Beysenbi, 24 Qyrkýiek 2026
Aqmyltyq 1165 0 pikir 23 Qyrkýiek, 2026 saghat 15:15

Qytaylar nege zansyz júmys istep jýr ?

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

Kóshi-qon polisiyasynyng nazaryna

Elimizge investisiya tartu – ekonomikany әrtaraptandyru, jana óndiris ashu, júmys oryndaryn kóbeytu jәne tehnologiyalyq mýmkindikterdi keneytu túrghysynan strategiyalyq manyzy bar qadam. Ásirese energetika salasyna salynghan investisiyanyng orny bólek. Alayda investisiyanyng kólemine ghana quanyp, onyng el ekonomikasyna, jergilikti halyqqa berer naqty paydasyn ekinshi oryngha ysyryp qoygha bolmaydy.

Songhy jyldary sheteldik investorlarmen birlesken jobalar tónireginde jergilikti túrghyndardyng júmysqa ornalasuy, sheteldik júmys kýshining shamadan tys tartyluy, enbek jәne kóshi-qon zannamasynyng saqtaluy jóninde týrli pikirler aitylyp jýr. Múnday mәsele Týrkistan oblysynyng Sauran audanyndaghy Oranghay auyldyq okrugi manynda salynyp jatqan kýn elektr stansiyasynyng qúrylysyna qatysty da kóterilip otyr.

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

Investor jaqsy, jergilikti halyq «kәkәi» me?

2025 jylghy 15 jeltoqsanda Oranghay auyldyq okrugi aumaghynda quaty 300 MVt bolatyn kýn elektr stansiyasynyng qúrylysy bastaldy. Resmy mәlimet boyynsha, jobany «Samúryq-Energo» kompaniyasynyng enshiles úiymy – Qazaq Green Power PLC men qytaylyq Energy China birlesip jýzege asyruda. Investisiya kólemi shamamen 160 mlrd tengeni qúraydy.

Jobanyng manyzy da az emes. Kýn elektr stansiyasy tolyq iske qosylghan jaghdayda 150 myngha juyq ýidi elektr energiyasymen qamtamasyz etuge mýmkindik beredi dep josparlanghan. Qúrylys júmystaryn 2027 jyly ayaqtau kózdelgen.

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

Jobanyng resmy bastalu rәsimine Týrkistan oblysynyng әkimi Núralhan Kósherov te qatysqan. Sol kezde ónir basshysy kýn energetikasyn damytudyng Týrkistan oblysy ýshin tiyimdi baghyt ekenin aityp, jana óndiris oshaghynyng ónirding energetikalyq qauipsizdigin kýsheytip, «jasyl ekonomikagha» kóshuge serpin beretinin atap ótken.

– Býgin ónirimizding ghana emes, býkil elimizding energetikalyq qauipsizdigi men «jasyl ekonomikagha» kóshu jolyndaghy manyzdy jobalardyng biri – quaty 300 MVt bolatyn kýn elektr stansiyasynyng irgetasyn qalau rәsimine jinalyp otyrmyz. Týrkistan oblysy – aua temperaturasy eng joghary aimaqtardyng biri. Sondyqtan janartylatyn energiya jobalaryn damytu, kýn quatyn paydalanu – ónirimiz ýshin asa tiyimdi әri bolashaghy bar baghyt, – degen edi oblys әkimi.

Ákimning aituynsha, joba ayasynda shamamen 500 júmys orny ashylyp, jergilikti túrghyndardy júmyspen qamtugha mýmkindik tumaq.

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

– Býgingi bastama – ekologiyalyq taza, túraqty damu jolyna týsken Týrkistannyng bolashaghyna salynghan investisiya. Búl joba oblysymyzdyng energiya infraqúrylymyn nyghaytyp qana qoymay, halyqaralyq investorlar ýshin ónirding tartymdylyghyn arttyra týsedi, – degen Núralhan Kósherov jobagha qoldau kórsetken Memleket basshysyna, Ýkimetke, ministrlikter men mekemelerge jәne seriktes kompaniya Energy China basshylyghyna alghys bildirgen.

Áriyne, múnday jobagha quanu kerek. Energetikalyq quat artady, investisiya keledi, jana nysan boy kóteredi. Eng bastysy – jergilikti halyq ta onyng iygiligin kórui tiyis.

Al býgingi jaghday osy ýmitti tolyq aqtap otyr ma?

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

«Jergilikti halyq qayda?»

Jobanyng qúrylysyna qatysty bizge habarlasqan júmysshy Erhan (aty-jóni óz ótinishi boyynsha ózgertildi) jergilikti túrghyndardyng júmysqa ornalasuyna baylanysty mәsele bar ekenin aitady.

Onyng sózinshe, qazirgi kezde qúrylys alanynda 700-den astam adam enbek etedi. Sonyng basym bóligi – qara júmys atqaratyn júmysshylar. Alayda olardyng arasynda Qytay azamattarynyng ýlesi óte joghary kórinedi.

– Qazir 700-den asa júmysshy bar. Negizinen qara júmys isteytinder. Olardyng 500-den astamy Qytay azamattary. Shyndyghynda, kerisinshe boluy kerek edi ghoy. Eger biliktiligi joghary mamandar әkelip, tehnikalyq salada qyzmet etse, ony týsinuge bolady. Biraq qazir qúrylystyng qara júmysy jýrip jatyr. Qytaylyqtar istep jýrgen júmysty bizding azamattar da atqara alady. Manaydaghy auyldarda júmyssyz jýrgender kóp. Olar osy jerde júmys istegisi keledi. Biraq júmysqa ornalasu qiyn, – deydi ol.

Onyng aituynsha, qúrylysqa qatysyp otyrghan kompaniyalardyng da basym bóligi sheteldik kәsipkerlerge tiyesili.

(Suret:Týrkistan oblysy әkimdiginen alyndy )

– Qazir qúrylysta júmys istep jatqan on kompaniyanyng jeteui qytaylyq kompaniyalar. Jergilikti halyqqa beriletin júmys ýlesi turaly aitylghan talaptardyng saqtaluyna baylanysty da súraq kóp. Is jýzinde jergilikti túrghyndar basym boluy kerek degen týsinik bar. Al múnda jaghday kerisinshe, – deydi Erhan.

Ol auyl túrghyndarynyng arasynda osy jaghdaygha baylanysty narazylyq bar ekenin de jetkizdi.

– Auylda júmyssyz jýrgen azamattar bar. Olar qúrylysqa baryp, júmys istegisi keledi. Biraq júmysqa almaydy. Tipti, «qazaqtar júmysty dúrys istemeydi» degen sózder aitylghanyn da estidik. Búl, әriyne, jergilikti halyqtyng kóniline tiyedi. Óz jerimizde salynyp jatqan nysannan júmys taba almasaq, onda búl jobanyng auyl túrghyndaryna qanday paydasy bar degen súraq tuyndaydy, – deydi ol.

 

«Olardyng kóbi vizasyz jýr»

Júmysshynyng aituynsha, qúrylys alanyndaghy sheteldik júmysshylardyng Qazaqstanda enbek etuining zandylyghyna qatysty da súraqtar bar.

Ol keybir Qytay azamattary Qazaqstangha vizasyz rejim arqyly kirip, keyin júmys isteu ýshin qajetti rúqsattardy rәsimdemey jýrgen boluy mýmkin degen kýdik baryn aitady.

– Sizge eng soraqysyn aitayyn, sol Qytay azamattarynyng kóbi vizasyz rejim boyynsha kelgender. Olar Qazaqstanda júmys isteui ýshin tiyisti enbek rúqsattaryn rәsimdeui kerek. Júmys istieu vizasy bolugha tiyis. Biraq olardyng kóbinde onday viza joq ekenine senimdimin. Keybiri bir ailyq vizasyz rejimmen kelip, keyin Ózbekstan shekarasy arqyly shyghyp, qayta kirip jýr, – deydi ol.

Búl rette aitylghan mәlimetterdi qúzyrly organdar tekserip, naqty qúqyqtyq baghasyn berui qajet. Óitkeni sheteldik azamattyng Qazaqstan aumaghynda enbek etui kóshi-qon jәne enbek zannamasynyng talaptaryna sәikes jýrgiziluge tiyis.

Erhannyng aituynsha, qúrylys alanyna búghan deyin kóshi-qon polisiyasynyng qyzmetkerleri de kelgen.

– Az uaúyt búryn Kóshi-qon polisiyasynan birneshe adam kelip, zansyz jýrgen ózbekterding bar-joghyn tekserdi de, ketip qaldy. Al qytay júmysshylarynyng mәselesine nazar salghan joq degen pikir qalyptasty. Kompaniya basshylarynyng «bizdi qorghaytyn arnayy adam bar» degen sózderin de estidik, – deydi ol.

Búl sózderding qanshalyqty shyndyqqa janasatynyn, әriyne, tiyisti memlekettik organdar anyqtauy kerek. Alayda múnday kýmәnning ózi tekserudi qajet etetinin kórsetedi.

Osy jerde qazir elimizge kelip jatqan qandastargha azamattyq berudi qiyndatyp, viza bermey sandaltyp otyrghan Ýkimetting qytaylyq azamattargha «barmaq basty, kóz qystymen» qarauy kýdik tudyrady. Búl jerde «jeng úshynan jalghasu» barday kórinedi.

 

Investorgha jaghday jasau – zannan attau degen sóz emes

Sheteldik investisiya elimizge kerek. Múny eshkim joqqa shygharmaydy. Energy China sekildi iri kompaniyalardyng Qazaqstangha kelui energetika salasyna jana tehnologiya men qarjy tartugha mýmkindik beredi. Janartylatyn energiya kózderin damytu da – uaqyt talaby.

Biraq investorgha qolayly jaghday jasau men últtyq zannama talaptaryn saqtau bir-birine qayshy úghymdar emes.

Kerisinshe, sheteldik investorgha el zanyn qúrmetteu talaby naqty qoyylsa, búl eki tarap ýshin de tiyimdi. Óitkeni Qazaqstangha kelgen kez kelgen kompaniya investisiya kólemine nemese halyqaralyq bedeline qaramastan, osy elding zandaryna baghynugha tiyis.

Mәsele tek qytaylyq kompaniyalargha qatysty emes. Qay memleketting investory bolsa da, ortaq talap sol boluy kerek. Jergilikti halyqty júmysqa tartu, enbek qauipsizdigin qamtamasyz etu, jalaqy men enbek sharttaryn saqtau, sheteldik júmys kýshin tartudyng zandylyghyn baqylau – múnyng bәri memlekettik organdardyng nazarynda boluy tiyis.

Ásirese qarapayym júmys oryndaryna qatysty mәsele ótkir. Eger auyldyng azamattary júmyssyz otyryp, olardyng kóz aldynda shetelden jýzdegen adam әkelinip, ózderi atqara alatyn júmys solargha berilse, onda qoghamda narazylyqtyng payda boluy zandy.

Sondyqtan múnday jobalarda «qansha milliard tenge investisiya tartyldy?» degen súraqpen qatar «onyng naqty paydasyn jergilikti halyq qalay kórip otyr?» degen súraq ta qoyyluy qajet.

 

Jobanyng esebi tek megavatpen ólshenbeydi

Kýn elektr stansiyasy iske qosylyp, 150 myng ýy elektr quatymen qamtylsa – búl, sóz joq, el ýshin manyzdy nәtiyje. Biraq jobanyng әleumettik tiyimdiligin tek óndiriletin elektr energiyasynyng kólemimen ólsheu jetkiliksiz.

Joba ainalasyndaghy auyldardan qansha adam júmysqa ornalasty? Qansha qazaqstandyq kompaniya qosalqy júmystargha tartyldy? Jergilikti kәsipkerlerge qanday mýmkindik berildi? Sheteldik júmysshylardyng enbek etuine qajetti qújattary tolyq pa? Enbek zannamasy saqtala ma? Qúrylys ayaqtalghannan keyin qansha maman túraqty júmys isteydi?

Mine, investisiyalyq jobanyng shynayy tiyimdiligin kórsetetin súraqtar osylar.

Ákimdik pen investor arasyndaghy «yntymaq pen senim» eng aldymen halyqtyng senimine úlasuy kerek. Al halyqtyng senimi naqty nәtiyjemen qalyptasady.

Sondyqtan Sauran audanyndaghy kýn elektr stansiyasynyng qúrylysyna qatysty aitylyp otyrghan mәselelerdi jauapty memlekettik organdar ashyq tekserip, naqty jaghdaydy qoghamgha týsindirgeni jón. Eger zang búzushylyq joq bolsa, ony resmy derekpen kórsetu qajet. Al talap búzylghany anyqtalsa, kinәlilerge tiyisti shara qoldanyluy kerek.

Investor tartu – elge payda әkeluding qúraly. Biraq investordyng kelui el mýddesining keyinge shegeriluine sebep bolmaugha tiyis. Qazaqstangha kelgen investisiya Qazaqstannyng ekonomikasyn kýsheytip, eng aldymen osy elding azamattaryna jana mýmkindik ashqanda ghana ózining tolyq mәnine ie bolady.

Óitkeni investisiyanyng qúny milliardpen ólshengenimen, onyng elge bergen paydasy halyqtyng túrmysynan, jana júmys oryndarynan jәne zannyng bәrine birdey oryndaluynan kórinedi.

Shalqar DÁRIBEK

Abai.kz

0 pikir

Ýzdik materialdar

Kókjiyek

Azamattyq qogham hәm ghylym men bilim damuy...

Ahmetbek Núrsila 1414
Bilgenge marjan

Parijdegi kitap jәne qazaq dalasynyng tarihy

Ómir Shynybekúly 2990
46 - sóz

«Bilimge mәjbýrleu»

Ábdirashit Bәkirúly 1062
Aqmyltyq

Kóshpender oiyny qút bolsyn!

Serik Erghaly 993