JY dәuiri: Qazaqstan óndiristi janghyrtpaq
Jasandy intellekt endi bolashaqtyng tehnologiyasy emes. Ol óndiristing býginin ózgertip, elding ertengi ekonomikalyq mýmkindigin aiqyndaytyn qúralgha ainalyp keledi. Aqordada ótken Jasandy intellektini damytu jónindegi kenesting ýshinshi otyrysynda negizgi әngime ónerkәsipti sifrlandyrugha, óndiris ónimdiligin arttyrugha jәne JIY-di naqty iske jaratugha audy.
Preziydent Qasym-Jomart Toqaev әlemde tabighy resurs, kapital men naryq ýshin ghana emes, óndiris tiyimdiligi ýshin de bәseke kýsheyip kele jatqanyn aitty. BÚÚ-nyng 2026 jylghy Ónerkәsipting damuy turaly esebinde jasandy intellekt әlem ekonomikasyn ózgertetin bes transformasiyalyq megatrendting biri retinde tanylghan. Songhy bes jylda JIY-ge qatysty patentterding ýlesi shamamen ýsh ese ósken.
«Qazaqstan osy mýmkindikterdi qalt jibermeui qajet. Basty mindet – enbek ónimdiligin arttyru, tehnologiyalyq janghyrudy jedeldetu jәne qosylghan qúny joghary ónim óndirudi keneytu», – dedi Memleket basshysy.
Biylghy segiz aida eldegi ónerkәsip óndirisining kólemi 46 trillion tengege juyqtaghan. Óndeu ónerkәsibi ótken jyldyng sәikes kezenimen salystyrghanda 8,4 payyzgha ósken. Alayda ekonomikalyq ósimning joghary qarqynyn saqtau ýshin óndiristi janghyrtu qajet.
Toqaev JIY-ding basty qúndylyghy adamnyng ornyn basu emes, onyng mýmkindigin kýsheytuinde ekenin atap ótti. Injener óndiristegi aqaudy erterek anyqtap, júmys tiyimdiligin arttyra alady, al basshylyq naqty derekke sýienip, jedel sheshim qabyldaydy.
Sonymen birge Qazaqstan óndirisinde sifrlandyrudyng әli de jýiesiz jýrip jatqanyn aitty. Key kәsiporyndar jekelegen operasiyalardy avtomattandyrghanymen, óndiristing jalpy modeli ózgerissiz qalyp otyr.
«Kәsiporyndar býkil óndiris tizbegin qayta qarap, qay tústa JY kómegimen tiyimdilikti barynsha arttyrugha bolatynyn aiqyndauy kerek. Jana tehnologiyalar óndiristi basqaru jýiesine tikeley kiriguge tiyis», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Múnday mindetterdi anyqtauda óndiristing óz ishindegi mamandardyng tәjiriybesi manyzdy. Preziydent injenerler, tehnologtar, sheberler men operatorlar naqty problemalardy jaqsy biletinin atap ótti. Sondyqtan JIY-ge qatysty zertteuler óndiristing naqty súranysyna negizdelui kerek.
Osy baghytta Qazaq AI Research University-ge de ýlken mindet jýktelmek. Uniyversiytet tek maman dayarlaytyn oryn emes, ekonomikanyng naqty qajettiligine jauap beretin qoldanbaly zertteu ortalyghyna ainaluy tiyis.
Jiynda óndiristik Deep-Tech jobalardy damytu jәne tehnologiyalyq komandalar qalyptastyru mәselesi de kóterildi. Múnday komandalargha ghalymdar, tehnologiyalyq kompaniyalar, startaptar men talantty jastar tartyluy mýmkin. Preziydent AI Challenge tetigin paydalanyp, jastardy naqty óndiristik mindetterdi sheshuge qatystyrudy úsyndy.
Alayda perspektivti jobalardyng pilottyq kezennen keyin kelisuler men kýrdeli rәsimder arasynda qalyp qoyyna jol bermeu kerek. Tiyimdiligi dәleldengen sheshimder tez kommersiyalanuy tiyis.
Taghy bir manyzdy mәsele – derek. Kәsiporyndarda óndiristik mәlimet kóp bolghanymen, onyng sapasy әrkelki әri shashyranqy. Múnday derekterding bir bóligi JY jýielerinde qoldanugha jaramaydy. Sondyqtan salalyq óndiristik mәlimetterdi bir standartqa keltiru qajet.
«Bizge birynghay sapa standartyna say, ózara baylanysty jәne qauipsiz paydalanugha bolatyn salalyq óndiristik mәlimetter qajet. Otandyq zertteushiler men baghdarlama әzirleushiler oghan kedergisiz qol jetkizuge tiyis», – dedi Preziydent.
Kenesting kelesi otyrysynda kólik-logistika salasyna jasandy intellektini engizu mәselesin talqylau úsynyldy. Preziydent búl baghytty janghyrtu Qazaqstannyng tranzittik mýmkindikterin arttyratynyn aitty.
Jiynda JIY-di qauipsiz әri jauapkershilikpen damytu mәselesi de qozghaldy. Toqaev halyqaralyq dengeyde memleketter men biznes qauymdastyghynyng ýilesimdi әreketi qajet ekenin aityp, «Vashington modelin» әlemdik dengeyde talqylaugha bolatyn bastama retinde atady.
Osylaysha, Qazaqstan ýshin jasandy intellekt turaly әngime birtindep jana kezenge ótip jatyr. Endigi mәsele JIY-ding bar-joghynda emes, ony óndiriste qanshalyqty tiyimdi paydalana alatynymyzda. Óitkeni tehnologiyanyng qúny onyng atauynda emes, naqty nәtiyje men ekonomikalyq payda әkeluinde.
Abai.kz