«Robin jәne Ben, nemese, qaraqshy men dәrihanashy» — Robert Liuis Stiyvensonnyng kórkemdik quaty óte joghary, ballada ýlgisinde jazylghan psihologiyalyq-satiralyq óleni. Stiyvenson búl tuyndyny tek kýlki ýshin emes, adam tabighatynyng tereng qayshylyqtaryn ashu ýshin kórkem shygharma retinde sheber órgen.

Tyndaghyn, qúlaghyndy týr de beri,
Aytayyn ónegeli ertegimdi.
Jaralghan eki týrli nesibemen,
Bolypty Qaraqshy Rob, saudager Ben.

Uelsting jaghalauy shalqyp jatqan,
Jaziraly dalasy shalghyn japqan.
Tolqyny shulap jatqan sol ólkede,
Robiyn, Ben qúlyn-tayday ósti birge.
Qosylsa ózgelerge kýn bermeytin,
Aptalap mektep betin bir kórmeytin.
Tanauyn tartyp oinap bir-birinin,
Sharbaqtan asyp әri zyp beretin.

Biraq ta minezderi boldy bólek;
Robin boldy dóreki, órkókirek.
Batyl әri ójet, taghy, qaytpaytyn,
Batyrynan búrynghynyng aumaytyn.
Al, Beniniz ekijýzdi kәzzaptay,
Syzyp jýrip jymqyratyn bayqatpay.
Minәjat qyp qúdayyna shirkeude,
Býkshendeytin syrtta shen men shekpenge!

Shydatpay ishtegi sol býlik oiy,
Buraday qalysh-qalysh etti óne boyy.
Qyranday qyzyl kórgen alasúryp,
Óz anasyn tonady ózi, qúday úryp.
Kórsetti Rob osylay daralyghyn,
Ishinde jatqan búghyp taghylyghyn.
Jóneldi jolymenen betine alghan,
Jamylyp qaranghy týn júldyz janghan.
Eskende tanghy samal ertesinde,
Jetti ol shalqyp jatqan tenizge de.
Sharappen sylqitty da kapitandy,
Kemege túrghan әzir qarghyp mindi.
Taulary tughan jerding ystyq qanday,
Barady qalyp artta qimay-qimay!

Al, Ben she?
Osal emes kәnigi onyng daghy,
Qadirmendi rektor ghoy jaghynghany.
Týsu ýshin qalay da bir kózine,
IYiledi aldynda onyng ýzile.
Enbegining arqasynda aqyr sol,
Dәrihanagha shәkirt bolyp túrdy ol.

Jel quyp Robin ketti ór tenizge,
Al Benning domalady tasy órge.
Dýkenin jýrgizdi bir kemengerdey,
Shashyn da arasynda jýrdi sәndey.
Kelgende ýiretuge aqyl-kenes,
Tappaysyng odan artyq adamdy esh.

Tenizding sonau qiyan bir shetinde,
Robin er saldy shayqas keskilese.
Barbados endigining manyn ala,
Kóterdi qandy qylysh jaularyna.
Qorqynysh, ýreyding de bilmey birin,
Maydanda dausy kýndey kýrkireytin.
Jaularyn bayqau ýshin kókjiyekten,
Machtagha birinshi bop ózi jetken.
Shayqasqa da kiretin ózi bastap,
Shyghatyn eng sonynda bәrin tastap.
Aytqanyn búljymaytyn zang dep biler,
Aldynda qúraq úshqan tenizshiler.
Esh qaraqshy ómirde búl kórmegen,
Abyroygha bólendi ol bir bóten.

Auyr beynet saldy eske ótkenin,
Saghyndy ol tughan jerding bókterin.
Jayghastyryp sharualaryn aldy da,
Tartyp ketti qaramastan artyna.
Keldi mine - ystyq bәri ózine,
Tanys tóbe, tanys soqpaq - ýiine.
Kýrsindi de sholyp alyp manayyn,
Tanys kóshe – aralady talayyn.
Qysylyp esh, qynjylyp bir jatpastan,
Qonaq ýige týsti baryp saspastan.

Dәrigha-ay! Tu alystan ózim dep
Jetkeninde esil er ansap, shóldep.
Jón edi-au, qúshaq jayyp qarsy alghany,
Júrt biraq qashyp oghan jolamady.

Shalbary, qalpaghy da bir ózgeshe,
Qaqyryna beretin júrt kózinshe.
Súsyna qarap onyng ersi sonsha,
Qorqatyn kórgen kәri, bala-shagha.
Qaymyghyp birese júrt tiksinse shyn,
Qomsynyp keyde tipti mensinbeytin.
Bәrin ait ta, birin ait, óz elinde,
Boldy ol ógey perzent, bóten mýlde.

Týnertti kórgen múnsha zәbir-japa,
Jalghyz rom serigi edi onashada.
Jerinip dәl osylay jýrgen shaqta,
Jolyqty Ben dosyna oida-joqta.
Sәtti kýn, sәtti mezet kelip tura,
Toghysty eki dostyng joly qayta.
Mәz bolyp qúshaqtasty arqa-jarqa,
Býkpesiz sóilesti úzaq syr qatara.
Ystyq kýn, jayghasyp ap kólenkede,
Sóz etti býgingini, ótkendi de.
Aytty Ben jetistigin ózi jetken,
Robtaghy shertti ómirin tenizde ótken.

Aqyry, myqtymyn dep әrkim ózi,
Talasyp qala berdi sózge ekeui.
Qaraytyn ózgelerge shekesinen,
Tenizshi qaldy qoyyp tótesinen:
«Qarashy, búghan qalay qyzyqpassyn,
Júdyryqqa sirә múnday jolyqpassyn.
Saqalym som deneme qúiyp qoyghan,
Sús berip túrar ónim kýn qaqtaghan.
Otyram kabaqtarda kekirik atyp,
Jútam da stingomdy sylqyldatyp.
Dorbamda synghyrlaydy altyndarym,
Qylyshtyng jýzimenen tapqan malym!»
Ben basyn shayqady da sózge kóshti:
«Qúrysyn qanghybastyng kórgen kýni.
Qan maydan – jenesin, ya útylasyn,
Sen solay tapqanyndy jep tynasyn.
Áureng kóp-aq, arpalys, әbiger kil,
Tapqanyng jyrtyghyna jetpeydi bir.
Odan da qalghanynda aqyl tauyp,
Nan tabu bolmaytyn ed múnsha qauip.
Jay jýrip, anyq basqan jandar ghana,
Tynysh úiyqtap, jetedi maqsatyna.
Janyn jaldap, basyn tikken qaterge,
Qaraqshyny tabysty odan dey kórme.
Mәz bolasyng bes-on tiyn dorbanda,
Mening aqsham jatyr ósip qorlarda.
Qaltannyng týbin kýnde aqtarasyn,
Baryndy Bridjitterge qaqtyrasyn.
Toymaytyn týni boyy ishu netken,
Júpyny ómir ghoy búl esi ketken?!
Al, myna joldasyna qara naqtap,
Kórgendi jerding qyzyn qoyghan tandap.
(Tolyqtau bolghanymen opaly úrpaq,
Dýiyim jer jasauyna syiy bolmaq).
Aytshy, al, jaghydayym jaraspay ma?!
Qarashy, anyqtap bir ón-boyyma.
Kiyimge ýstimdegi kózing sal da,
Tauyp kór osal jeri, mini bolsa.
Ádilin aitshy, qane, Qúday degen,
Paydagha keneldim men shash etekten.
Jan qinau, qauip-qater, keregi ne?
Seskenem ústaranyng jýzinen de.
Jolaman tenizine shulap jatqan,
Ýiimdey jer joq maghan odan asqan.
Bolmady baylghym da, sener eshkim,
Shәkirtting qarang qalghyr kýnin keshtim.
Otyzdyng segizine shyqqan tanda,
Baq-dәulet búiyrdy aqyr mandayyma.»

«Qanday da» - dedi Robin – «syr bar múnda?»
Mandayyn kórsetti Ben shúqyp sonda.
«Raqmet aitu kerek myna basqa,
Epteytin bәrin daghy osy qasqa.
Týnimen esep soghyp mazalandy,
Tasynday dirmenning shyr ailandy.
Baqylap jaghydaydy elden búryn,
Aylanyng tabady oilap nebir týrin.
Jalghyz-aq shygharmaghyn mynany esten:
Tam-túmdap úrla, biraq, sezdirmesten.
Shyqpasang osy aqyldan mening aitqan,
Adal jan atanasyng el maqtaghan.
Júmysqa alghash kirgen kezim menin,
Kassany kýn qúrghatpay jymqyrushy em.
Al qazir óz dýkenim – ózim qoja,
Tasyghan tabysym bar ózime olja.
Mysaly, ótken kýni – sәrsenbide.
Bir jas qyz keldi mening dýkenime.
Syrqaty sheshesining ýdep tipten,
Emine súray kepti dәri menen.
«Shyday túr, qazir, qalqam,»- dedim daghy
Shashynan aldym sipap qyzdyng taghy.
Opaly isin biraz maqtap-maqtap,
Su toly qútyny sattym aldap.»

«Qart ana she?» - dep baj etti Robin sonda,
«Bilmeymin, jatqan shyghar bir shúnqyrda.»

«Qandy qyrghyn, indet, ólim, soghystar,
Ókiredi shulap teniz – tolqyndar.
Toyyn toylap qandy auyz akula,
Qyzyl josa bókti qangha ainala.
Kýn astynda qaldy bauyr kómusiz,
Zenbirekter gýrsildeydi belgisiz.
Qandybalaq qaraqshynyng ózi de,
Qalar sasyp asau dauyl ótinde.
Baqtym shydap sonyng bәrin kórsem de,
Shyday alman, biraq, sendey zәlimge!»

Jarq etti de ótkir kylysh sol ara,
Qúlady Ben... qaldy qyrda әdira.

Aghylshyn tilinen audarghan: Ámir Qapshyqbayúly

Abai.kz