Halyqaralyq valuta qory (HVQ) qazan aiynda jariyalaghan әlemdik ekonomikanyng sholuynda Qazaqstannyng jyl qorytyndysy boyynsha nominaldy jalpy ishki ónimin (JIÓ) shamamen 398 mlrd dollargha baghalady. Osy esepteuler negizinde Visual Capitalist portaly әlem elderining ekonomika kólemi boyynsha reytingin jasady. Materialda qordyng naryqtyq bagham boyynsha aghymdaghy dollarmen eseptelgen derekteri paydalanylghan.

Reytingte Qazaqstan 47-oryngha jayghasty. Elimizden sәl joghary Chily men Peru túr, al Portugaliya, Finlyandiya jәne Grekiya tómenirek ornalasqan.

Bir jylda ekonomikalyq baghalau qalay ózgerdi?

Bir jyl búryn HVQ boljamy anaghúrlym tómen bolghan edi. Ol kezde Qazaqstan JIÓ kólemi shamamen 320 mlrd dollardy qúrap, әlemdegi eng iri ekonomikalardyng alghashqy elu elining songhy qatarynda túrghan edi.

Kóktemde qor esepteulerin qayta qarap, Qazaqstan ekonomikasynyng boljamdy kólemin úlghaytty. Sonyng nәtiyjesinde elimiz reytingte bir saty jogharylady. Sol kezde Qazaqstan ekonomika kólemi boyynsha Finlyandiya, Jana Zelandiya jәne Vengriyadan ozdy.

Jana derekter boyynsha el taghy birneshe satygha kóterilip, Portugaliyadan da joghary ornalasty. Jalpy, bir jyl ishinde Qazaqstan ekonomikasynyng baghalanghan kólemi shamamen tórtten birine ósti.

Ekonomikalyq ósim әlemdik kórsetkishten joghary

HVQ boljamyna sәikes, biyl Qazaqstannyng naqty JIÓ-si 4,4%-gha ósedi. Búl kórsetkish AQSh, Euroaymaq, Germaniya, Resey jәne Japoniya ekonomikasynyng ósimine qatysty boljamdardan joghary.

Qor sholuynda atalghan iri ekonomikalardyng ishinde Qazaqstannan jyldamyraq ósetin elder – Ýndistan men Qytay. Al әlemdik ekonomikanyng jalpy ósimi 3,1% dengeyinde bolady dep boljanyp otyr.

Ortalyq Aziyadaghy eng iri ekonomika

Qazaqstan ekonomikasy Ortalyq Aziyadaghy eng iri ekonomika mәrtebesin saqtap otyr. Búl kórsetkish boyynsha ónirdegi eng jaqyn kórshisi Ózbekstan HVQ-nyng qazan aiyndaghy reytinginde 61-oryngha jayghasqan.

Qazaqstannyng JIÓ kólemi Ózbekstannyng kórsetkishinen eki ese joghary. Qordyng kóktemgi esepteuleri boyynsha, Qazaqstan ekonomikasynyng kólemi Ortalyq Aziyadaghy qalghan elderding ekonomikasyn qosqandaghy jiyntyq kórsetkishten de asyp týsken.

Jyl qorytyndysy boyynsha Qazaqstanda jan basyna shaqqandaghy JIÓ 19 myng dollardan asady dep kýtilude. Búl kórsetkish boyynsha da elimiz ónirdegi kórshilerinen edәuir alda.

Ekonomikalyq ósimge ne yqpal etip otyr?

Qazaqstan ekonomikasynyng ósuine shiykizattyq emes salalar eleuli ýles qosyp keledi. QR Últtyq ekonomika ministrligining derekterine sәikes, qantar-qyrkýiek ailarynda shiykizattyq emes sektor 5,4%-gha ósken.

Eng joghary ósim qúrylys salasynda tirkelip, 11,5%-dy qúrady. Sonymen qatar óndeu ónerkәsibi, kólik jәne sauda salalarynda óndiris pen qyzmet kórsetu kólemi artqan.

Ekonomikanyng qúrylymy da birtindep ózgerip keledi. Birinshi jartyjyldyqta óndeu ónerkәsibining JIÓ-degi ýlesi 14,1%-gha jetti. Búl salada mashina jasau, himiya ónerkәsibi jәne farmasevtika baghyttary aitarlyqtay ósim kórsetip otyr.

Aldaghy jyldargha arnalghan boljam

HVQ sarapshylary kelesi jyly Qazaqstan ekonomikasynyng ósimi 4,9%-gha deyin jedeldeui mýmkin dep boljaydy. Sonymen birge qor baghalauynsha, inflyasiya bәsendep, júmyssyzdyq dengeyi azdap tómendeydi.

Elding syrtqy ekonomikalyq jaghdayynda da ong ózgerister kýtiledi. HVQ boljamyna sәikes, biyl aghymdaghy operasiyalar shotynyng profisiyti JIÓ-ning 0,5%-yn qúrauy mýmkin.

Kóktemde jariyalanghan HVQ-nyng orta merzimdi boljamynda kelesi onjyldyqtyng basyna qaray Qazaqstannyng nominaldy JIÓ-si 500 mlrd dollardan asatyny aitylghan. Sol esepteuler boyynsha, osy kezende jan basyna shaqqandaghy tabys ta aitarlyqtay ósui mýmkin.

Osylaysha, Qazaqstannyng әlemdik ekonomikalar reytingindegi ornynyng jaqsaruy el ekonomikasynyng nominaldy kólemining úlghayghanyn kórsetedi. Al aldaghy ósimning túraqtylyghy ekonomikany әrtaraptandyrugha, óndeu ónerkәsibin damytugha jәne shiykizattyq emes sektordyng ýlesin arttyrugha baylanysty bolmaq.

Abai.kz