Ádebiyet tarihynda esimi jekelegen shygharmalarmen ghana emes, tútas bir baghyttyng qalyptasuymen baylanysty qalamgerler bar. Qazaq әdebiyeti ýshin sonday túlghalardyng biri — otandyq detektiv jәne shytyrman oqighaly prozanyng qalyptasuyna eleuli ýles qosqan jazushy Kemel Toqaev.

Onyng shygharmashylyghyna belgili qazaq jazushysy Ázilhan Núrshayyqov erekshe bagha bergen. Ol Kemel Toqaevty «qazaq detektiv әdebiyetining negizin qalaushy» dep ataghan. Ázilhan Núrshayyqov ýshin «negizin qalaushy» úghymynyng salmaghy erekshe edi. Onyng pikirinshe, múnday anyqtamany kez kelgen belgili qalamgerge qoldanugha bolmaydy. Búl — әdebiyette jana baghyt ashyp, ózinen keyin iz qaldyrghan túlghalargha ghana layyq bagha.

Kemel Toqaev qazaq әdebiyetinde oghan deyin derbes baghyt retinde keninen qalyptasyp ýlgermegen janrdyng bastauynda túrdy. Onyng shygharmalarynyng ózeginde qylmysty ashu, tergeu, qúqyq qorghau organdarynyng qyzmeti, adam men qauipting betpe-bet kelui sekildi taqyryptar jatyr. Alayda jazushy ýshin detektiv oqyrmandy qyzyqtyratyn tartymdy sujet qana bolghan joq. Shiyeleniske toly oqighalar arqyly ol paryz, әdildik, jauapkershilik jәne adam tandauy sekildi manyzdy mәselelerdi kóterdi.

Kemel Toqaevtyng shygharmashylyghyna onyng óz taghdyry da ýlken yqpal etti. Ol Úly Otan soghysyna qatysyp, maydan dalasynda erlik pen batyldyq tanytqany ýshin marapattalghan. Soghysta kórgeni men bastan ótkergeni keyin onyng prozasynan kórinis tapty. Jazushy shygharmalarynyng keyipkerleri kýrdeli jaghdayda әreket etuge, sheshim qabyldaugha jәne sol sheshimi ýshin jauap beruge mәjbýr adamdar boldy.

Soghystan keyin Kemel Toqaev kәsiby qyzmetin jurnalistika jәne әdebiyetpen baylanystyrdy. Qazaqstandyq baspasózde enbek etip, birtindep keyin shygharmashylyghynyng negizgi baghytyna ainalghan detektiv janryna den qoydy. Onyng qalamynan «Tasqyn», «Kómeski iz», «Songhy soqqy», «Týnde atylghan oq» jәne basqa da povester men romandar dýniyege keldi.

Býginde Kemel Toqaevtyng shygharmashylyghy qazaq әdebiyetining tarihyna ózgeshe qyrynan qaraugha mýmkindik beredi. Últtyq әdebiyet tek klassikalyq roman, poeziya nemese tarihy proza arqyly ghana damyghan joq. Uaqyt óte kele onda jana janrlar qalyptasyp, oqyrmangha tyng taqyryptar men jana keyipkerler úsynyldy. Solardyng biri — detektiv janry.

Sondyqtan Ázilhan Núrshayyqovtyng Kemel Toqaev turaly aitqan sózi qalamdasyna berilgen joghary bagha ghana emes. Búl — onyng әdebiyet tarihyndaghy ornyn aiqyndaytyn tújyrym. Kemel Toqaev qazaq prozasynda detektiv janrynyng qalyptasuyna jol ashyp, onyng derbes әdeby baghyt retinde damuyna negiz qalaghan qalamgerlerding biri boldy.

Abai.kz