Tehnologiyanyng órleui júmys yrghaghy men kýndelikti túrmysymyzgha búryn-sondy bolmaghan serpin әkeldi.

Generativti jasandy intellekt (JI) úsynatyn joghary ónimdilik pen shygharmashylyq mýmkindikterge arbalmau mýmkin emes. Dese de, búl qarqyn ýlken pikirtalas tudyrdy: JIY-ge arqa sýieu bizding kognitivti (tanymdyq) qabiletterimizdi әlsirete me, әlde kerisinshe, jana beleske kótere me?

«Adamdardyng JY kómegimen kóptegen tapsyrmalardy sapaly oryndaytyny dәleldengen. Biraq basty saual – ony túraqty paydalanghanda jeke daghdylarymyz ne bolmaq?» – deydi Pardiu Uniyversiytetining psihologiya ghylymdarynyng dosenti, daghdylardyng qalyptasuy men uaqyt óte degradasiyagha úshyrauyn zertteushi Bruk Maknamara (PhD).

Zertteuler kórsetkendey, tapsyrmalardy JIY-ge onay tapsyra salu (kognitivti jýktemeni syrtqa ysyru) daghdynyng әlsireuine әkelui mýmkin. Degenmen, mәsele óte kýrdeli: passivti tútynu intellektti sarqysa, oilanyp, jýieli týrde qoldanu syn túrghysynan oilau men shygharmashylyqty arttyrady.

Adam balasy tabighatynan aqyl-oy kýshin ýnemdeuge beyim (kognitivti sarandar). Telefon nómirlerin nemese kýntizbeni qúrylghygha senip tapsyrghanday, aqparatty óndeu auyrtpalyghyn syrtqy qúraldargha artamyz. GPS navigatorlaryn túraqty qoldanu adamnyng kenistikti baghdarlau qabiletin tómendetetini siyaqty, generativti JY de aqyl-oydyng tereng qatysuyn azaytady. Microsoft men Karnegy Mellon uniyversiytetining 319 sarapshy qatysqan zertteui kórsetkendey, JIY-ge tym qatty senetin qyzmetkerler jana iydeya óndirude, sheshim qabyldauda nemese jana taqyrypty mengerude syn túrghysynan oilanudy siyretedi.

Uniyversiytettik London kolledjining professory Mutlu Chukurova: «Qazirgi adam men JY arasyndaghy qarym-qatynas kóbine tranzaksiyalyq sipatta: súraq qoydym, jauap aldym, kettim. Búl passivti prosess aqyl-oydyng damuyna emes, kognitivti atrofiyagha (sarqylugha) әkeledi», – dep eskertedi. JIY-di qoldanudyng nәtiyjesi paydalanushynyng ishki biliktiligine tikeley baylanysty:

Tәjiriybeli mamandar: JY úsynghan derektegi qateler men logikalyq shiykilikterdi birden bayqaydy. Olar ýshin JY – tek uaqyt ýnemdeytin assistent. Bastaushylar men studentter: Bazalyq bilimi qalyptaspaghandyqtan, JIY-ding búrys payymdaularyn ajyrata almay, dayyn ónimdi syny taldausyz qabyldaugha beyim keledi. Maykrosofttyng әleumettik psihology Devid Evanstyng aituynsha, búl prosess tek «biliksizdendiruge» emes, «biliktilikti arttyrugha» (upskilling) da aparuy mýmkin. Bosaghan uaqytty kýrdelirek izdeniske baghyttasaq, JY bilimdi terendetuding taptyrmas qúralyna ainalady.

JY búrynnan bar bilimdi biriktirip, jinaqtaugha sheber bolghanymen, mýlde sony, jana iydeyalar oilap taba almaydy. Nemis zertteushisi Gerlih búl aiyrmashylyqty kórkem mysalmen týsindiredi: «JIY-ge mayshamdy jaqsart deseniz, ol sizge eng jarqyn, úzaq janatyn, arzan әri әdemi maysham jasap beredi. Biraq JY eshqashan mayshamnan elektr shamyna (lampochkagha) ótu turaly iydeyany oilap taba almaydy. Búl – qalyptan tys (out-of-the-box) oilau. Al JY tek búrynnan bar patternderge sýienedi».

Jasandy intellekt – adam intellektyn almastyratyn balama emes, tek ony tolyqtyratyn qúral. Bәsekede ónimdilik pen jyldamdyqty qualaymyz dep, adamzatty ereksheleytin basty qabiletterden – tendessiz qiyaldan, derbes payym men syny oilaudan ajyrap qalmaumyz kerek. Tehnologiya qansha damysa da, bastapqy sheshim men týpkilikti jauapkershilik tek adam aqylynyng enshisinde qaluy tiyis.

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz