlki úzap, syghalay qaraydy,

Ysqyryp, ysqyryq ishinen әldene estilip,

Sózge úqsas bir ýn bar, shyraqty jalyny oraydy,

Shyraghdandy ara men japyraq órnektep, kóp tynyp.

Jan-jaghynda aralar, qanattar, tozan, gýl,

Mys týstes kórinisting tilinde —

Bir sebet, ishinde jemiske oranyp,

Bederlenipti osylay. Bilding be?

Almúrt dәninen kishirek búl órnek.

Biraq shyraqtyng jalyn tili oghan jalandap tebindi,

Óz ýstinde biylep, dirildep, ózin týnekke jibermek,

Basamyn betimdi —

Kýzgi qanyraghan toghayymda qap qoyghan jazghy japyraq sekildi.

1963 jyl

Iosif Brodskiy

Dayyndaghan: Kókbóri Mýbarak

Abai.kz