Qazaqstan Respublikasy Preziydentining Ákimshiligine!

Kóshirmesi:

• Qazaqstan Respublikasynyng Premier-ministrining orynbasary, Mәdeniyet jәne aqparat ministri Balaeva Aida Ghalymqyzyna,
• Qazaqstan Respublikasynyng Oqu-aghartu ministri Sýleymenova Júldyz Dosbergenqyzyna,
• Qazaqstan Respublikasynyng Oqu-aghartu ministrligi Ybyray Altynsarin atyndaghy Últtyq bilim akademiyasyna,
• Qazaqstan Respublikasy Oqu-aghartu ministrligining Respublikalyq ghylymiy-praktikalyq bilim mazmúnyn saraptau ortalyghyna,
• Búqaralyq aqparat qúraldaryna!

AShYQ HAT

Tәuelsizdik jyldarynda mektep baghdarlamasy birneshe ret týbegeyli ózgerdi. 1996 jyly «Jana buyn oqulyqtaryn dayyndau men basyp shygharu tújyrymdamasy» (QR Ýkimetining 1996 jylghy 25 qyrkýiektegi №1171 Qaulysy) arqyly kenestik birynghay oqulyqtardan bas tartyp, últtyq mazmúngha negizdelgen otandyq oqulyqtar jýiesine kóshtik. 2004 jyly (QR Preziydentining 2004 jylghy 11 qazandaghy №1459 Jarlyghy) 12 jyldyq oqytu modeline dayyndyq bastaldy. Al 2016 jyly (QR Preziydentining 2016 jylghy 1 nauryzdaghy №205 Jarlyghy, QR BGhM 2016 jylghy 23 qarashadaghy №668 búiryghy negizinde) qazirgi «janartylghan mazmúndaghy» baghdarlama qoldanysqa engizildi.

Songhy reformagha on jyl uaqyt boldy. Dәl osy uaqyt ishinde ghylymy qauym men tәjiriybeli әdisker-ústazdar búl janartylghan baghdarlamanyng kemshiligin aitumen keledi:

B.Qapalbek (Ádebiyetti jýiesiz oqytu kimge qajet? «Qazaq әdebiyeti» gazeti. 26.01.2018) https://qazaqadebieti.kz/13546/debietti-zh-jesiz-o-ytu-kimge-azhet

J.Dәdebaev (Qazaq әdebiyeti pәnining janartylghan baghdarlamasy. «Qazaq әdebiyeti» gazeti. 09.03.2018) https://qazaqadebieti.kz/13936/aza-debieti-p-nini-zha-artyl-an-ba-darlamasy

J.Dәuletbekova (Qazaq tili pәnining janartylghan oqu baghdarlamasynda kemshilik kóp. «Egemen Qazaqstan» gazeti. 13.06.2018) https://egemen.kz/article/170353-qazaq-tili-panininh-dganhartylghan-oqu-baghdarlamasynda-kemshilik-kop

B.Júmaqaeva (Ádebiyet pәnin qalay oqytyp jýrmiz? «Qazaq әdebiyeti» gazeti. 01.12.2020) https://qazaqadebieti.kz/27182/debiet-p-nin-alaj-o-ytyp-zh-rmiz

B.Qapalbek (Janartylghan baghdarlamanyng bes kemshiligi. «abai.kz» aqparattyq portaly. 02.06.2025) https://abai.kz/post/199594

Búl mәsele әleumettik jelide, bilim jýiesine qatysty týrli dengeydegi jiyndarda san mәrte kóterildi, kóterilip keledi. Ókinishke qaray, osy uaqytqa deyin aitylghan syn baghdarlamany ózgertuge alyp kelgen joq. 2017 jyldan beri janartylghan baghdarlama 7-synyptan bastap satylay engizilip, qazir mektep tolyqtay osy qate baghdarlamamen oqyp keledi.

Ashat Aymaghambetov Qazaqstan Respublikasynyng Bilim jәne ghylym ministri bolyp túrghan 2019 jyldyng 13 mausymynan beri oqu baghdarlamasyna qatysty birqatar mәseleler ashyq kóterildi. 2021 jyldyng 21 jeltoqsanynda Núr-Súltan qalasyndaghy L.N.Gumiylev atyndaghy Euraziya últtyq uniyversiytetinde ótken «Qazaq tili men әdebiyeti: oqytu mәseleleri jәne jana kózqaras» atty respublikalyq múghalimder sezinde Aymaghambetov qazaq tili men әdebiyeti pәnderining oqu baghdarlamasyn mindetti týrde janartu kerektigin mәlimdedi. Sezde múghalimder oqytylatyn shygharmalar tizimining tolyq emestigin, grammatikany oqytu jýiesining shashyranqylyghyn, jas erekshelikterin jetkiliksiz eskergendigin jәne baghdarlama maqsattarynyng naqtylanbaghanyn kóterdi. Ministr búl mәselelerdi moyyndap, «Eng basty mәsele – osy eki pәnning oqu baghdarlamasyn janartu bolatyn. Qazaq әdebiyetining mazmúny bolsyn, qazaq tili pәnining mazmúny bolsyn, jetildiretin tústary bar. Oqu baghdarlamasynyng maqsattaryn qayta qarau kerek» dep atap ótti. Ministr múghalimderding úsynystary eskeriletinin, júmys toptary qúrylyp, mәselelerdi sol jyly sheshu kerektigin aitty.

2022 jyldyng 3 aqpanynda Bilim jәne ghylym ministrligining apparat jinalysynda Aymaghambetov taghy da osy mәseleni kóterip, qazaq tili men әdebiyeti pәnderining oqu baghdarlamasy biyl mindetti týrde janartylatynyn resmy týrde mәlimdedi. Ol oqytylatyn shygharmalar, grammatika jýiesi, jas erekshelikteri jәne basqa da mәselelerdi múghalimder kótergenin eske salyp, «Osy mәselelerdi sheshudi әri qaray jalghastyru kerek. Múny osy jyly mindetti týrde tolyq sheshuimiz kerek» dep qorytyndylady.

Aymaghambetovtyng búl ústanymy janartylghan bilim mazmúny engizilgennen keyin payda bolghan syn-eskertpelerge jauap retinde qabyldanghan edi. Keyin ministr 2023 jyly Mәjilis deputaty bolyp, ornyna Ghany Beysembaev 2023 jyldyng 4 qantarynda Oqu-aghartu ministri bolyp taghayyndaldy.

Ol oqu baghdarlamasyna qatysty ózgertulerge asa ústamdylyqpen qarady. Gh.Beysembaev «Oqu baghdarlamasyna ózgeris engize salu onay sharua emes» dep birneshe ret atap ótti. Ol bilim mazmúny memlekettik standarttan bastalyp, ýlgilik oqu baghdarlamasy men oqulyqtargha deyingi úzaq tizbekti qamtitynyn, búl prosess keminde 1,5-2 jylgha sozylatynyn týsindirdi. Asyghys ózgeristerge jol bermeu kerektigin basa aitty.

2024 jyldyng qazan aiynda Gh.Beysembaev 2026 jyldan bastap jana bilim beru baghdarlamasy engiziletinin mәlimdedi. Ol múny «jii ózgeru emes, zandy qúbylys» dep baghalady jәne әr 10 jyl sayyn bolatyn qalypty janartu ekenin týsindirdi. Búl jana standart emes, qoldanystaghy baghdarlamany shyndau bolyp tabylatyndyghyn mәlimdedi.

Osylaysha, ministr A.Aymaghambetov kezinde qazaq tili men әdebiyeti pәnderining naqty kemshilikterin moyyndap, dereu janartudy tapsyrsa, Gh.Beysembaev barlyq pәnderding bilim mazmúnyn 2026 jyldan bastap jýieli jәne úzaq merzimdi týrde janartudy josparlady.

2026 jyldyng mausym aiynda Premier-ministrding orynbasary, Mәdeniyet jәne aqparat ministri Aida Balaeva mektep oqulyqtaryna qatysty manyzdy mәlimdeme jasady. Balaeva qoldanystaghy mektep oqulyqtary men oqu-әdistemelik keshenderge jýrgizilgen taldau nәtiyjesinde 700-den astam eskertpe men qate anyqtalghanyn habarlady. Olardyng qatarynda tehnikalyq jәne stilidik kemshilikter, derektik qateler, mazmúngha sәikes kelmeytin illustrasiyalar, oqu baghdarlamasyna say kelmeytin materialdar jәne eskirgen әdistemeler bar.

Viyse-premierding aituynsha, erekshe alandaushylyq tughyzatyn tústar mynalar: últtyq mazmúngha beyimdelmegen materialdardyng qoldanyluy, matematika pәnindegi qate anyqtamalar men esep shygharu tәsilderi, baghdarlamada qarastyrylmaghan shygharmalardyng engizilui jәne tarihy oqighalargha qatysty jansaq mәlimetter. Keybir oqulyqtar toghyz jyl boyy eleuli ózgerissiz paydalanylyp kelgen. A.Balaeva «Balanyng qolyna tiyetin әrbir oqulyq sapaly, mazmúny dәl, deregi shynayy jәne uaqyt talabyna say boluy kerek» dep atap ótti.

Osyghan baylanysty su jana Oqu-aghartu ministri Júldyz Sýleymenovanyng basshylyghymen ministrlik oqulyqtardy kezen-kezenimen janartudy bastap ketti. Jospar boyynsha:

2026 jylghy 30 tamyzgha deyin – 3 jәne 7-synyp oqulyqtary;

2027 jylghy 1 qantargha deyin – 4 jәne 9-synyp oqulyqtary;

2027 jylghy 1 sәuirge deyin – 8-synyp oqulyqtary janartylatyn boldy.

Ministr A.Balaevanyng derekterine sýiene otyryp, baspa ókilderimen kezdesuler ótkizip, qatelerdi joi jәne sapany arttyru boyynsha naqty tapsyrmalar berdi. Osylaysha, Aida Balaeva mәseleni qoghamdyq dengeyde kóterse, Júldyz Sýleymenova ony is jýzinde sheshuge jedel kiristi.

Biraq oqulyqtardy jay qayta basu (pereizdaniye) kezindegi qatelerdi joiy jetkiliksiz, sebebi mәselening týp-tamyry baghdarlamanyng ózinde jatyr. Ony әsirese, qazaq tili men әdebiyetine qatysty aldynghy eki eks ministr týsinip, iske kirise bastap edi. Sol boyynsha istelip jatqan júmystar kilt toqtap, býgingiler oqulyqtardaghy qatelerdi jóndeumen ghana jәne oqulyq mazmúnyna jana qabyldanghan konstitusiya talaptaryn kirgizumen ghana shektelmek. Búl syrt kózge oqulyqtar jetildirilip jatqanday kóringenimen jóndeu, jetildiru júmystary negizinen tehnikalyq, stilidik jәne derektik sipatta ghana bolyp otyr. Búl qateler jalaulatpay-aq fizikalyq jaghynan tozghan oqulyqtardy qayta basu barysynda onsyz da ret retimen jóndeletin júmystar. Bizge keregi – qoldanystaghy qate janartylghan baghdarlamanyng týbegeyli janarghany.

Qoldanystaghy baghdarlamanyng negizinde qazaq tili men әdebiyeti pәnin oqytu nәtiyje bermeydi. Óitkeni búl baghdarlmada qate kóp. Mәselen, qazaq tilining baghdarlamasyn qarayyqshy:

Birinshi, maqsaty jýiesiz, jetkiliksiz qoyylghan: «Jalpy orta bilim beretin mektepterde «Qazaq tili» pәnin oqytudyng maqsaty – ana tilin qadirleytin, qoghamdyq mәnin týsinetin túlgha qalyptastyru, sonday-aq qazaq әdeby tili normalaryn saqtap, dúrys qoldana biluge, erkin sóilesuge jәne sauatty jazugha ýiretu» delingen. Maqsat anyq qoyylmaghan son, onyng artyndaghy barlyq is qisyq bolatyny belgili ghoy. Qazaq tili pәnin oqytudyng maqsaty anyq bolmaghan song býgingi nәtiyje de mardymsyz.

Qoldanystaghy baghdarlamanyng ekinshi kemshiligi – oqu taqyryptary, «migrasiya, kóshi-qon, jastar mәdeniyeti, tabighat jәne ekologiya jәne t.b.» dep berilgen. Leksikalyq taqyryptardyng búlay beriluining mәni nede? Janartylghan baghdarlamanyng ózegi osynday leksikalyq taqyryptar ma? Búl jaratylystanu nemese basqa pәnderge úqsap ketken joq pa? Eng bastysy, bólim taqyryptaryn dәl osylay aludyng ghylymy negizi bar ma? Búghan qúziretti organdardan eshkim anyq jauap bere almay otyr. Jauaptary – bireu. «Erteng PISA baghalauy kelgende dәl osynday taqyryptar kelip qaluy mýmkin» degen dolbar ghana.

Dybystan mәtinge deyingi til birlikterin alsaq, dybystyng sany belgili, týbir jәne qosymsha morfemalardyng sany da shekteuli, sanauly. Tipti tilimizdegi birtildi sózdiktin  reestrine enetin barlyq sózding de sanyn sanap shyghugha bolady. Al tilimizdegi sóilemderding sanyn sanau mýmkin emes. Sondyqtan biz olardy tipteymiz: jәy sóilem, qúrmalas sóilem, jaqty-jaqsyz, bolymdy-bolymsyz jәne t.b. sóilemder. Mәtin de tura sol sóilemning sany siyaqty kóp. Sóilem sany million bolsa, mәtinning sany milliard. Sondyqtan mektepte osynday týrli-týrli taqyryptarmen júmys istey bereyik, bolashaqta sonyng biri PISA baghalauy kezinde týsip qalar degen oy ghylymy tújyrymgha jatpaydy. Eng soraqysy osy taqyryptardyng mazmúny qazaq tili pәnining bilim mazmúnyna jatady dep oilaytyndar kóp.

Ýshinshi kemshilik – leksikalyq taqyryptardyng grammatikalyq taqyryptarmen sabaqtastyqta bolmauy. Oqulyqtaghy berilgen leksikalyq taqyryp (mәtin) grammatikalyq taqyryptarmen baylanysyp jatqanda ghana bilim jýieli bolady. Ondaghy taqyryptar men mәtinder tilding anyqtamasyna (200 anyqtama) qatysty boluy kerek, sonda ghana oqushy tildi, onyng manyzyn tereng úghynady. Eger publisistikalyq jәne ghylymy stilidegi mәtinderde grammatikalyq taqyryptardyng ózi týsindirilse, tipti keremet bolar edi. Búny bala jýieli qabyldar edi.

Qazirgi baghdarlamada grammatika jýiesiz, beybereket shashylyp berilgen. Búl sheshimi óte kýrdeli, әli de zerttey týsetin óte ózekti mәsele. Lingvistikada grammatika dәstýrli, dengeylik (fonetika, leksika, sózjasam, morfologiya, sintaksiys) jәne funksionaldyq (júmsalymdy) grammatika bolyp bólinedi. Búnyng ekeui de lingvistika mamandyqtaryna akademiyalyq bilim beru ýshin oqytylady. Al bizge keregi – qoldanbaly grammatika. Yaghny mektepke mәtindi tanugha jәne ony tudyrugha, әsirese mәtin tudyru kezinde ondaghy normalardyng búzyluynyng aldyn alatyn grammatika kerek. Pәnning maqsaty – oqushyny dúrys sóileu men sauatty jazugha ýiretu bolsa, onyng kilti – grammatika. Grammatikanyng búl týri oqushy sanasynda týrli normalardy bilu arqyly kóp qoldanylu, kóp daghdylanu arqyly qalyptasady.

Búryn fonetika, leksika, morfologiya, sintaksisti kezen-kezenimen әr synypta oqytatynbyz. Jana baghdarlamada grammatikalyq materialdar shiyrshyqtalyp berilgendey kórinedi, biraq onyng ózi jýiesiz, beybereket shashylyp jatyr. Búl tilding jýiesin týsinuge kedergi keltiredi. Jýieli berilmegen bilimnen oqushynyng pәnge degen qyzyghushylyghy tómendeydi.

Tórtinshi kemshilik – tyndalym men aitylym daghdysyn birge beru. Mәtinmen júmys eki bólimnen túrady: mәtin tanu jәne mәtin tudyru. Mәtin tanu daghdylaryna oqylym men tyndalym jatatyn bolsa, mәtin tudyru daghdylaryna jazylym men aitylym jatady. Osy qyrynan qaraytyn bolsa, ekeuin birge qarastyru mýlde aqylgha syimaytyn nәrse. Dúrysynda mətin tanu (oqylym-tyndalym) men mətin tudyru (aytylym + jazylym) paralleli berilui tiyis. Tyndalym (auditoriyada aqparat qabyldau) men aitylym (auyzsha sóileu) daghdylary bir-birimen tyghyz baylanysty ekeni anyq. Alayda oqu maqsatynda olardyng birge berilui búl daghdylardyng jeke-jeke damuyna kedergi keltiredi. Oqushy tek tyndap aitpaydy, jazady da. Sonday-aq tyndap qana emes, oqyp ta aitugha bolady. Baghdarlama jasaushylar búny eskermegen.

Besinshi kemshilik. Ár stilige tәn tiptik erekshelikter bar: qúrylymynda, mazmúnynda jәne ondaghy qoldanylatyn tildik qúraldarynda jәne t.b. Baghdarlamada mәtin tanu kezinde osy aitylghandardy mengerudi maqsat etip qoyamyz, al daghdy qalyptastyru kezinde olardy ýlgige almaymyz. Búl –dúrys emes. Mәtin tanu barysynda oqushygha osylardy ýlgilep, osynday janrda mәtin tudyru daghdysyn qalyptastyruymyz kerek. Ol ýshin oqushy mәtindi tiptey bilui, әr stilige tәn janrlardyng sipatyn tanyp, talday bilui qajet. Osy daghdygha asa mәn berilui kerek. Sonda oghan mәtin týzu, mәtin tudyru onaygha týsedi

Bizde auyzeki stiliden basqa stilider tek jazbasha núsqada degen týsinik qalyptasqan. Barlyq stiliding auyzsha núsqasy da bar ekeni belgili. Yaghny qazaq tili pәnining basty maqsaty mәtin tudyru auyzsha jәne jazbasha týrde jýzege asady. Daghdy qalyptastyru kezinde osy eki týrin de ÚMJ-da anyq kórsetip, jaydan kýrdelige qaray shiyrshyqtay otyryp qatar alyp jýruimiz kerek. Pәn boyynsha oqushygha beriletin  bilimning mәni auyzsha-jazbasha mәtin tudyru bolsa, oqu ýrdisinde soghan jetuding joly anyq kórinip túruy kerek. Býgingi qoldanystaghy janartylghan baghdarlamada búl kemshin.

Qazir biz funksionaldyq sauattylyq degendi kóp aitamyz. Múny últ ústazy A.Baytúrsynúly kerek bilim deydi. IYә, mektepte oqytylatyn bilim oqushynyng ómirine kerek bilim boluy qajet. Múnday bilimning ózegi pәnning maqsaty men pәnning bilim mazmúnynan anyq kórinip túruy kerek. Qazaq tili men әdebiyeti pәni boyynsha janartylghan baghdarlamada búl anyq kórsetilmegen. Sóileu men jazudy jәne últtyq bolmys pen qúndylyqty qalyptastyratyn búl pәnderdi mekteptegi ózge pәnderden erek qoiymyz kerek. Ózge pәnderden alghan bilim bolashaq sol salanyng mamanyna ghana kerek bolsa, qazaq tili men әdebiyeti pәni mektepte oqyp jatqan barlyq oqushynyng bolashaghyna tegis kerek bilim bolyp tabylady. Óitkeni sóilemeytin, jazbaytyn maman bolmaydy, sonday-aq últtyng qúndylyghyn boyyna sinirmegen adam da tolyq bolmaydy.

Qúrmetti Preziydent әkimshiligi!

Osy aitylghandardy eskerip, orta bilimge jauapty qúrylymdargha mekteptegi qazaq tili men әdebiyeti pәnining baghdarlamasyn sol qate kýiinde qayta úsynbay ghylymy kópshilikting talqysyna salyp, týbegeyli ózgertiluin qadaghalauynyzdy súraymyz.

Qol qoyshylar:

1. Erden QAJYBEK – «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası»-nyng preziydenti, QR ÚGhA akademiygi, filologiya ghylymdarynyng doktory, professor.
2. Bayynqol QALIYEV – filologiya ghylymdarynyng doktory, professor.
3. Fauziya Orazbaeva – filologiya ghylymdarynyng kandidaty, pedagogika ghylymdarynyng doktory, professor.
4. Aygýl ISMAQOVA – Nazarbaev uniyversiytetining professory, alashtanushy-ghalym, әdebiyettanushy.
5. Anar SALQYNBAY – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytenining professory, filologiya ghylymdarynyng doktory.
6. Orynay JÚBAY – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytenining professory, filologiya ghylymdarynyng doktory.
7. Janat DÁULETBEKQYZY – Qazaqstan-Britan tehnikalyq uniyversiytetining professory, p.gh.d.
8. Bijomart QAPALBEK – «Qazaq tili» mektep oqulyqtarynyng avtory, «Abay mektepterinin» 5-9 jәne 10-11-synyptaryna arnalghan «Qazaq tili» oqu pәninen ýlgilik oqu baghdarlamasynyng avtory, filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
9. Qalamqas QALYBAEVA – Abay atyndaghy Qazaq últtyq pedagogikalyq uniyversiytetining professory, Filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
10. Rayhan IMAHANBET – Ahmet Baytúrsynúly muzeyýiining jetekshisi, «Til qúral» oqu-әdistemelik, ghylymiy-zertteu ortalyghynyng diyrektory, Ál-Faraby Qazaq últtyq uniyversiytetining dosenti.
11. Aman ABASILOV – Qorqyt ata atyndaghy Qyzylorda uniyversiytetining qauymdastyrylghan professory, Filologiya ghylymynyng kandidaty.
12. Altynay ASQAROVA – L.N.Gumiylev atyndaghy EÚU «Abay akademiyasy» ghylymiy-zertteu institutynyng bólim basshysy, filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
13. Edilbay OSPANOV – Abay atyndaghy Qazaq últtyq pedagogikalyq uniyversiyteti Filologiya fakulitetining dekany, filologiya ghylymynyng kandidaty.
14. Jannat QYRYQBAEVA – Últtyq qúndylyqtar akademiyasynyng korrespondent mýshesi.
15. Shynar QAPANTAYQYZY – L.N. Gumiylev atyndaghy Euraziya últtyq uniyversiytetining professory, p.gh.d.
16. Jayna SATKENOVA – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining filologiya jәne әlem tilderi fakulitetining dekanynyng oqu-әdistemelik jәne tәrbie júmysy jónindegi orynbasary, professor.
17. Jәmila OTARBEKOVA – Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining professory, filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
18. Altynay TYMBOL – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining professory, filologiya ghylymdarynyng doktory.
19. Bereke JÚMAQAEVA – Sýleymen Demiyrel uniyversiytetining professory, pedagogika ghylymdarynyng kandidaty.
20. Quantqan VANOV – Til janashyry, matematik ghalym, pedagog, әuesqoy kompozitor.
21. Qúralay MUHAMADY – S.Demiyrel atyndaghy uniyversiyteti «Tildik bilim beru» kafedrasynyng professory, filologiya ghylymdarynyng doktory.
22. Ábdijәlil AQKÓZOV – Filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
23. Bolat BORANBAY – Qorqyt ata atyndaghy Qyzylorda uniyversiytetining dosenti, Filologiya ghylymynyng kandidaty.
24. Shohan ShORTANBAY – Ál-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining agha oqytushysy.
25. Almas NAYMANBAY – Abay atyndaghy Qazaq últtyq pedagogikalyq uniyversiytetining agha oqytushysy.
26. Aynúr KÓShEKOVA – Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining professory. Filologiya ghylymdarynyng kandidaty.
27. Tóleubek ZAYSANBAEV – S.J. Asfendiyarov atyndaghy Qazaq últtyq medisina uniyversiytetining dosenti, f.gh.k.
28. Janat SÁRSENBAY – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiyteti, A.Baytúrsynúly atyndaghy qazaq til bilimi kafedrasynyng PhD doktory.
29. Nazgýl ILIYaS – Memlekettik tildi damytu institutynyng ghylymy qyzmetkeri, PhD doktor.
30. Gýlnar ESKERMESOVA – Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining agha oqytushysy, PhD.
31. Botagóz NÚRJANOVA – Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetininauymdastyrylghan professor m.a., PhD
32. Núrjan SEYSENBEK – Memlekettik tildi damytu institutynyng diyrektory, L.N. Gumiylev atyndaghy Euraziya últtyq uniyversiytetining PhD doktoranty.
33. Serik ERGhALY – Singevit jazu jýiesining avtory, lingvist, mәdeniyettanushy,​ L.N.Gumiylev ​atyndaghy ​Euraziya​ Últtyq uniyversiytetining doktoranty.
34. Nazira DOSAN – әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining PhD doktoranty, ​A.​Baytúrsynúly ​atyndaghy​ Qazaq ​til ​bilimi kafedrasynyng oqytushysy.
35. Meyramgýl NÝSÝPBEK – Qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi, pedagog-sheber, «Y. Altynsariyn» tósbelgisining iyegeri, zeynetker ústaz.
36. Miramkýl JAQSYMOVA – Qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi, pedagog-moderator.
37. Meruert MAZARJANOVA – Almaty qalasy, № 42 jalpy bilim beretin orta mektebining qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi, pedagog-zertteushi.
38. Aqerke SAMARHANOVA – Memlekettik tildi damytu institutynyng ghylymy qyzmetkeri.
39. Marhabat JOShYBAEVA – Almaty qalasy 148 mektep-gimnaziyanyng bastauysh synyp múghalimi, pedagog-sheber.
40. Saltanat JANTASOVA – «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
41. Aida MÚHAMETQALIYEVA – Túran uniyversiytetining oqytushysy.
42. Móldir AMANTAY – «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
43. Jansaya SMAN – Filologiya ghylymynyng magistri, «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
44. Mәdina IYSENBAY – «Bilim innovation group» JShS-ning ghylymy qyzmetkeri.
45. Dinara MEYRAMBEKQYZY – «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
46. Araylym KALENBEKOVA – «Bilim innovation group» JShS-ning ghylymy qyzmetkeri.
47. Mayra TURKBENBAEVA – «Qazaq Tili Halıqaralıq Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
48. Arujan​ MAHANBETQYZY – «Qazaq ​Tili​ Halıqaralıq ​Akademiyası» ýkimettik emes, kommersiyalyq emes mekemesining ghylymy qyzmetkeri.
49. Áliya ​ALPYSBAY ​–​ «Bilim ​innovation ​group»​ JShS-nin​ ghylymy qyzmetkeri.
50. Aqtolqyn TÚRGhYMBAY – «Bilim innovation group» JShS-ning ghylymy qyzmetkeri.
51. Bekzat QAMBAROVA – Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining doktoranty.
52. Tolqyn DÝISENGhALY – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
53. Aygýl KADIROVA – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
54. Lazzat KULJABAEVA – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
55. Abjamalova Sh.E. – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
56. Aqnúr ShAMShADIYNQYZY – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
57. Shúgha ERGhALIQYZY – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
58. Túrlybek Q.A. – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
59. Aqerke ONGhARBEKOVA – qazaq tili men әdebiyeti pәnining múghalimi.
60. Nazerke ORAZHAN – Halyqaralyq biznes uniyversiytetining agha oqytushysy.

Abai.kz