Qazaqstannyng Qashaghan ken ornyna qatysty halyqaralyq arbitrajda kótergen 10,7 mlrd dollarlyq talaby Nazarbaev dәuirindegi múnay kelisimderin qaytadan kýn tәrtibine shyghardy. Sayasatker Qazybek Beysebaev memleket baylyghyn bóliske salghan qújattardyng qalay bekitilgenin qoghamnan jasyrmay tekserip, eks-elbasydan jauap alatyn uaqyt jetti dep mәlimdedi, dep jazady Ertenmedia.kz.

Ayta ketelik, әzir Astana Qashaghan jobasynyng sheteldik qatysushylarymen halyqaralyq arbitrajda daulasyp jatyr. Shataq sharttardyng jalpy qúny 10 milliard dollardan asyp jyghylady.

Qashaghandaghy ónimdi bólu turaly negizgi kelisim 1997 jyly jasalyp, 2008 jyly oghan eleuli ózgeris engizilgen. Shart boyynsha investorlar óndiriske júmsaghan shyghynyn aldymen múnay esebinen óteydi, sodan keyin ghana tabys memleketpen keng kólemde bólisiledi. Beysebaevtyng payymynsha, shyghynnyng qoldan ósirilui Qazaqstannyng óz múnayynan týsetin ýlesin ondaghan jylgha keyin syrghytyp, Últtyq qor men budjetke orasan zalal keltirgen.

«Eger kelisimder últtyq mýddeni eskerilip jasalghanda, Últtyq qorda qazir әldeqayda kóp qarajat jatar edi. Budjet te býgingidey qysymgha týspes edi», – deydi sayasatker.

Ol qazirgi daudy 2003 jyly AQSh-ta bastalghan atyshuly «Qazaqgeyt» isimen baylanystyruda.

Sol kezde amerikalyq kәsipker, Nazarbaevtyng uәziri Jeymis Giffenge Batys kompaniyalaryna múnay-gaz kelisimderin alyp beru ýshin Qazaqstannyng joghary lauazymdy túlghalaryna ondaghan mln dollar para berdi degen aiyp taghylghan. Ústalghan sәtinde onyng qolynda Qazaqstannyng diyp.pasporty bolghan.

Iste Núrsúltan Nazarbaev pen eks-premier Núrlan Balghymbaevtyng aty atalghan.

Is nasyrgha shapqanda, Giffenning qorghaushylary onyng AQSh barlau qúrylymdarymen (SRU) baylanysta júmys istegenin mәlimdegen. Qúpiya qújattar aralasqan 7 jyldyq sottan keyin negizgi jemqorlyq aiyptary alynyp tastalghan. Sudiya Giffendi tolyq aqtap, «amerikalyq patriot» dep ataghan-túghyn.

«Nazarbaevtyng janynda elimizding diplomatiyalyq pasportymen jýrgen AQSh tynshysy otyrdy. Sonyng túsynda memleketke tiyimsiz, kiriptar kelisimder tanyldy. Al el basshysy múnday ekonomikalyq diyversiyadan beyhabar boldy deu aqylgha syimaydy. Múny Otangha jasalghan opasyzdyq demegende ne deymiz?» – dep jazdy Beysebaev.

Beysebaev Nazarbaevtyng kezinde jasalghan iri kelisimderdi qayta qaraytyn qoghamdyq komissiya qúrudy úsynyp otyr.

Abai.kz