Qazaqstan Ýkimeti mәjilis deputtary tarapynan úsynylghan «ýy janyndaghy» (magaziny «u doma») shaghyn dýkenderding júmysyn jenildetuge baghyttalghan birqatar manyzdy bastamalardy qoldaudan bas tartty.

Premier-ministrding orynbasary – Últtyq ekonomika ministri Serik Júmangharinning resmy jauabynda aitylghan búl sheshim elimizdegi shaghyn sauda sektorlary men halyqtyng әleumettik jaghdayyna qalay әser etedi? Saraptamalyq túrghydan taldap kórsek.

15 PAYYZDYQ ÝSTEME MEN AYYPPÚL MORATORIYI

Mәselening mәni:

Deputattar elimizdegi 40 myngha juyq shaghyn dýken 7,5 million auyl men qala túrghyndaryn kýndelikti azyq-týlikpen qamtamasyz etip otyrghanyn algha tartty. Olar iri marketter siyaqty ónimdi arzan kóterme (optom) baghamen tikeley óndirushiden ala almaydy. Osyghan baylanysty, әleumettik manyzy bar tauarlargha (ÁMAT) qoyylatyn shekti 15% ýsteme bagha ýshin salynatyn aiyppúldargha uaqytsha moratoriy engizu úsynylghan edi.

Ýkimetting uәji:

Ýkimet búl jenildikti beruden bas tartty. Uәj bireu: 15%-dyq shekti bagha naryqtaghy barlyq satushylargha birdey qoldanyluy tiyis. Eger shaghyn dýkenderge erekshe jaghday jasalsa, ol naryqtaghy teng bәsekelestikti búzady. Eske sala keteyik, shekti baghany asyrghany ýshin shaghyn bizneske 5 AEK, qaytalansa 10 AEK kóleminde aiyppúl qarastyrylghan.

NARYQ ZANY MA, ÁLDE MONOPOLIYa MA?

Mәselening mәni:

Qazirgi tanda qolma-qol aqshasyz tólem jasau (QR, karta) arqyly dýken iyeleri bankterge 1,2%–2,8% aralyghynda komissiya tóleydi. Deputattar búl komissiyany 0,5% dengeyinde shekteudi úsyndy. Sebebi shaghyn dýkenderding marjasy onsyz da az, al banktik payyz olardyng tabysyn azaytyp otyr.

Ýkimetting uәji:

Kabmin komissiyany әkimshilik jolmen (mәjbýrlep) 0,5%-gha tómendetu bankter arasyndaghy bәsekelestikti әlsiretip, tólem infraqúrylymynyng damuyn bayaulatady dep esepteydi. Onyng ýstine, bankter shyghyndy ornyn toltyru ýshin basqa qyzmetterding baghasyn ósirui mýmkin degen qauip bar.

SALYQ PEN MEMLEKETTIK QOLDAUDYNG ShYNAYY TIYIMDILIGI

Salyq stavkasy:

Shaghyn dýkenderge býkil el boyynsha birynghay 2%-dyq tómendetilgen salyq stavkasyn engizu iydeyasy da keri qaytaryldy. Últtyq ekonomika ministrligi búl qúqyq mәslihattardyng ózinde bar ekenin, olar bazalyq 4%-dyq stavkany 2%-gha deyin ózdiginen tómendete alatynyn algha tartty.

Úsynylghan balamalar:

Ýkimet shaghyn dýkenderge memlekettik qoldau jetkilikti dep sanaydy:

• «Damu» qory men «Isker aimaq» baghdarlamasy arqyly 200 mln tengege deyin arzandatylghan nesie alu mýmkindigi.
• Ákimdikter tarapynan 0,1%-ben beriletin jenildetilgen zaemdar (baghany túraqty ústap túru shartymen).

Ýkimetting búl sheshimi eki jaqty logikagha negizdelghan:

Inflyasiyany tizgindeu jәne tútynushyny qorghau: ÁMAT baghasynyng ósuine jol bermeu — halyqtyng әleumettik jaghdayy ýshin manyzdy.

Makroekonomikalyq túraqtylyq: Bankterge nemese salyqqa әkimshilik shekteuler qoi naryqtyq ekonomika prinsipterine qayshy keledi.

Alayda, shynayy ómirde «ýy janyndaghy dýkender» ýlken sauda jelilerimen (supermarkettermen) bәsekege tótep bere almay jatyr. Kóterme saudadaghy baghanyng joghary boluy men banktik komissiyalar shaghyn kәsipkerlerdi tyghyryqqa tireydi. Memlekettik nesiyelerdi alu ýshin de kepil zattar men úzaq burokratiyalyq proseduralar qajet.

Aldaghy uaqytta búl sheshim shaghyn sauda oryndarynyng jabyluyna, «kólenkeli ekonomikagha» (qolma-qol aqshamen sauda jasaugha) ótuine nemese tauar baghasynyng astyrtyn qymbattauyna alyp kelui mýmkin.

Abai.kz