تەحنولوگيانىڭ ورلەۋى جۇمىس ىرعاعى مەن كۇندەلىكتى تۇرمىسىمىزعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان سەرپىن اكەلدى.

گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت (جي) ۇسىناتىن جوعارى ونىمدىلىك پەن شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەرگە اربالماۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، بۇل قارقىن ۇلكەن پىكىرتالاس تۋدىردى: جي-گە ارقا سۇيەۋ ءبىزدىڭ كوگنيتيۆتى (تانىمدىق) قابىلەتتەرىمىزدى السىرەتە مە، الدە كەرىسىنشە، جاڭا بەلەسكە كوتەرە مە؟

«ادامداردىڭ جي كومەگىمەن كوپتەگەن تاپسىرمالاردى ساپالى ورىندايتىنى دالەلدەنگەن. بىراق باستى ساۋال – ونى تۇراقتى پايدالانعاندا جەكە داعدىلارىمىز نە بولماق؟» – دەيدى پارديۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوتسەنتى، داعدىلاردىڭ قالىپتاسۋى مەن ۋاقىت وتە دەگراداتسياعا ۇشىراۋىن زەرتتەۋشى برۋك ماكنامارا (PhD).

زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، تاپسىرمالاردى جي-گە وڭاي تاپسىرا سالۋ (كوگنيتيۆتى جۇكتەمەنى سىرتقا ىسىرۋ) داعدىنىڭ السىرەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. دەگەنمەن، ماسەلە وتە كۇردەلى: ءپاسسيۆتى تۇتىنۋ ينتەللەكتتى سارقىسا، ويلانىپ، جۇيەلى تۇردە قولدانۋ سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ مەن شىعارماشىلىقتى ارتتىرادى.

ادام بالاسى تابيعاتىنان اقىل-وي كۇشىن ۇنەمدەۋگە بەيىم (كوگنيتيۆتى ساراڭدار). تەلەفون نومىرلەرىن نەمەسە كۇنتىزبەنى قۇرىلعىعا سەنىپ تاپسىرعانداي، اقپاراتتى وڭدەۋ اۋىرتپالىعىن سىرتقى قۇرالدارعا ارتامىز. GPS ناۆيگاتورلارىن تۇراقتى قولدانۋ ادامنىڭ كەڭىستىكتى باعدارلاۋ قابىلەتىن تومەندەتەتىنى سياقتى، گەنەراتيۆتى جي دە اقىل-ويدىڭ تەرەڭ قاتىسۋىن ازايتادى. Microsoft مەن كارنەگي مەللون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 319 ساراپشى قاتىسقان زەرتتەۋى كورسەتكەندەي، جي-گە تىم قاتتى سەنەتىن قىزمەتكەرلەر جاڭا يدەيا وندىرۋدە، شەشىم قابىلداۋدا نەمەسە جاڭا تاقىرىپتى مەڭگەرۋدە سىن تۇرعىسىنان ويلانۋدى سيرەتەدى.

ۋنيۆەرسيتەتتىك لوندون كوللەدجىنىڭ پروفەسسورى مۋتلۋ چۋكۋروۆا: «قازىرگى ادام مەن جي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كوبىنە ترانزاكتسيالىق سيپاتتا: سۇراق قويدىم، جاۋاپ الدىم، كەتتىم. بۇل ءپاسسيۆتى پروتسەسس اقىل-ويدىڭ دامۋىنا ەمەس، كوگنيتيۆتى اتروفياعا (سارقىلۋعا) اكەلەدى»، – دەپ ەسكەرتەدى. جي-ءدى قولدانۋدىڭ ناتيجەسى پايدالانۋشىنىڭ ىشكى بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى:

تاجىريبەلى ماماندار: جي ۇسىنعان دەرەكتەگى قاتەلەر مەن لوگيكالىق شيكىلىكتەردى بىردەن بايقايدى. ولار ءۇشىن جي – تەك ۋاقىت ۇنەمدەيتىن اسسيستەنت. باستاۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر: بازالىق ءبىلىمى قالىپتاسپاعاندىقتان، جي-ءدىڭ بۇرىس پايىمداۋلارىن اجىراتا الماي، دايىن ءونىمدى سىني تالداۋسىز قابىلداۋعا بەيىم كەلەدى. مايكروسوفتتىڭ الەۋمەتتىك پسيحولوگى دەۆيد ەۆانستىڭ ايتۋىنشا، بۇل پروتسەسس تەك «بىلىكسىزدەندىرۋگە» ەمەس، «بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا» (upskilling) دا اپارۋى مۇمكىن. بوساعان ۋاقىتتى كۇردەلىرەك ىزدەنىسكە باعىتتاساق، جي ءبىلىمدى تەرەڭدەتۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالىنا اينالادى.

جي بۇرىننان بار ءبىلىمدى بىرىكتىرىپ، جيناقتاۋعا شەبەر بولعانىمەن، مۇلدە سونى، جاڭا يدەيالار ويلاپ تابا المايدى. نەمىس زەرتتەۋشىسى گەرليح بۇل ايىرماشىلىقتى كوركەم مىسالمەن تۇسىندىرەدى: «جي-گە مايشامدى جاقسارت دەسەڭىز، ول سىزگە ەڭ جارقىن، ۇزاق جاناتىن، ارزان ءارى ادەمى مايشام جاساپ بەرەدى. بىراق جي ەشقاشان مايشامنان ەلەكتر شامىنا (لامپوچكاعا) ءوتۋ تۋرالى يدەيانى ويلاپ تابا المايدى. بۇل – قالىپتان تىس (out-of-the-box) ويلاۋ. ال جي تەك بۇرىننان بار پاتتەرندەرگە سۇيەنەدى».

جاساندى ينتەللەكت – ادام ينتەللەكتىن الماستىراتىن بالاما ەمەس، تەك ونى تولىقتىراتىن قۇرال. باسەكەدە ونىمدىلىك پەن جىلدامدىقتى قۋالايمىز دەپ، ادامزاتتى ەرەكشەلەيتىن باستى قابىلەتتەردەن – تەڭدەسسىز قيالدان، دەربەس پايىم مەن سىني ويلاۋدان اجىراپ قالماۋمىز كەرەك. تەحنولوگيا قانشا دامىسا دا، باستاپقى شەشىم مەن تۇپكىلىكتى جاۋاپكەرشىلىك تەك ادام اقىلىنىڭ ەنشىسىندە قالۋى ءتيىس.

دۇيسەنالى الىماقىن

Abai.kz