پوەما

وي، سۇمدىق - اي! تۇندە عانا...  تۇسىمدە ،
ءجۇر ەكەنمىن ولگەندەردىڭ ىشىندە.
جاراتقانعا جالبارىنىپ مۇندا ولار،
مۇڭايادى ءبىز ۇقپايتىن پىشىندە.

قول ۇشىڭدى بەرە المايسىڭ ، سەبەبى –
جان ازابىن جالعىز وزىشەگەدى.
ار-ۇياتتىڭ  بەزبەنىمەن ولشەنىپ،
اقيقاتتىڭ ۇكىمىنە كونەدى.

انىق باعا – قاراسىنا، اعىنا،
شىعا المايدى پەرىشتەلەر جاعىنا.
ەشكىم مۇندا قۇتىلمايدى سۇراقتان،
ءبىرجولاتا جوعالمايدى تاعى دا.

سولاي پەندە... وكىن، مەيلى  وكىنبە،
قالتىرايسىڭ جاھاننامنىڭ شەتىندە.
قانداي ەدى قايتاراتىن جاۋابىڭ؟!
نە ىستەپ ەدىڭ قارا جەردىڭ بەتىندە؟!

ماسكۇنەمنىڭ ايتقانى:

–جانى اشىعان جاقىنىما سەنبەدىم،
سابىر مەنەن سالاۋاتقا  كەندە ەدىم.
قۇلقىنىمنىڭ قۇلى بولىپ جۇرگەندە،
بىلمەي  قالدىم الباستىنىڭ جەڭگەنىن.

تۋرا جولدى كورسەتكەندە  – كونبەدىم،
ۇشتى جەلگە ەتكەن ەسىل ەڭبەگىم!
قۋ اراقتىڭ قۇردىمىنان شىعا الماي،
قانىم كەۋىپ قايتا-قايتا شولدەدىم!

وي قونبايدى سايتانى بار ساناعا!
اكە بولىپ جارىتپادىم  بالاما،
ەلاقتادىم ەكى يىعىم سالبىراپ،
كۇس بايلاندى  جۋىلمايتىن  جاعاما.

جيىركەندى ىنىلەر دە،  اعا دا،
ۇشىرادىم نەشە ءتۇرلى تاباعا.
كۇدەر ءۇزىپ وڭالمايتىن تۇرىمنەن،
تۋىسقاندار قۋىپ شىقتى دالاعا.

ءوشىردىم مەن وزەكتەگى دارىندى،
تۇلابويىم ساسىق تەرگە مالىندى.
اۋا جەتپەي قۋسىرىلدى تاناۋىم،
كەڭ دۇنيە مينۋت سايىن تارىلدى.

قالتاڭدادىم جان سەكىلدى جارالى،
كۇمىلجىتتى  كۇيزەلىستىڭ بورانى
جولداستارىم ايانىشپەن ەسكە الىپ،
ءتىرى ولىككە قاراعانداي – قارادى!..

كۇيىك بولدىم اكەگە دە، شەشەگە!
تىستەرىمدى ساقىلداتتىم كەسەگە...
شەرمەندەمىن اقىلىنان اداسىپ،
سارى ايازدا قاتىپ قالعان كوشەدە...

قاراقشىنىڭ دەگەنى:

–ادامداردىڭ ومىرىمەن «وينادىم»،
بۇلاقتاردى اياعىمممەن  لايلادىم.
قاراقشىنىڭ «بايلىعى» مەن «بەدەلى»،
قانجارىنىڭ ۇشىندا دەپ ويلادىم.

اڭدىپ ەدىك اۋقاتتىنىڭ جولدارىن،
اۋزىن تىلدىك اقشاسى بار دوربانىڭ.
ساۋعا سۇراپ شىرقىراعان داۋىستار،
جىبىتپەدى توپاستىقتىڭ توڭدارىن.

سوزىنە ەرىپ ارسىزدىق پەن ايلانىڭ،
كۇناسىزدىڭ قول-اياعىن بايلادىم.
جالعاستىرىپ جان الۋ مەن توناۋدى،
قاراۋىلعا ىلىنگەندى قويمادىم!

جولداستارىم – جىمىسقى مەن جىرىندى،
دىردەكتەتىپ بۇزدىق تالاي مۇرىندى.
قارىنداستىڭ وبالىنا قاراماي،
قاراۋ قولمەن ۋماشتادىم بۇرىمدى!..

وكىنەم مەن ... وكىنەمىن مەن وسىعان !
قارا بەتتەر قاتارىنا قوسىلام.
وق سياقتى جەتىمدەردىڭ قارعىسى،
نالەت جاۋدى جەسىرلەردىڭ جاسىنان.

تاياق جەيمىن قۇنىكەرلەر تاسىنان،
ورىن الدىم ءىبىلىستىڭ قاسىنان.
كۇندە كەلىپ كوزدەرىمدى شۇقيدى،
كەشە عانا مەن ولتىرەن جاس ۇلان!

قايىرسىزعا ىلەسەم دەپ قاڭعىعان،
ءومىر سۇرە الماپپىن-اۋ ماندىعان!
قۇردىم ەدى جاۋىزداردىڭ اپانى،
ءبىرىن ءبىرى اش قاسقىرداي اڭدىعان؟!

(توزاق شىعىپ كۇناھاردىڭ الدىنان،
شىڭىراۋدا شىجعىرىلار ماڭگى جان !)
...جەمتىكتەستەر تالاسقاندا مەرت بولدىم،
اقىرىندا جىبەرمەدى قاندى – قان!

قۇدايسىزدىڭ دەگەنى:

–ورنەگىنە وشىككەندەي كونەنىڭ،
اق ءدىنىمدى اپيىنعا تەڭەدىم.
«ءولدىڭ – ءبىتتى... وكىرمەيسىڭ كورىڭدە»،
وسىلاي دەپ تۇسىندىرگەم سەبەبىن.

جيىركەنبەي دوڭىز ەتىن جەپ ەدىم،
جاراتقاندى مويىنداۋعا جوق ەدىم.
اۋليەنىڭ كۇمبەزىنە كۇل شاشىپ،
يسلامنىڭ ۋاعىزدارىن بوگەدىم.

ءتىرى جانعا بولماسا دا جازىعى،
قۋالادىم مولدا مەنەن قاجىنى.
مومىندارعا جالا جاپتىم ۇيالماي،
سوڭدارىنا سالىپ قويدىم «تازىنى».

تۇمارىنان اجىراتتىم بەسىكتى،
تەپكىلەدىم كيەسى بار ەسىكتى.
ايعاي سالىپ ايشىقتارعا وق اتتىم،
اتقوراعا اينالدىردىم مەشىتتى.

يماني – گۇل ءوسىپ تۇرسا جاپىردىم،
قۇتىرىنعان قۋىس كەۋدە پاقىرمىن.
«قۇداي قايدا؟! كورىنبەي مە كوزىمە ؟!» –
دەپ ەزۋىم كوپىرگەنشە باقىردىم.

داۋىرلەدىم، شالىقتادىم، شايقادىم،
يىسكەدىم «كوسەمدەردىڭ» بايپاعىن.
جەتەلەدى كوزى ويناعان ءازازىل،
قولتىعىما سۋ بۇرىكتى سايتانىم!

اقيقاتتى ەڭ سوڭىندا بايقادىم،
بىراق ەندى، شىرقالمايدى قايتا ءانىم!
مەنىڭ ءۇنىم تىرىلەرگە جەتپەدى-اۋ...
«قۇدايى بار! – دەپ، – قۇداي بار!» – دەپ ايتامىن...

مانساپقوردىڭ دەگەنى:

–باستىقتاردىڭ ورىندىعىن كوزدەدىم،
ونىڭ قۇتتى بولمايتىنىن سەزبەدىم.
مازام كەتتى قوشەمەتكە بولەنىپ،
مارتەبەسى كوتەرىلسە وزگەنىڭ.

جۇيرىكتەردىڭ جۇلدەسىنە سەنبەدىم،
جاعىنۋعا جاراتىلعان پەندە ەدىم.
تالانتتاردىڭ كوشەسىنە تاس اتىپ،
تارلانداردىڭ ەلەمەدىم ەڭبەگىن...

اڭقاۋلاردى  تورىمىزعا تۇسىردىك،
شىرەنگەندە – الابوتەن  «ىسىندىك».
تىرشىلىكتىڭ جالعىز عانا ولشەمى،
تاڭىرايعان مانساپتا دەپ تۇسىندىك.

شەكپەنسىزگە شەكەمىزدەن قارادىق،
كەرەك ەمەس ماعان حالىق، ماعان ۇلت.
قىزىعادى سىرتىمىزدى كورگەندەر،
ءىشىمىز تار، تانىم – سوقىر، سانا – بۇلت!

شىنىندا مەن  – ۇلىق ەمەس، ۇرى ەدىم!
جىلپوستارعا تابانىمدى تىرەدىم.
«قۋدىڭ جولى – قۇردىم» دەگەن ماقالدان،
قورىققاندا  –  قۋاراتىن رەڭىم.

سايقالدارشا قۇبىلاتىن ءتۇر، ءوڭىم،
اقيقاتتىڭ تىرىلمەۋىن تىلەدىم.
... ورىنتاقتان وماقاسىپ تۇسكەندە،
سولق ەتتى دە... سوقپاي قالدى جۇرەگىم!..

ازاماتتار ءۇنى:

–ارپالىستىق يمان ءۇشىن، ار ءۇشىن،
كۇرەسىمىز ۇرپاقتارعا دارىسىن!
ءوزىن ۇققان ءتاڭىرىن دە تانيدى،
قۇرانداعى جازىلعاننىڭ ءبارى شىن.

اقىلدىلار اشا الادى قۇلىپتى،
ارلى جاندار ايالايدى تۇنىقتى.
قاراۋلىققا قارسى شاپقان باتىرلار،
قارا باستىڭ راحاتىن ۇمىتتى.

اتالاردىڭ كەگىن الدىق جاۋىزدان،
التىن ءداندى ارشىعانبىز قاۋىزدان.
قاسيەتىن كەتىرمەگەن  تەكتىلەر،
ماڭداي تەرىن توپىراققا تامىزعان.

قىرانداردى قيالارعا ۇشىردىق،
قينالعانعا قولىمىزدى ۇسىندىق.
اتاعىمىز التى قىردان اسسا دا،
انامىزدى كورگەن كەزدە  – كىشىردىك.

كىندىگىمىز تۋعان جەرگە بايلانىپ،
دومبىرانىڭ  اۋەنىمەن تويلادىق.
دالامىزدىڭ پەيىلى مەن كەڭدىگىن –
دانالىقتىڭ كەپىلى دەپ ويلادىق.

قايتارۋسىز قالدىرمادىق قارىزدى،
ادا قىلدىق مۇسىلماندىق پارىزدى.
جاراتقانىم جارىلقاسا پەندەسىن،
بۇكىل الەم جارقىرايتىن ءتارىزدى.

اقيقاتتىڭ جولى وڭاي بولمايدى،
الايدا ونىڭ جاپىراعى سولمايدى!
سۇيە بىلگەن، كۇيە بىلگەن جۇرەكتى،
بۇل جاقتا دا قۇداي، ارۋاق  قولدايدى!..

***

وسىنداي ءبىر ءتۇس كورىپ ەم  – نانىڭىز،
ءتىرى ەكەن-اۋ، ۇشىپ كەتكەن جانىمىز!
سوزدەرىمە سەنبەيتىندەر – سەنبەسىن،
كوپ نارسەنى كورە المايمىز ءالى ءبىز.

شىن قۋانعان سەكىلدى ەدىم، شىن كۇلگەن،
(قۇدىرەتتىڭ  قۇپياسىن كىم بىلگەن؟!)
تۇلابويىم تىتىركەندى، تىلسىم كۇش،
ايبالتاسىن كورسەتكەندەي ۇڭگىردەن!

سالىستىرسام – ءبىر كۇن جاقسى،  ءبىر كۇننەن!
كەشىر، اللا، كىنام بولسا بۇلدىرگەن!
...شىقىلىنا قۇلاق ءتۇرىپ  ساعاتتىڭ،
ويانىپ اپ، ويعا باتىپ تۇردىم مەن...

باتىق ءماجيتۇلى

Abai.kz