قازاقستان ۇكىمەتى ءماجىلىس دەپۋتتارى تاراپىنان ۇسىنىلعان «ءۇي جانىنداعى» (ماگازينى «ۋ دوما») شاعىن دۇكەندەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى باستامالاردى قولداۋدان باس تارتتى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعاريننىڭ رەسمي جاۋابىندا ايتىلعان بۇل شەشىم ەلىمىزدەگى شاعىن ساۋدا سەكتورلارى مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ ساراپتامالىق تۇرعىدان تالداپ كورسەك.

15 پايىزدىق ۇستەمە مەن ايىپپۇل ءموراتوريى

ماسەلەنىڭ ءمانى:

دەپۋتاتتار ەلىمىزدەگى 40 مىڭعا جۋىق شاعىن دۇكەن 7,5 ميلليون اۋىل مەن قالا تۇرعىندارىن كۇندەلىكتى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن العا تارتتى. ولار ءىرى ماركەتتەر سياقتى ءونىمدى ارزان كوتەرمە (وپتوم) باعامەن تىكەلەي وندىرۋشىدەن الا المايدى. وسىعان بايلانىستى، الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا ء(امات) قويىلاتىن شەكتى 15% ۇستەمە باعا ءۇشىن سالىناتىن ايىپپۇلدارعا ۋاقىتشا موراتوري ەنگىزۋ ۇسىنىلعان ەدى.

ۇكىمەتتىڭ ءۋاجى:

ۇكىمەت بۇل جەڭىلدىكتى بەرۋدەن باس تارتتى. ءۋاج بىرەۋ: 15%-دىق شەكتى باعا نارىقتاعى بارلىق ساتۋشىلارعا بىردەي قولدانىلۋى ءتيىس. ەگەر شاعىن دۇكەندەرگە ەرەكشە جاعداي جاسالسا، ول نارىقتاعى تەڭ باسەكەلەستىكتى بۇزادى. ەسكە سالا كەتەيىك، شەكتى باعانى اسىرعانى ءۇشىن شاعىن بيزنەسكە 5 اەك، قايتالانسا 10 اەك كولەمىندە ايىپپۇل قاراستىرىلعان.

نارىق زاڭى ما، الدە مونوپوليا ما؟

ماسەلەنىڭ ءمانى:

قازىرگى تاڭدا قولما-قول اقشاسىز تولەم جاساۋ (QR, كارتا) ارقىلى دۇكەن يەلەرى بانكتەرگە 1,2%–2,8% ارالىعىندا كوميسسيا تولەيدى. دەپۋتاتتار بۇل كوميسسيانى 0,5% دەڭگەيىندە شەكتەۋدى ۇسىندى. سەبەبى شاعىن دۇكەندەردىڭ مارجاسى ونسىز دا از، ال بانكتىك پايىز ولاردىڭ تابىسىن ازايتىپ وتىر.

ۇكىمەتتىڭ ءۋاجى:

كابمين كوميسسيانى اكىمشىلىك جولمەن (ماجبۇرلەپ) 0,5%-عا تومەندەتۋ بانكتەر اراسىنداعى باسەكەلەستىكتى السىرەتىپ، تولەم ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىن باياۋلاتادى دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ۇستىنە، بانكتەر شىعىندى ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن باسقا قىزمەتتەردىڭ باعاسىن ءوسىرۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار.

سالىق پەن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ شىنايى تيىمدىلىگى

سالىق ستاۆكاسى:

شاعىن دۇكەندەرگە بۇكىل ەل بويىنشا بىرىڭعاي 2%-دىق تومەندەتىلگەن سالىق ستاۆكاسىن ەنگىزۋ يدەياسى دا كەرى قايتارىلدى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بۇل قۇقىق ءماسليحاتتاردىڭ وزىندە بار ەكەنىن، ولار بازالىق 4%-دىق ستاۆكانى 2%-عا دەيىن وزدىگىنەن تومەندەتە الاتىنىن العا تارتتى.

ۇسىنىلعان بالامالار:

ۇكىمەت شاعىن دۇكەندەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ جەتكىلىكتى دەپ سانايدى:

• «دامۋ» قورى مەن «ىسكەر ايماق» باعدارلاماسى ارقىلى 200 ملن تەڭگەگە دەيىن ارزانداتىلعان نەسيە الۋ مۇمكىندىگى.
• اكىمدىكتەر تاراپىنان 0,1%-بەن بەرىلەتىن جەڭىلدەتىلگەن زاەمدار (باعانى تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋ شارتىمەن).

ۇكىمەتتىڭ بۇل شەشىمى ەكى جاقتى لوگيكاعا نەگىزدەلعان:

ينفلياتسيانى تىزگىندەۋ جانە تۇتىنۋشىنى قورعاۋ: ءامات باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ — حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ءۇشىن ماڭىزدى.

ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق: بانكتەرگە نەمەسە سالىققا اكىمشىلىك شەكتەۋلەر قويۋ نارىقتىق ەكونوميكا پرينتسيپتەرىنە قايشى كەلەدى.

الايدا، شىنايى ومىردە «ءۇي جانىنداعى دۇكەندەر» ۇلكەن ساۋدا جەلىلەرىمەن (سۋپەرماركەتتەرمەن) باسەكەگە توتەپ بەرە الماي جاتىر. كوتەرمە ساۋداداعى باعانىڭ جوعارى بولۋى مەن بانكتىك كوميسسيالار شاعىن كاسىپكەرلەردى تىعىرىققا تىرەيدى. مەملەكەتتىك نەسيەلەردى الۋ ءۇشىن دە كەپىل زاتتار مەن ۇزاق بيۋروكراتيالىق پروتسەدۋرالار قاجەت.

الداعى ۋاقىتتا بۇل شەشىم شاعىن ساۋدا ورىندارىنىڭ جابىلۋىنا، «كولەڭكەلى ەكونوميكاعا» (قولما-قول اقشامەن ساۋدا جاساۋعا) وتۋىنە نەمەسە تاۋار باعاسىنىڭ استىرتىن قىمباتتاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن.

Abai.kz