«روبين جانە بەن، نەمەسە، قاراقشى مەن ءدارىحاناشى» — روبەرت ليۋيس ستيۆەنسوننىڭ كوركەمدىك قۋاتى وتە جوعارى، باللادا ۇلگىسىندە جازىلعان پسيحولوگيالىق-ساتيرالىق ولەڭى. ستيۆەنسون بۇل تۋىندىنى تەك كۇلكى ءۇشىن ەمەس، ادام تابيعاتىنىڭ تەرەڭ قايشىلىقتارىن اشۋ ءۇشىن كوركەم شىعارما رەتىندە شەبەر ورگەن.

تىڭداعىن، قۇلاعىڭدى ءتۇر دە بەرى،
ايتايىن ونەگەلى ەرتەگىمدى.
جارالعان ەكى ءتۇرلى نەسىبەمەن،
بولىپتى قاراقشى روب، ساۋداگەر بەن.

ۋەلستىڭ جاعالاۋى شالقىپ جاتقان،
جازيرالى دالاسى شالعىن جاپقان.
تولقىنى شۋلاپ جاتقان سول ولكەدە،
روبين، بەن قۇلىن-تايداي ءوستى بىرگە.
قوسىلسا وزگەلەرگە كۇن بەرمەيتىن،
اپتالاپ مەكتەپ بەتىن ءبىر كورمەيتىن.
تاناۋىن تارتىپ ويناپ ءبىر-ءبىرىنىڭ،
شارباقتان اسىپ ءارى زىپ بەرەتىن.

بىراق تا مىنەزدەرى بولدى بولەك;
روبين بولدى دورەكى، وركوكىرەك.
باتىل ءارى وجەت، تاعى، قايتپايتىن،
باتىرىنان بۇرىنعىنىڭ اۋمايتىن.
ال، بەنىڭىز ەكىجۇزدى كاززاپتاي،
سىزىپ ءجۇرىپ جىمقىراتىن بايقاتپاي.
ءمىناجات قىپ قۇدايىنا شىركەۋدە،
بۇكشەڭدەيتىن سىرتتا شەن مەن شەكپەنگە!

شىداتپاي ىشتەگى سول بۇلىك ويى،
بۋراداي قالىش-قالىش ەتتى ونە بويى.
قىرانداي قىزىل كورگەن الاسۇرىپ،
ءوز اناسىن تونادى ءوزى، قۇداي ۇرىپ.
كورسەتتى روب وسىلاي دارالىعىن،
ىشىندە جاتقان بۇعىپ تاعىلىعىن.
جونەلدى جولىمەنەن بەتىنە العان،
جامىلىپ قاراڭعى ءتۇن جۇلدىز جانعان.
ەسكەندە تاڭعى سامال ەرتەسىندە،
جەتتى ول شالقىپ جاتقان تەڭىزگە دە.
شاراپپەن سىلقيتتى دا كاپيتاندى،
كەمەگە تۇرعان ءازىر قارعىپ ءمىندى.
تاۋلارى تۋعان جەردىڭ ىستىق قانداي،
بارادى قالىپ ارتتا قيماي-قيماي!

ال، بەن شە؟
وسال ەمەس كانىگى ونىڭ داعى،
قادىرمەندى رەكتور عوي جاعىنعانى.
ءتۇسۋ ءۇشىن قالاي دا ءبىر كوزىنە،
يىلەدى الدىندا ونىڭ ۇزىلە.
ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا اقىر سول،
دارىحاناعا شاكىرت بولىپ تۇردى ول.

جەل قۋىپ روبين كەتتى ءور تەڭىزگە،
ال بەننىڭ دومالادى تاسى ورگە.
دۇكەنىن جۇرگىزدى ءبىر كەمەڭگەردەي،
شاشىن دا اراسىندا ءجۇردى ساندەي.
كەلگەندە ۇيرەتۋگە اقىل-كەڭەس،
تاپپايسىڭ ودان ارتىق ادامدى ەش.

تەڭىزدىڭ سوناۋ قيان ءبىر شەتىندە،
روبين ەر سالدى شايقاس كەسكىلەسە.
باربادوس ەندىگىنىڭ ماڭىن الا،
كوتەردى قاندى قىلىش جاۋلارىنا.
قورقىنىش، ۇرەيدىڭ دە بىلمەي ءبىرىن،
مايداندا داۋسى كۇندەي كۇركىرەيتىن.
جاۋلارىن بايقاۋ ءۇشىن كوكجيەكتەن،
ماچتاعا ءبىرىنشى بوپ ءوزى جەتكەن.
شايقاسقا دا كىرەتىن ءوزى باستاپ،
شىعاتىن ەڭ سوڭىندا ءبارىن تاستاپ.
ايتقانىن بۇلجىمايتىن زاڭ دەپ بىلەر،
الدىندا قۇراق ۇشقان تەڭىزشىلەر.
ەش قاراقشى ومىردە بۇل كورمەگەن،
ابىرويعا بولەندى ول ءبىر بوتەن.

اۋىر بەينەت سالدى ەسكە وتكەنىن،
ساعىندى ول تۋعان جەردىڭ بوكتەرىن.
جايعاستىرىپ شارۋالارىن الدى دا،
تارتىپ كەتتى قاراماستان ارتىنا.
كەلدى مىنە - ىستىق ءبارى وزىنە،
تانىس توبە، تانىس سوقپاق - ۇيىنە.
كۇرسىندى دە شولىپ الىپ ماڭايىن،
تانىس كوشە – ارالادى تالايىن.
قىسىلىپ ەش، قىنجىلىپ ءبىر جاتپاستان،
قوناق ۇيگە ءتۇستى بارىپ ساسپاستان.

داريعا-اي! تۋ الىستان ءوزىم دەپ
جەتكەنىندە ەسىل ەر اڭساپ، شولدەپ.
ءجون ەدى-اۋ، قۇشاق جايىپ قارسى العانى،
جۇرت بىراق قاشىپ وعان جولامادى.

شالبارى، قالپاعى دا ءبىر وزگەشە،
قاقىرىنا بەرەتىن جۇرت كوزىنشە.
سۇسىنا قاراپ ونىڭ ەرسى سونشا،
قورقاتىن كورگەن كارى، بالا-شاعا.
قايمىعىپ بىرەسە جۇرت تىكسىنسە شىن،
قومسىنىپ كەيدە ءتىپتى مەنسىنبەيتىن.
ءبارىن ايت تا، ءبىرىن ايت، ءوز ەلىندە،
بولدى ول وگەي پەرزەنت، بوتەن مۇلدە.

تۇنەرتتى كورگەن مۇنشا ءزابىر-جاپا،
جالعىز روم سەرىگى ەدى وڭاشادا.
جەرىنىپ ءدال وسىلاي جۇرگەن شاقتا،
جولىقتى بەن دوسىنا ويدا-جوقتا.
ءساتتى كۇن، ءساتتى مەزەت كەلىپ تۋرا،
توعىستى ەكى دوستىڭ جولى قايتا.
ءماز بولىپ قۇشاقتاستى ارقا-جارقا،
بۇكپەسىز سويلەستى ۇزاق سىر قاتارا.
ىستىق كۇن، جايعاسىپ اپ كولەڭكەدە،
ءسوز ەتتى بۇگىنگىنى، وتكەندى دە.
ايتتى بەن جەتىستىگىن ءوزى جەتكەن،
روبتاعى شەرتتى ءومىرىن تەڭىزدە وتكەن.

اقىرى، مىقتىمىن دەپ اركىم ءوزى،
تالاسىپ قالا بەردى سوزگە ەكەۋى.
قارايتىن وزگەلەرگە شەكەسىنەن،
تەڭىزشى قالدى قويىپ توتەسىنەن:
«قاراشى، بۇعان قالاي قىزىقپاسسىڭ،
جۇدىرىققا ءسىرا مۇنداي جولىقپاسسىڭ.
ساقالىم سوم دەنەمە قۇيىپ قويعان،
سۇس بەرىپ تۇرار ءوڭىم كۇن قاقتاعان.
وتىرام كاباقتاردا كەكىرىك اتىپ،
جۇتام دا ستينگومدى سىلقىلداتىپ.
دوربامدا سىڭعىرلايدى التىندارىم،
قىلىشتىڭ جۇزىمەنەن تاپقان مالىم!»
بەن باسىن شايقادى دا سوزگە كوشتى:
«قۇرىسىن قاڭعىباستىڭ كورگەن كۇنى.
قان مايدان – جەڭەسىڭ، يا ۇتىلاسىڭ،
سەن سولاي تاپقانىڭدى جەپ تىناسىڭ.
اۋرەڭ كوپ-اق، ارپالىس، ابىگەر كىل،
تاپقانىڭ جىرتىعىڭا جەتپەيدى ءبىر.
ودان دا قالعانىڭدا اقىل تاۋىپ،
نان تابۋ بولمايتىن ەد مۇنشا قاۋىپ.
جاي ءجۇرىپ، انىق باسقان جاندار عانا،
تىنىش ۇيىقتاپ، جەتەدى ماقساتىنا.
جانىن جالداپ، باسىن تىككەن قاتەرگە،
قاراقشىنى تابىستى ودان دەي كورمە.
ءماز بولاسىڭ بەس-ون تيىن دورباڭدا،
مەنىڭ اقشام جاتىر ءوسىپ قورلاردا.
قالتاڭنىڭ ءتۇبىن كۇندە اقتاراسىڭ،
بارىڭدى بريدجيتتەرگە قاقتىراسىڭ.
تويمايتىن ءتۇنى بويى ءىشۋ نەتكەن،
جۇپىنى ءومىر عوي بۇل ەسى كەتكەن؟!
ال، مىنا جولداسىڭا قارا ناقتاپ،
كورگەندى جەردىڭ قىزىن قويعان تاڭداپ.
(تولىقتاۋ بولعانىمەن وپالى ۇرپاق،
ءدۇيىم جەر جاساۋىنا سىيى بولماق).
ايتشى، ال، جاعىدايىم جاراسپاي ما؟!
قاراشى، انىقتاپ ءبىر ءون-بويىما.
كيىمگە ۇستىمدەگى كوزىڭ سال دا،
تاۋىپ كور وسال جەرى، ءمىنى بولسا.
ءادىلىن ايتشى، قانە، قۇداي دەگەن،
پايداعا كەنەلدىم مەن شاش ەتەكتەن.
جان قيناۋ، قاۋىپ-قاتەر، كەرەگى نە؟
سەسكەنەم ۇستارانىڭ جۇزىنەن دە.
جولامان تەڭىزىڭە شۋلاپ جاتقان،
ۇيىمدەي جەر جوق ماعان ودان اسقان.
بولمادى بايلعىم دا، سەنەر ەشكىم،
شاكىرتتىڭ قاراڭ قالعىر كۇنىن كەشتىم.
وتىزدىڭ سەگىزىنە شىققان تاڭدا،
باق-داۋلەت بۇيىردى اقىر ماڭدايىما.»

«قانداي دا» - دەدى روبين – «سىر بار مۇندا؟»
ماڭدايىن كورسەتتى بەن شۇقىپ سوندا.
«راقمەت ايتۋ كەرەك مىنا باسقا،
ەپتەيتىن ءبارىن داعى وسى قاسقا.
تۇنىمەن ەسەپ سوعىپ مازالاندى،
تاسىنداي ديرمەننىڭ شىر ايلاندى.
باقىلاپ جاعىدايدى ەلدەن بۇرىن،
ايلانىڭ تابادى ويلاپ نەبىر ءتۇرىن.
جالعىز-اق شىعارماعىن مىنانى ەستەن:
تام-تۇمداپ ۇرلا، بىراق، سەزدىرمەستەن.
شىقپاساڭ وسى اقىلدان مەنىڭ ايتقان،
ادال جان اتاناسىڭ ەل ماقتاعان.
جۇمىسقا العاش كىرگەن كەزىم مەنىڭ،
كاسسانى كۇن قۇرعاتپاي جىمقىرۋشى ەم.
ال قازىر ءوز دۇكەنىم – ءوزىم قوجا،
تاسىعان تابىسىم بار وزىمە ولجا.
مىسالى، وتكەن كۇنى – سارسەنبىدە.
ءبىر جاس قىز كەلدى مەنىڭ دۇكەنىمە.
سىرقاتى شەشەسىنىڭ ۇدەپ تىپتەن،
ەمىنە سۇراي كەپتى ءدارى مەنەن.
«شىداي تۇر، قازىر، قالقام،»- دەدىم داعى
شاشىنان الدىم سيپاپ قىزدىڭ تاعى.
وپالى ءىسىن ءبىراز ماقتاپ-ماقتاپ،
سۋ تولى قۇتىنى ساتتىم الداپ.»

«قارت انا شە؟» - دەپ باج ەتتى روبين سوندا،
«بىلمەيمىن، جاتقان شىعار ءبىر شۇڭقىردا.»

«قاندى قىرعىن، ىندەت، ءولىم، سوعىستار،
وكىرەدى شۋلاپ تەڭىز – تولقىندار.
تويىن تويلاپ قاندى اۋىز اكۋلا،
قىزىل جوسا بوكتى قانعا اينالا.
كۇن استىندا قالدى باۋىر كومۋسىز،
زەڭبىرەكتەر گۇرسىلدەيدى بەلگىسىز.
قاندىبالاق قاراقشىنىڭ ءوزى دە،
قالار ساسىپ اساۋ داۋىل وتىندە.
باقتىم شىداپ سونىڭ ءبارىن كورسەم دە،
شىداي المان، بىراق، سەندەي زالىمگە!»

جارق ەتتى دە وتكىر كىلىش سول ارا،
قۇلادى بەن... قالدى قىردا ءادىرا.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان: ءامىر قاپشىقبايۇلى

Abai.kz