Poema

Oy, súmdyq - ai! Týnde ghana...  týsimde ,
Jýr ekenmin ólgenderding ishinde.
Jaratqangha jalbarynyp múnda olar,
Múnayady biz úqpaytyn pishinde.

Qol úshyndy bere almaysyng , sebebi –
Jan azabyn jalghyz ózishegedi.
Ar-úyattyn  bezbenimen ólshenip,
Aqiqattyng ýkimine kónedi.

Anyq bagha – qarasyna, aghyna,
Shygha almaydy perishteler jaghyna.
Eshkim múnda qútylmaydy súraqtan,
Birjolata joghalmaydy taghy da.

Solay pende... ókin, meyli  ókinbe,
Qaltyraysyng jaHannamnyng shetinde.
Qanday edi qaytaratyn jauabyn?!
Ne istep eding qara jerding betinde?!

Maskýnemning aitqany:

–Jany ashyghan jaqynyma senbedim,
Sabyr menen salauatqa  kende edim.
Qúlqynymnyng qúly bolyp jýrgende,
Bilmey  qaldym albastynyng jengenin.

Tura joldy kórsetkende  – kónbedim,
Úshty jelge etken esil enbegim!
Qu araqtyng qúrdymynan shygha almay,
Qanym keuip qayta-qayta shóldedim!

Oy qonbaydy saytany bar sanagha!
Áke bolyp jarytpadym  balama,
Elaqtadym eki iyghym salbyrap,
Kýs baylandy  juylmaytyn  jaghama.

Jiyirkendi iniler de,  agha da,
Úshyradym neshe týrli tabagha.
Kýder ýzip onalmaytyn týrimnen,
Tuysqandar quyp shyqty dalagha.

Óshirdim men ózektegi daryndy,
Túlaboyym sasyq terge malyndy.
Aua jetpey qusyryldy tanauym,
Keng dýnie minut sayyn taryldy.

Qaltandadym jan sekildi jaraly,
Kýmiljitti  kýizelisting borany
Joldastarym ayanyshpen eske alyp,
Tiri ólikke qaraghanday – qarady!..

Kýiik boldym әkege de, sheshege!
Tisterimdi saqyldattym kesege...
Shermendemin aqylynan adasyp,
Sary ayazda qatyp qalghan kóshede...

Qaraqshynyng degeni:

–Adamdardyng ómirimen «oynadym»,
Búlaqtardy ayaghymmmen  layladym.
Qaraqshynyng «baylyghy» men «bedeli»,
Qanjarynyng úshynda dep oiladym.

Andyp edik auqattynyng joldaryn,
Auzyn tildik aqshasy bar dorbanyn.
Saugha súrap shyrqyraghan dauystar,
Jibitpedi topastyqtyng tondaryn.

Sózine erip arsyzdyq pen ailanyn,
Kýnәsizding qol-ayaghyn bayladym.
Jalghastyryp jan alu men tonaudy,
Qarauylgha ilingendi qoymadym!

Joldastarym – jymysqy men jyryndy,
Dirdektetip búzdyq talay múryndy.
Qaryndastyng obalyna qaramay,
Qarau qolmen umashtadym búrymdy!..

Ókinem men ... ókinemin men osyghan !
Qara better qataryna qosylam.
Oq siyaqty jetimderding qarghysy,
Nәlet jaudy jesirlerding jasynan.

Tayaq jeymin qúnykerler tasynan,
Oryn aldym ibilisting qasynan.
Kýnde kelip kózderimdi shúqidy,
Keshe ghana men óltiren jas úlan!

Qayyrsyzgha ilesem dep qanghyghan,
Ómir sýre almappyn-au mandyghan!
Qúrdym edi jauyzdardyng apany,
Birin biri ash qasqyrday andyghan?!

(Tozaq shyghyp kýnәhardyng aldynan,
Shynyrauda shyjghyrylar mәngi jan !)
...Jemtiktester talasqanda mert boldym,
Aqyrynda jibermedi qandy – qan!

Qúdaysyzdyng degeni:

–Órnegine óshikkendey kónenin,
Aq dinimdi apiyngha tenedim.
«Ólding – bitti... ókirmeysing kórinde»,
Osylay dep týsindirgem sebebin.

Jiyirkenbey donyz etin jep edim,
Jaratqandy moyyndaugha joq edim.
Áuliyening kýmbezine kýl shashyp,
Islamnyng uaghyzdaryn bógedim.

Tiri jangha bolmasa da jazyghy,
Qualadym molda menen qajyny.
Momyndargha jala japtym úyalmay,
Sondaryna salyp qoydym «tazyny».

Túmarynan ajyrattym besikti,
Tepkiledim kiyesi bar esikti.
Ayghay salyp aishyqtargha oq attym,
Atqoragha ainaldyrdym meshitti.

Imany – gýl ósip túrsa japyrdym,
Qútyrynghan quys keude paqyrmyn.
«Qúday qayda?! Kórinbey me kózime ?!» –
Dep ezuim kópirgenshe baqyrdym.

Dәuirledim, shalyqtadym, shayqadym,
IYiskedim «kósemderdin» baypaghyn.
Jeteledi kózi oinaghan әzәzil,
Qoltyghyma su býrikti saytanym!

Aqiqatty eng sonynda bayqadym,
Biraq endi, shyrqalmaydy qayta әnim!
Mening ýnim tirilerge jetpedi-au...
«Qúdayy bar! – dep, – Qúday bar!» – dep aitamyn...

Mansapqordyng degeni:

–Bastyqtardyng oryndyghyn kózdedim,
Onyng qútty bolmaytynyn sezbedim.
Mazam ketti qoshemetke bólenip,
Mәrtebesi kóterilse ózgenin.

Jýirikterding jýldesine senbedim,
Jaghynugha jaratylghan pende edim.
Talanttardyng kóshesine tas atyp,
Tarlandardyng elemedim enbegin...

Anqaulardy  torymyzgha týsirdik,
Shirengende – alabóten  «isindik».
Tirshilikting jalghyz ghana ólshemi,
Tanyrayghan mansapta dep týsindik.

Shekpensizge shekemizden qaradyq,
Kerek emes maghan halyq, maghan últ.
Qyzyghady syrtymyzdy kórgender,
Ishimiz tar, tanym – soqyr, sana – búlt!

Shynynda men  – úlyq emes, úry edim!
Jylpostargha tabanymdy tiredim.
«Qudyng joly – qúrdym» degen maqaldan,
Qoryqqanda  –  quaratyn renim.

Sayqaldarsha qúbylatyn týr, ónim,
Aqiqattyng tirilmeuin tiledim.
... Oryntaqtan omaqasyp týskende,
Solq etti de... soqpay qaldy jýregim!..

Azamattar ýni:

–Arpalystyq iman ýshin, ar ýshin,
Kýresimiz úrpaqtargha darysyn!
Ózin úqqan Tәnirin de tanidy,
Qúrandaghy jazylghannyng bәri shyn.

Aqyldylar asha alady qúlypty,
Arly jandar ayalaydy túnyqty.
Qaraulyqqa qarsy shapqan batyrlar,
Qara bastyng rahatyn úmytty.

Atalardyng kegin aldyq jauyzdan,
Altyn dәndi arshyghanbyz qauyzdan.
Qasiyetin ketirmegen  tektiler,
Manday terin topyraqqa tamyzghan.

Qyrandardy qiyalargha úshyrdyq,
Qinalghangha qolymyzdy úsyndyq.
Ataghymyz alty qyrdan assa da,
Anamyzdy kórgen kezde  – kishirdik.

Kindigimiz tughan jerge baylanyp,
Dombyranyn  әuenimen toyladyq.
Dalamyzdyng peyili men kendigin –
Danalyqtyng kepili dep oiladyq.

Qaytarusyz qaldyrmadyq qaryzdy,
Ada qyldyq músylmandyq paryzdy.
Jaratqanym jarylqasa pendesin,
Býkil әlem jarqyraytyn tәrizdi.

Aqiqattyng joly onay bolmaydy,
Alayda onyng japyraghy solmaydy!
Sýie bilgen, kýie bilgen jýrekti,
Búl jaqta da Qúday, әruaq  qoldaydy!..

***

Osynday bir týs kórip em  – nanynyz,
Tiri eken-au, úshyp ketken janymyz!
Sózderime senbeytinder – senbesin,
Kóp nәrseni kóre almaymyz әli biz.

Shyn quanghan sekildi edim, shyn kýlgen,
(Qúdirettin  qúpiyasyn kim bilgen?!)
Túlaboyym titirkendi, tylsym kýsh,
Aybaltasyn kórsetkendey ýngirden!

Salystyrsam – bir kýn jaqsy,  bir kýnnen!
Keshir, Alla, kinәm bolsa býldirgen!
...Shyqylyna qúlaq týrip  saghattyn,
Oyanyp ap, oigha batyp túrdym men...

Batyq Mәjiytúly

Abai.kz