حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) قازان ايىندا جاريالاعان الەمدىك ەكونوميكانىڭ شولۋىندا قازاقستاننىڭ جىل قورىتىندىسى بويىنشا نومينالدى جالپى ىشكى ءونىمىن ء(جىو) شامامەن 398 ملرد دوللارعا باعالادى. وسى ەسەپتەۋلەر نەگىزىندە Visual Capitalist پورتالى الەم ەلدەرىنىڭ ەكونوميكا كولەمى بويىنشا رەيتينگىن جاسادى. ماتەريالدا قوردىڭ نارىقتىق باعام بويىنشا اعىمداعى دوللارمەن ەسەپتەلگەن دەرەكتەرى پايدالانىلعان.

رەيتينگتە قازاقستان 47-ورىنعا جايعاستى. ەلىمىزدەن ءسال جوعارى چيلي مەن پەرۋ تۇر، ال پورتۋگاليا، فينليانديا جانە گرەكيا تومەنىرەك ورنالاسقان.

ءبىر جىلدا ەكونوميكالىق باعالاۋ قالاي وزگەردى؟

ءبىر جىل بۇرىن حۆق بولجامى اناعۇرلىم تومەن بولعان ەدى. ول كەزدە قازاقستان ءجىو كولەمى شامامەن 320 ملرد دوللاردى قۇراپ، الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكونوميكالاردىڭ العاشقى ەلۋ ەلىنىڭ سوڭعى قاتارىندا تۇرعان ەدى.

كوكتەمدە قور ەسەپتەۋلەرىن قايتا قاراپ، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بولجامدى كولەمىن ۇلعايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز رەيتينگتە ءبىر ساتى جوعارىلادى. سول كەزدە قازاقستان ەكونوميكا كولەمى بويىنشا فينليانديا، جاڭا زەلانديا جانە ۆەنگريادان وزدى.

جاڭا دەرەكتەر بويىنشا ەل تاعى بىرنەشە ساتىعا كوتەرىلىپ، پورتۋگاليادان دا جوعارى ورنالاستى. جالپى، ءبىر جىل ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باعالانعان كولەمى شامامەن تورتتەن بىرىنە ءوستى.

ەكونوميكالىق ءوسىم الەمدىك كورسەتكىشتەن جوعارى

حۆق بولجامىنا سايكەس، بيىل قازاقستاننىڭ ناقتى ءجىو-ءسى 4,4%-عا وسەدى. بۇل كورسەتكىش اقش، ەۋروايماق، گەرمانيا، رەسەي جانە جاپونيا ەكونوميكاسىنىڭ وسىمىنە قاتىستى بولجامداردان جوعارى.

قور شولۋىندا اتالعان ءىرى ەكونوميكالاردىڭ ىشىندە قازاقستاننان جىلدامىراق وسەتىن ەلدەر – ءۇندىستان مەن قىتاي. ال الەمدىك ەكونوميكانىڭ جالپى ءوسىمى 3,1% دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر.

ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكا

قازاقستان ەكونوميكاسى ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكا مارتەبەسىن ساقتاپ وتىر. بۇل كورسەتكىش بويىنشا وڭىردەگى ەڭ جاقىن كورشىسى وزبەكستان حۆق-نىڭ قازان ايىنداعى رەيتينگىندە 61-ورىنعا جايعاسقان.

قازاقستاننىڭ ءجىو كولەمى وزبەكستاننىڭ كورسەتكىشىنەن ەكى ەسە جوعارى. قوردىڭ كوكتەمگى ەسەپتەۋلەرى بويىنشا، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى ورتالىق ازياداعى قالعان ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىن قوسقانداعى جيىنتىق كورسەتكىشتەن دە اسىپ تۇسكەن.

جىل قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا جان باسىنا شاققانداعى ءجىو 19 مىڭ دوللاردان اسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل كورسەتكىش بويىنشا دا ەلىمىز وڭىردەگى كورشىلەرىنەن ەداۋىر الدا.

ەكونوميكالىق وسىمگە نە ىقپال ەتىپ وتىر؟

قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە شيكىزاتتىق ەمەس سالالار ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور 5,4%-عا وسكەن.

ەڭ جوعارى ءوسىم قۇرىلىس سالاسىندا تىركەلىپ، 11,5%-دى قۇرادى. سونىمەن قاتار وڭدەۋ ونەركاسىبى، كولىك جانە ساۋدا سالالارىندا ءوندىرىس پەن قىزمەت كورسەتۋ كولەمى ارتقان.

ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى دا بىرتىندەپ وزگەرىپ كەلەدى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءجىو-دەگى ۇلەسى 14,1%-عا جەتتى. بۇل سالادا ماشينا جاساۋ، حيميا ونەركاسىبى جانە فارماتسەۆتيكا باعىتتارى ايتارلىقتاي ءوسىم كورسەتىپ وتىر.

الداعى جىلدارعا ارنالعان بولجام

حۆق ساراپشىلارى كەلەسى جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 4,9%-عا دەيىن جەدەلدەۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى. سونىمەن بىرگە قور باعالاۋىنشا، ينفلياتسيا باسەڭدەپ، جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ازداپ تومەندەيدى.

ەلدىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق جاعدايىندا دا وڭ وزگەرىستەر كۇتىلەدى. حۆق بولجامىنا سايكەس، بيىل اعىمداعى وپەراتسيالار شوتىنىڭ ءپروفيتسيتى ءجىو-ءنىڭ 0,5%-ىن قۇراۋى مۇمكىن.

كوكتەمدە جاريالانعان حۆق-نىڭ ورتا مەرزىمدى بولجامىندا كەلەسى ونجىلدىقتىڭ باسىنا قاراي قازاقستاننىڭ نومينالدى ءجىو-ءسى 500 ملرد دوللاردان اساتىنى ايتىلعان. سول ەسەپتەۋلەر بويىنشا، وسى كەزەڭدە جان باسىنا شاققانداعى تابىس تا ايتارلىقتاي ءوسۋى مۇمكىن.

وسىلايشا، قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكالار رەيتينگىندەگى ورنىنىڭ جاقسارۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ نومينالدى كولەمىنىڭ ۇلعايعانىن كورسەتەدى. ال الداعى ءوسىمنىڭ تۇراقتىلىعى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا، وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا بايلانىستى بولماق.

Abai.kz