Preziydent Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan – Qytay» investisiyalyq forumynda sóz sóilep, Qazaqstan men Qytaydyng mәngilik әri jan-jaqty strategiyalyq seriktestigining tarihy negizi berik ekenin jәne tatu kórshilik pen ózara senim ruhynda senimdi damyp kele jatqanyn atap ótti. Búl turaly Aqordanyng baspasóz qyzmeti habarlaydy.

«Mening jaqyn dosym, óte syily Qytay Halyq Respublikasynyng Tóraghasy Sy Szinipin myrzanyng jeke kónil bólui men senimdi qoldauynyng arqasynda ekijaqty qarym-qatynasymyz búryn-sondy bolmaghan joghary dengeyge kóterildi. Jana «altyn otyzjyldyqtaghy» qazaq-qytay ózara is-qimyly barlyq basty salalar boyynsha auqymdy sipatqa ie boldy. Qytay – Qazaqstannyng negizgi sauda seriktesi. Ótken jyldyng qorytyndysy boyynsha tauar ainalymy rekordtyq kórsetkish – 50 milliard dollargha juyqtady. Ýkimetterimiz ózara sauda kólemin 100 milliard dollargha deyin arttyru baghytynda belsendi júmys jýrgizude. Investisiyalyq yntymaqtastyq ta qarqyndy damyp keledi. Qytay Halyq Respublikasy Qazaqstan ekonomikasyna jalpy somasy 29 milliard dollardan astam qarjy qúighan eng iri investorlardyng biri sanalady. Elimizde qytaylyq kapitaldyng qatysuymen 9 mynnan astam kәsiporyn tabysty júmys istep túr – búl Qazaqstanda tirkelgen sheteldik kompaniyalardyng shamamen әrbir jetinshisi», – dedi Toqaev júma kýni.

Preziydent ónerkәsip, sifrlandyru, «aqyldy qalalardy» damytu, sputniktik tehnologiyalar, auyl sharuashylyghy, densaulyq saqtau jәne bilim beru siyaqty salalardaghy seriktestik izbe-iz nyghayyp kele jatqanyn habarlady. Onyng aituynsha, Investisiyalardy kótermeleu jәne ózara qorghau turaly kelisimning ratifikasiyalanuy ekijaqty yntymaqtastyqty arttyrudyng manyzdy qúqyqtyq negizine ainaldy.

«Eki el arasynda engizilgen vizasyz rejim de iskerlik baylanystardy keneytuge edәuir ýles qosuda. Qazirgi uaqytta Qazaqstanda auqymdy investisiyalar tartugha jәne iri jobalardy jýzege asyrugha barynsha qolayly jaghday jasalghan dep senimmen aitugha bolady. Osy jyldyng 1 shildesinde kýshine engen Konstitusiyanyng negizgi erejeleri elding investisiyalyq әleuetin nyghaytudyng quatty qúqyqtyq irgetasy bolyp tabylady», – dep atap ótti Toqaev.

Memleket basshysy әlemdik ekonomikanyng tereng transformasiyasy jaghdayynda Qazaqstan men Qytay ózara senimge, ashyqtyqqa jәne úzaq merzimdi mýddelerding ortaqtyghyna negizdelgen zamanauy әri tiyimdi jasampaz yntymaqtastyq modelin úsyna alady dep esepteydi.

Osyghan sýiene otyryp, sóilegen sózinde eki el arasyndaghy ózara tiyimdi seriktestikti odan әri damytudyng basym baghyttary belgilendi. Preziydent eng aldymen kólik jәne logistika salasyna toqtaldy.

«Halyqaralyq seriktestermen birge biz temirjol quatyn arttyryp, avtomobili magistralidary men teniz porttaryn keneytip jatyrmyz, jýk aviasiyasy men shekara manyndaghy infraqúrylymdy damytudamyz. Lyaniunigannan Aqtaugha deyin Qytay jaghalauyn Kaspiymen baylanystyratyn logistikalyq habtar jelisi qalyptasty. Chendu qalasyndaghy qazaq-qytay terminaly logistikalyq jelining jana manyzdy buynyna ainalady, onda Qazaqstannyng Bas konsuldyghyn ashu josparlanghan. Aziya men Europa arasyndaghy kólik baylanysynyng zamanauy konfigurasiyasyn qalyptastyratyn Ortalyq dәlizdi (Sredniy koridor) damytudy basym mindet dep sanaymyz», – dedi Preziydent.

Toqaev býgingi forumgha tranzittik ailaqtardyng ótkizu qabiletin keneytu júmystaryna belsendi qatysyp jatqan kompaniyalardyng jinalghanyn atap ótti.

Ol boljam boyynsha 2029 jylgha qaray Qytaydan Europagha qatynaytyn konteynerlik poyyzdardyng sany 3 myngha deyin ósetinin habarlady. Búl Qazaqstannyng jahandyq logistikalyq tizbektegi eng manyzdy kólik habtarynyng biri retindegi pozisiyasyn nyghaytady.

«Birqatar birlesken bastamalar naqty sipatqa ie boluda. Osy jyldyng tamyz aiynda men Aral – Kaspiy avtomagistralynyng qúrylysyna bastau berdim. Jana baghyt «Shyghys – Batys» baghytynyng ótkizu qabiletin birneshe ese arttyrady. Tayau arada Moyynty – Qyzyljar jәne Baqty – Ayagóz temirjol jelilerining auqymdy qúrylysy ayaqtalady. Jýk tasymalynyng ashyqtyghy «Aqyldy shekara» pilottyq jobasy shenberinde sifrlyq tehnologiyalardy birlesip engizu arqyly qamtamasyz etiledi. Qytaydyng Minmetals Logistics korporasiyasymen seriktestikte pilotsyz kólik tehnologiyalary men sifrlyq sheshimderi bar logistikalyq dәliz qúryluda. Búl – elimiz ýshin biregey joba. Mulitimodalidy tasymaldardy damytugha erekshe kónil bólemiz. Alatau Air Cargo últtyq әue jýk tasymaldaushysy júmysyn bastady. Qazaqstandyq naryqqa әlemdik iri jýk әue kompaniyalary, sonyng ishinde Cathay Pacific Cargo jәne basqalary shyghuda. Azamattyq aviasiya da manyzdy ról atqarady. Osy jyly Almaty – Siani, Almaty – Shanhay, Astana – Guanchjou, Aqtau – Ýrimji reysteri ashyldy. Osy aptada alghashqy tikeley jolaushylar baghyty Almaty men Chunsin qalalaryn baylanystyrdy», – dedi Memleket basshysy.

Toqaev «Common History Destiny. Designed and Made in Both China And Kazakhstan» qazaq-qytay baghdarlamasyn iske qosudy úsyndy.

Preziydent ónerkәsiptik ózara is-qimyldyng manyzdylyghyn atap ótti. Ol qazirgi uaqytta búl salada jalpy qúny 62 milliard dollardan asatyn 260 iri birlesken jobadan túratyn portfeli qalyptasqanyn habarlady.

«Qytaylyq kәsiporyndardyng qatysuymen Almatyda avtomobili klasteri damyp keledi, Qaraghandy oblysynda kremniy óndirisi qúryluda, metallurgiya, múnay-gaz himiyasy jәne energiya saqtau jýielerinde jobalar jýzege asyryluda. Ónimdiligi tómen múnay únghymalaryn ontaylandyru jәne qalpyna keltiru boyynsha alghashqy jobalar iske qosyluda. Aqtóbe oblysynda qytaylyq Jinyi Holding Group kompaniyasymen birlesip pilottyq rejimde halyqaralyq standarttargha say keletin arnayy industriyalyq aimaq qúryluda. Agroónerkәsip keshenindegi uaghdalastyqtarymyz da naqty mazmúngha ie boluda. Atap aitqanda, Lihua, Fufeng, Dalian Hesheng Holdings kompaniyalarynyng tiginen integrasiyalanghan maqta-toqyma klasterin qúru, jýgeri men astyqty tereng óndeu jónindegi zәkirli jobalaryn erekshe atap ótemin. Búl – seriktestigimizdi jana dengeyge kóteruge, oghan sәikes jekelegen investisiyalyq jobalardy iske asyrudan Ortalyq Aziya, Euraziyalyq ekonomikalyq odaq, Ontýstik Kavkaz jәne Europa elderining naryqtaryna birlesip shyghatyn tolyqqandy óndiristik ekojýielerdi qalyptastyrugha kóshuge jaqsy negiz. Osyghan baylanysty Common History Destiny. Designed and Made in Both China And Kazakhstan qazaq-qytay baghdarlamasyn iske qosudy úsynamyn. Ýkimet qytaylyq seriktestermen birlesip keleshegi bar jobalar pulyn qalyptastyruy jәne olardy iske asyrugha jedel kirisui qajet», – dep tapsyrdy Toqaev.

Memleket basshysy kelesi basymdyq retinde tau-ken metallurgiya keshenindegi yntymaqtastyqty belgiledi. Onyng aituynsha, Qazaqstan urannyn, mystyn, altynnyn, kómirdin, kritikalyq miyneraldardyng jәne siyrek kezdesetin metaldardyng aitarlyqtay qoryna iye.

Sózde sifrlandyru mәselesine de erekshe nazar audaryldy. Preziydent Qazaqstan әlemning barlyq jetekshi tehnologiyalyq ortalyqtarymen ózara is-qimyl jasaugha ashyq ekenin basa aitty.

«Osy jyly Qazaqstan Jasandy intellekt salasyndaghy yntymaqtastyq jónindegi dýniyejýzilik úiymnyng qúryltayshylarynyng qataryna kirip, tehnologiyalyq ózara is-qimyldyng jana halyqaralyq platformasynyng qatysushysy boldy. Búl bastama QHR Tóraghasy Sy Szinipinge tiyesili. Qazaqstan tehnologiyalar transfertine, birlesken injenerlik jәne zertteu ortalyqtaryn qúrugha mýddeli. Biz jana formasiyadaghy kadrlardy dayarlaugha ýlken kónil bólemiz. Elordamyzda alghashqy Qazaq-qytay jasandy intellekt mektebin ashudy josparlap otyrmyz. Alatau City bizding jemisti tehnologiyalyq seriktestigimizding jarqyn kórinisine ainalady. Búl auqymdy joba Qytay, Ortalyq Aziya jәne Europa arasyndaghy iskerlik belsendilikting quatty polusi bolugha arnalghan», – dep jalghastyrdy Memleket basshysy.

Onyng aituynsha, qazaq-qytay investisiyalyq forumy eki elding isker tobynyng tikeley ózara is-qimylynyng túraqty alanyna ainaluy tiyis.

Preziydent múnday bastamalardy jýzege asyru tiyisti qarjylyq arhiytekturany talap etetinine nazar audardy.

Ol forum qatysushylaryna Qazaqstanda kóptegen jyldar boyy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyghy tabysty júmys istep jatqanyn aitty.

«AHQO-nyng әlemdegi jetekshi qarjy ortalyqtarynyng biri – Gonkongpen ózara is-qimylyn damytuda ýlken әleuetti kórip otyrmyz. Osy jyldyng qyrkýiek aiynyng basynda «Samúryq-Qazyna» qory Ortalyq Aziya men ShÚÚ elderi emiytentterining ishinde birinshi bolyp Qytaydyng bankaralyq naryghyna shyghyp, 3 milliard yuaninan astam (450 million dollar) somagha panda-obligasiyalar shyghardy. Qazaqstan býkil investisiyalyq sikldy barynsha qysqa, ashyq әri tehnologiyalyq etuge niyetti. Investisiyalar tartu salasyndaghy últtyq kompaniya (Kazakh Invest) janynan Qazaq-qytay investisiyalyq qoryn qúru turaly kelisimge qol qoi – búl baghyttaghy kezekti manyzdy qadam», – dep esepteydi Toqaev.

Memleket basshysynyng pikirinshe, qazaq-qytay investisiyalyq forumy eki elding iskerlik toptarynyng tikeley ózara is-qimyl jasaytyn túraqty alanyna ainaluy tiyis.

«Ony jyl sayyn qyrkýiek aiynda «Qazaqstan – Qytay» Almaty investisiyalyq dialogy degen ataumen ótkizudi úsynamyn. Býgin birqatar naqty uaghdalastyqtargha qol jetkizildi. Búl uaghdalastyqtar tek Qazaqstan men Qytaydyng ghana emes, býkil euraziyalyq qúrlyqtyng ornyqty damuynyng iygiligine qyzmet etetinine senimdimin», – dep úsyndy Preziydent.

Toqaev Qazaqstan Qytaymen mәngilik dostyqty nyghaytugha erekshe mәn beretinin atap ótti.

«Bizding el ýshin búl syrtqy sayasattyng eng manyzdy maqsattarynyng biri bolyp tabylady. Ortaq tarihymyzgha kóz jýgirtsek, qytay halqy bizding halyqqa eshqashan ziyan tiygizgen emes. Kóptegen jyldar boyy eki halyq ózara qúrmetti saqtap, qoldau kórsete otyryp, shynayy jarasymdylyqta qatar ómir sýrdi. Qazirgi túraqsyz әri belgisiz uaqytta Qazaqstan men Qytay senimdi seriktester retinde kóptegen syn-qaterler men qauipterge qarsy túru ýshin iyq tirese birge әreket etui tiyis. Qytay tilinde mynaday maghynaly maqal bar: 人心齐，泰山移 – «Júmylghan júdyryq taudy da jyljytady» (maghynasy: «Júmyla kótergen jýk jenil»). Qazaqstan men Qytay eki dos әri kórshi memleket retinde kez kelgen isti birlesip tabysty jýzege asyra alatynyna senimdimin», – dep týiindedi sózin Preziydent.

Abai.kz