پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان – قىتاي» ينۆەستيتسيالىق فورۋمىندا ءسوز سويلەپ، قازاقستان مەن قىتايدىڭ ماڭگىلىك ءارى جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ تاريحي نەگىزى بەرىك ەكەنىن جانە تاتۋ كورشىلىك پەن ءوزارا سەنىم رۋحىندا سەنىمدى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل تۋرالى اقوردانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلايدى.

«مەنىڭ جاقىن دوسىم، وتە سىيلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين مىرزانىڭ جەكە كوڭىل ءبولۋى مەن سەنىمدى قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناسىمىز بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلدى. جاڭا «التىن وتىزجىلدىقتاعى» قازاق-قىتاي ءوزارا ءىس-قيمىلى بارلىق باستى سالالار بويىنشا اۋقىمدى سيپاتقا يە بولدى. قىتاي – قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاۋار اينالىمى رەكوردتىق كورسەتكىش – 50 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. ۇكىمەتتەرىمىز ءوزارا ساۋدا كولەمىن 100 ميلليارد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق تا قارقىندى دامىپ كەلەدى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قازاقستان ەكونوميكاسىنا جالپى سوماسى 29 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قۇيعان ەڭ ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى سانالادى. ەلىمىزدە قىتايلىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن 9 مىڭنان استام كاسىپورىن تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر – بۇل قازاقستاندا تىركەلگەن شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ شامامەن ءاربىر جەتىنشىسى»، – دەدى توقاەۆ جۇما كۇنى.

پرەزيدەنت ونەركاسىپ، تسيفرلاندىرۋ، «اقىلدى قالالاردى» دامىتۋ، سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالار، اۋىل شارۋاشىلىعى، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سياقتى سالالارداعى سەرىكتەستىك ىزبە-ءىز نىعايىپ كەلە جاتقانىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ينۆەستيتسيالاردى كوتەرمەلەۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ راتيفيكاتسيالانۋى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇقىقتىق نەگىزىنە اينالدى.

«ەكى ەل اراسىندا ەنگىزىلگەن ۆيزاسىز رەجيم دە ىسكەرلىك بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە ەداۋىر ۇلەس قوسۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جانە ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا قولايلى جاعداي جاسالعان دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە كۇشىنە ەنگەن كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن نىعايتۋدىڭ قۋاتتى قۇقىقتىق ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى الەمدىك ەكونوميكانىڭ تەرەڭ ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا قازاقستان مەن قىتاي ءوزارا سەنىمگە، اشىقتىققا جانە ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەردىڭ ورتاقتىعىنا نەگىزدەلگەن زاماناۋي ءارى ءتيىمدى جاسامپاز ىنتىماقتاستىق مودەلىن ۇسىنا الادى دەپ ەسەپتەيدى.

وسىعان سۇيەنە وتىرىپ، سويلەگەن سوزىندە ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى بەلگىلەندى. پرەزيدەنت ەڭ الدىمەن كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنا توقتالدى.

«حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرگە ءبىز تەمىرجول قۋاتىن ارتتىرىپ، اۆتوموبيل ماگيسترالدارى مەن تەڭىز پورتتارىن كەڭەيتىپ جاتىرمىز، جۇك اۆياتسياسى مەن شەكارا ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدامىز. ليانيۋنگاننان اقتاۋعا دەيىن قىتاي جاعالاۋىن كاسپيمەن بايلانىستىراتىن لوگيستيكالىق حابتار جەلىسى قالىپتاستى. چەندۋ قالاسىنداعى قازاق-قىتاي تەرمينالى لوگيستيكالىق جەلىنىڭ جاڭا ماڭىزدى بۋىنىنا اينالادى، وندا قازاقستاننىڭ باس كونسۋلدىعىن اشۋ جوسپارلانعان. ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى كولىك بايلانىسىنىڭ زاماناۋي كونفيگۋراتسياسىن قالىپتاستىراتىن ورتالىق ءدالىزدى (سرەدني كوريدور) دامىتۋدى باسىم مىندەت دەپ سانايمىز»، – دەدى پرەزيدەنت.

توقاەۆ بۇگىنگى فورۋمعا ترانزيتتىك ايلاقتاردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتىسىپ جاتقان كومپانيالاردىڭ جينالعانىن اتاپ ءوتتى.

ول بولجام بويىنشا 2029 جىلعا قاراي قىتايدان ەۋروپاعا قاتىنايتىن كونتەينەرلىك پويىزداردىڭ سانى 3 مىڭعا دەيىن وسەتىنىن حابارلادى. بۇل قازاقستاننىڭ جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەكتەگى ەڭ ماڭىزدى كولىك حابتارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى پوزيتسياسىن نىعايتادى.

«بىرقاتار بىرلەسكەن باستامالار ناقتى سيپاتقا يە بولۋدا. وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا مەن ارال – كاسپي اۆتوماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسىنا باستاۋ بەردىم. جاڭا باعىت «شىعىس – باتىس» باعىتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن بىرنەشە ەسە ارتتىرادى. تاياۋ ارادا مويىنتى – قىزىلجار جانە باقتى – اياگوز تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ اۋقىمدى قۇرىلىسى اياقتالادى. جۇك تاسىمالىنىڭ اشىقتىعى «اقىلدى شەكارا» پيلوتتىق جوباسى شەڭبەرىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى بىرلەسىپ ەنگىزۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. قىتايدىڭ Minmetals Logistics كورپوراتسياسىمەن سەرىكتەستىكتە پيلوتسىز كولىك تەحنولوگيالارى مەن تسيفرلىق شەشىمدەرى بار لوگيستيكالىق ءدالىز قۇرىلۋدا. بۇل – ەلىمىز ءۇشىن بىرەگەي جوبا. مۋلتيمودالدى تاسىمالداردى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز. Alatau Air Cargo ۇلتتىق اۋە جۇك تاسىمالداۋشىسى جۇمىسىن باستادى. قازاقستاندىق نارىققا الەمدىك ءىرى جۇك اۋە كومپانيالارى، سونىڭ ىشىندە Cathay Pacific Cargo جانە باسقالارى شىعۋدا. ازاماتتىق اۆياتسيا دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسى جىلى الماتى – سيان، الماتى – شانحاي، استانا – گۋانچجوۋ، اقتاۋ – ءۇرىمجى رەيستەرى اشىلدى. وسى اپتادا العاشقى تىكەلەي جولاۋشىلار باعىتى الماتى مەن چۋنتسين قالالارىن بايلانىستىردى»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

توقاەۆ «Common History Destiny. Designed and Made in Both China And Kazakhstan» قازاق-قىتاي باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى ۇسىندى.

پرەزيدەنت ونەركاسىپتىك ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ول قازىرگى ۋاقىتتا بۇل سالادا جالپى قۇنى 62 ميلليارد دوللاردان اساتىن 260 ءىرى بىرلەسكەن جوبادان تۇراتىن پورتفەل قالىپتاسقانىن حابارلادى.

«قىتايلىق كاسىپورىنداردىڭ قاتىسۋىمەن الماتىدا اۆتوموبيل كلاستەرى دامىپ كەلەدى، قاراعاندى وبلىسىندا كرەمني ءوندىرىسى قۇرىلۋدا، مەتاللۋرگيا، مۇناي-گاز حيمياسى جانە ەنەرگيا ساقتاۋ جۇيەلەرىندە جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. ونىمدىلىگى تومەن مۇناي ۇڭعىمالارىن وڭتايلاندىرۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا العاشقى جوبالار ىسكە قوسىلۋدا. اقتوبە وبلىسىندا قىتايلىق Jinyi Holding Group كومپانياسىمەن بىرلەسىپ پيلوتتىق رەجيمدە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ارنايى يندۋستريالىق ايماق قۇرىلۋدا. اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ۋاعدالاستىقتارىمىز دا ناقتى مازمۇنعا يە بولۋدا. اتاپ ايتقاندا، Lihua, Fufeng, Dalian Hesheng Holdings كومپانيالارىنىڭ تىگىنەن ينتەگراتسيالانعان ماقتا-توقىما كلاستەرىن قۇرۋ، جۇگەرى مەن استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ جونىندەگى زاكىرلى جوبالارىن ەرەكشە اتاپ وتەمىن. بۇل – سەرىكتەستىگىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە، وعان سايكەس جەكەلەگەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدان ورتالىق ازيا، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق، وڭتۇستىك كاۆكاز جانە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ نارىقتارىنا بىرلەسىپ شىعاتىن تولىققاندى وندىرىستىك ەكوجۇيەلەردى قالىپتاستىرۋعا كوشۋگە جاقسى نەگىز. وسىعان بايلانىستى Common History Destiny. Designed and Made in Both China And Kazakhstan قازاق-قىتاي باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى ۇسىنامىن. ۇكىمەت قىتايلىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ كەلەشەگى بار جوبالار پۋلىن قالىپتاستىرۋى جانە ولاردى ىسكە اسىرۋعا جەدەل كىرىسۋى قاجەت»، – دەپ تاپسىردى توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى كەلەسى باسىمدىق رەتىندە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىندەگى ىنتىماقتاستىقتى بەلگىلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ۋراننىڭ، مىستىڭ، التىننىڭ، كومىردىڭ، كريتيكالىق مينەرالداردىڭ جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ ايتارلىقتاي قورىنا يە.

سوزدە تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنت قازاقستان الەمنىڭ بارلىق جەتەكشى تەحنولوگيالىق ورتالىقتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا اشىق ەكەنىن باسا ايتتى.

«وسى جىلى قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ قۇرىلتايشىلارىنىڭ قاتارىنا كىرىپ، تەحنولوگيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا حالىقارالىق پلاتفورماسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولدى. بۇل باستاما قحر توراعاسى سي تسزينپينگە تيەسىلى. قازاقستان تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنە، بىرلەسكەن ينجەنەرلىك جانە زەرتتەۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا مۇددەلى. ءبىز جاڭا فورماتسياداعى كادرلاردى دايارلاۋعا ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. ەلوردامىزدا العاشقى قازاق-قىتاي جاساندى ينتەللەكت مەكتەبىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. Alatau City ءبىزدىڭ جەمىستى تەحنولوگيالىق سەرىكتەستىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسىنە اينالادى. بۇل اۋقىمدى جوبا قىتاي، ورتالىق ازيا جانە ەۋروپا اراسىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قۋاتتى ءپوليۋسى بولۋعا ارنالعان»، – دەپ جالعاستىردى مەملەكەت باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق-قىتاي ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ەكى ەلدىڭ ىسكەر توبىنىڭ تىكەلەي ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ تۇراقتى الاڭىنا اينالۋى ءتيىس.

پرەزيدەنت مۇنداي باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءتيىستى قارجىلىق ارحيتەكتۋرانى تالاپ ەتەتىنىنە نازار اۋداردى.

ول فورۋم قاتىسۋشىلارىنا قازاقستاندا كوپتەگەن جىلدار بويى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى.

«احقو-نىڭ الەمدەگى جەتەكشى قارجى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى – گونكونگپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن دامىتۋدا ۇلكەن الەۋەتتى كورىپ وتىرمىز. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورى ورتالىق ازيا مەن شۇۇ ەلدەرى ەميتەنتتەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ قىتايدىڭ بانكارالىق نارىعىنا شىعىپ، 3 ميلليارد يۋاننان استام (450 ميلليون دوللار) سوماعا پاندا-وبليگاتسيالار شىعاردى. قازاقستان بۇكىل ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى بارىنشا قىسقا، اشىق ءارى تەحنولوگيالىق ەتۋگە نيەتتى. ينۆەستيتسيالار تارتۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق كومپانيا (Kazakh Invest) جانىنان قازاق-قىتاي ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ – بۇل باعىتتاعى كەزەكتى ماڭىزدى قادام»، – دەپ ەسەپتەيدى توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، قازاق-قىتاي ينۆەستيتسيالىق فورۋمى ەكى ەلدىڭ ىسكەرلىك توپتارىنىڭ تىكەلەي ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن تۇراقتى الاڭىنا اينالۋى ءتيىس.

«ونى جىل سايىن قىركۇيەك ايىندا «قازاقستان – قىتاي» الماتى ينۆەستيتسيالىق ديالوگى دەگەن اتاۋمەن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. بۇگىن بىرقاتار ناقتى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. بۇل ۋاعدالاستىقتار تەك قازاقستان مەن قىتايدىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ەۋرازيالىق قۇرلىقتىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن»، – دەپ ۇسىندى پرەزيدەنت.

توقاەۆ قازاقستان قىتايمەن ماڭگىلىك دوستىقتى نىعايتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن بۇل سىرتقى ساياساتتىڭ ەڭ ماڭىزدى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ورتاق تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك، قىتاي حالقى ءبىزدىڭ حالىققا ەشقاشان زيان تيگىزگەن ەمەس. كوپتەگەن جىلدار بويى ەكى حالىق ءوزارا قۇرمەتتى ساقتاپ، قولداۋ كورسەتە وتىرىپ، شىنايى جاراسىمدىلىقتا قاتار ءومىر ءسۇردى. قازىرگى تۇراقسىز ءارى بەلگىسىز ۋاقىتتا قازاقستان مەن قىتاي سەنىمدى سەرىكتەستەر رەتىندە كوپتەگەن سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋ ءۇشىن يىق تىرەسە بىرگە ارەكەت ەتۋى ءتيىس. قىتاي تىلىندە مىناداي ماعىنالى ماقال بار: 人心齐，泰山移 – «جۇمىلعان جۇدىرىق تاۋدى دا جىلجىتادى» (ماعىناسى: «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل»). قازاقستان مەن قىتاي ەكى دوس ءارى كورشى مەملەكەت رەتىندە كەز كەلگەن ءىستى بىرلەسىپ تابىستى جۇزەگە اسىرا الاتىنىنا سەنىمدىمىن»، – دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن پرەزيدەنت.

Abai.kz