1893 jyly AQSh-ty depressiya jaylady. 17 jasar Djek London Oklend kóshelerinde qanghybas bolyp jýrdi. Ýstindegi kiyimi jyrtyq, qarny ash ol úsaq úrlyq jasaghany ýshin týrmege de týsti.

Djek San-Fransiskodaghy qarapayym otbasynda dýniyege kelgen. Anasy sәuegeylikpen kýn kóretin, al ógey әkesi mýgedek júmysshy edi. On jasynan bastap ol otbasynyng jalghyz tiregine ainaldy: tanghy saghat ýshte túryp gazet taratty, sabaqtan song konservi zauytynda jýk tasydy, demalysta bouling klubynda shar ornatty. Kýnine on segiz saghat manday terin tógip tapqany tek nan men sugha ghana jetetin.

13 jasynda mektepti tastap, qaryzgha toz-tozy shyqqan qayyq satyp aldy da, San-Fransisko shyghanaghynda zansyz úlu aulaumen ainalysty. 17 jasynda tenizshilermen birge Japoniyagha bet alghan tuleni aulau kemesine ornalasty. 19 jasynda Alyaskadaghy «altyn bezgegi» tolqynyna ilikti. Múz qúrghan ólkede ol myndaghan armandaushylarmen birge shatyrda túrdy, nólden tómen qyryq gradus ayazda tong jerdi qazyp, altyn izdedi. Biraq altyn tappady; singa auruynan tisteri týsip, ólim auzynan aman oraldy.

Oklendke oralghanda qaltasynda soqyr tiyn da bolmady. Ógey әkesi qaytys bolyp, anasy men bauyrlary onyng qolyna qarap qaldy. Tabylghan jalghyz júmys – kir juu orny edi. Kýnine on eki saghat boyy ystyq bu men sabyn kóbigining ortasynda kiyim juyp, qoldary siltili sudan oiylyp ketetin.

Birde demalys kezinde ol gazetten shygharmashylyq bayqau turaly habarlandyrudy kórip qaldy. Sodan Alyaskadaghy kórgenderi kóz aldyna keldi: boranda altyn izdegen esi auysqandar, tong jerde shatyr tikken tәuekelshilder...

Ol bir paraq qaghazdy jayyp jiberip, alghashqy әngimesin jaza bastady. Ózine-ózi: «Eger jazushylyq meni osy kir juu ornynan qútqarsa, býkil ómirimdi osy jolgha arnaymyn», – dep sóz berdi.

Osylaysha onyng ayausyz óz-ózin shyndau joly bastaldy: kýnine bar bolghany bes-aq saghat úiyqtap, qalghan uaqytyn kitap oqu men jazugha arnady. Uniyversiytette oqymasa da, ózine Darvinnen bastap Markske, Spenserden Nisshege deyingi «mindetti kitaptar tizimin» jasap aldy. Jat sózderdi qaghazgha jazyp, kereuetine, ainagha, as ýidegi qabyrghagha japsyryp qoydy. Tisin jughanda da, ydys jughanda da, jolda kele jatqanda da jattady. Ózine kýnine myng sóz jazbayynsha úiqygha jatpaytyn temirdey tәrtip qoydy.

Ol Alyaskanyng qarly dalasyn, teniz tolqynymen arpalysqan tenizshilerdi, iyen týzdegi adam men qasqyrdyng ayausyz aiqasyn jazdy. Redaksiyalardan kelgen bas tartu hattary da qarsha borady. Ol olardy bir jerge jinap qoydy, kóp úzamay ýiining býkil qabyrghasy hatqa toldy. Poshta markasyna aqshasy bolmay, keyde qoljazbasyn jiberu ýshin kiyimin lombardqa ótkizetin.

1903 jyly ol bir jyl ishinde ózining ataqty «Tektik saryn» shygharmasyn jazyp shyqty. Oqigha jelisi jyly Kaliforniyadan Alyaskanyng ayazyna satylyp ketken Bak esimdi tóbet tónireginde órbiydi. Qamshynyng astynda jýrip, bóltirikterding úlyghanyn estigen ol boyynda búghyp jatqan tabighy jabayy instinktin oyatady. Búl oqigha býkil әlem oqyrmanynyng jýregin eljiretip, onyng erkindikke úmtylghan songhy qadamy júrtty tәnti etti.

Búl kezde ol bar bolghany 27 jasta edi. Álemdik baspalardan tapsyrys qarsha borap, ol óz zamanyndaghy eng qalamqysy joghary jazushygha ainaldy. Bir sóz ýshin alatyn aqshasy kir juu ornyndaghy bir ailyq enbekaqysynan asyp týsetin.

Ol qalamnyng qúdiretimen bala jumysshydan, qanghybas tenizshiden әlemdik dengeydegi jazushygha deyingi ghajayyp joldy basyp ótti. Djek London shygharmashylyq pen talpynystyng egiz ekenin dәleldep ketti.

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz