Qazaq halqynyng Tәnirlik senimi, tәnirlik kózqarasy tarihpen birge joyylyp ketken joq.

Ol  qazaq halqynyng tarihy jadynda saqtalyp qaldy.

Ony osy uaqytqa jetkizgen - qazaqtyng kóneden kele jatqan salt-dәstýrleri, yrymdary men tiymdary, anyz-әpsanalary, jyrlary, maqal-mәtelderi...

Býginde, qazaq dәstýrin «diny túrghyda biregeylendiru» maqsatymen, bizding din ókilderi tarapynan salttar men dәstýrlerding shyghu tarihyn dinge, nemese, dinning bastauynda túrghan payghambarlardyn, olardyng sahabalarynyng ómirin mysalgha alyp, sodan tarqatugha kýsh salyp jatyr...

Al, keybir, dimen ýilespeytin últtyq dәstýrler men qýndylyqtardy - ashyqtan ashyq qaralap, ony qazaqqa jat etip kórsetuge tyrysuda.

Osy jaghdayda, búl mәseleni tek tereng filosofiyalyq analizdi, tereng taldaudy algha salyp qana - aqiqatqa qol jetkizuge bolady.

Eskeru kerek, filosofiya qanday da dindi teriske shygharmaydy.

Ol onyng tarihy ornyn anyqtay otyryp, dinning órkeniyettik, bolmasa, keri ketushilik funksiyalaryn ajyratady.

Dindi tarihy túrghyda saraptay otyryp, dindi «qogham sanasy formatynda» qarastyrady.

Sonda, filosofiyanyng kómegimen kez kelgen din ózin

«Tek biz ghana Qúdaydan týsken edik» degen astamshyl oidan arylyp, ózining belgili bir tarihy kezendegi qoghamdyq sana damuynyng jemisi ekenin moyyndaydy.

Sóitip, bir din erte, bir din kesh payda bolghanynyng sebebi turaly ózderi de pәlsapalyq bilimge qol jetkizedi.

Al, filosofiyadaghy SUBSTANSIYa retinde berilgen QÝDAY úghymy, sóitip, barlyq dinge, jalpy adamzatqa ORTAQ úghymgha ainalady.

Búl - býgingi diny tolerantylyqtyng qaynar bastauy bolyp shyghady.

Tәnir, Avesta, Isuus,  Alla, Budda jәne t.t. qúdaylar - týp-tamyry bir, substansiyalyq maghynada bolyp qabyldana bastaydy.

Aqyl iyesi - adamzat  әlemdegi jeke-dara qúbylys!

Endeshe, jeke-dara Adamzattyng Bir ghana Jaratushysy bar, boluy tiyis.

Ol - attary bólek bolsa da, zaty bir Qúday!

Osyny úghatyn kez keldi...

Ábdirashit Bәkirúly, filosof

Abai.kz