Beysenbi, 19 Qarasha 2026
Biylik 303 0 pikir 19 Qarasha, 2026 saghat 14:58

Toqaev: Ghylym – barsha adamzatqa ortaq iygilik!

Suret: Aqorda telegram arnasynan alyndy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev III Strategiyalyq seriktester forumynda sóz sóiledi. Búl turaly Aqorda habarlady.

Memleket basshysy: «Býgin shyn mәninde óte manyzdy jiyn ótip jatyr. III Strategiyalyq seriktester forumyna jahandyq ghylym jýiesining kórnekti ókilderi, әlemge әigili ghalymdar men bilim salasynyng bilikti mamandary jәne sarapshylar qatysyp otyr. Osy alqaly jiynda halyqaralyq ghylymy yqpaldastyq mәselesi jan-jaqty talqylanyp jatyr. Búl – óte ózekti taqyryp.

Sebebi qazirgi túraqsyz, búlynghyr zamanda әlemdik uniyversiytetter qauymdastyghy ózderining salmaqty pikirleri men ústanymdaryn aituy kerek. Sizderdin, yaghni, ghylym ókilderining halyqaralyq shiyelenisterding azangyna qosatyn ýlesi óte manyzdy. Osyghan oray, býgin ghylymnyng damu jolyna jәne basqa da ózekti mәselelerge qatysty qúndy pikirler, tiyimdi úsynystar aitylyp jatyr. Múnyng bәri de otandyq jәne sheteldik joghary bilim salasynyng әleuetin nyghaytugha septigin tiygizeri sózsiz», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev Jappay sifrlandyru jәne jasandy intellekt dәuirinde ghylym-bilimning әlem órkeniyetindegi orny airyqsha ekenin aitty.

«Ghylym – barsha adamzatqa ortaq iygilik. Biz elderimizding jarqyn bolashaghy men azamattarymyzdyng sapaly túrmysyn qamtamasyz etu ýshin әlem qauymdastyghy bolyp ghylym-bilimdegi әr jetistigimizdi sanaly týrde kәdege jaratuymyz kerek. Strategiyalyq seriktester forumynyng negizgi maqsat-mindeti de osy dep kýmәnsiz aitugha bolady», - dedi Toqaev.

Preziydent: «Jer jýzining eng ziyatker túlghalaryn ortaq mýddege júmyldyrghan búl alqaly jiyn elimiz ýshin tarihy sәtte ótip jatyr. Biyl Qazaqstannyng derbes memleket bolghanyna – 35 jyl.

Elimiz qasiyetti Tәuelsizdigimizding mereyli mejesine halyqaralyq bedeli biyik, ekonomikalyq әleueti zor, bolashaghy jarqyn el, sonday-aq aimaqta kósh bastap túrghan jәne dýnie jýzinde jappay moyyndalghan ozyq memleket retinde jetip otyr. Halqymyz osy jyldar ishinde kóptegen belesti tabysty enserdi.

Birtútas júrtymyzdyng birligi kýsheyip, memlekettigimiz nyghaydy. Osylaysha, Úly daladaghy biregey órkeniyetimiz qayta janghyrdy. Songhy jeti jyl ishinde Qazaqstanda auqymdy reformalar jýzege asyryldy. Búl da – tarihymyzda búryn-sondy bolmaghan oqigha. Atalghan ózgerister tútas halqymyzdyng ómirine, býkil qoghamnyng bolmysyna ong yqpal etude desek, artyq bolmas», - dedi.

Memleket basshysy: «Endi aldymyzda túrghan maqsat – shyn mәninde aibyndy. Biz barshagha birdey mýmkindik beretin, adal enbek pen airyqsha jauapkershilik qasiyetterin joghary baghalaytyn Ádiletti Qazaqstandy qúrugha kiristik.

«Taza Qazaqstan» jalpyúlttyq qozghalysyn qolgha aldyq, sonyng arqasynda azamattarymyzdyng boyynda jana etika men mýlde jana sipattaghy bitim-bolmys qalyptasa bastady.

Biz jasampaz әri janashyl últ retinde týbegeyli janghyru jolyna bet búrdyq. Reformalarymyzdyng eng basty bóligi, búl – Konstitusiyanyng qabyldanuy. Azamattarymyz jalpyúlttyq referendumgha belsendi qatysyp, óz tandauyn jasady. Qazaqstannyng jana Konstitusiyasy zandy kýshine endi. Konstitusiyada elimizding maqsat-múraty men bolashaqtaghy beynesi aiqyn kórinis tapty. Qazaqstannyng Egemendigi men Tәuelsizdigi, jerimizding tútastyghy, azamattarymyzdyng zandy qúqyqtary men bostandyqtary memleketting qasterli qúndylyghy dep tanyldy.

Qoghamda Zang men Tәrtipti ornyqtyru, jalpyúlttyq birlikti bekemdeu, halyqtyng әl-auqatyn arttyru búljymas qaghidat retinde bekitildi. Adam kapitalyn, bilim men ghylymdy, innovasiyany damytu strategiyalyq mindet dep belgilendi», - dedi.

Preziydent: «Konstitusiya auqymdy ózgeristerding jana, sheshushi kezenine jol ashty. Elimizde memlekettik basqaru jýiesi týbegeyli janghyrdy. Qos palataly Parlamentting ornyna bir palataly Qúryltay kelip, qazirgi tanda zang jobalarymen ainalysuda. Jana mekeme – Qauipsizdik Kenesining Apparaty qúryldy. Eng joghary konsulitativtik organ – Qazaqstan Halyq Kenesi óz júmysyn bastady. Týbegeyli ózgerister qoghamnyng barlyq salasynda jýrgiziletin boldy. Azamattarymyz qazirding ózinde reformalardyng ong yqpalyna, iygiligine kóz jetkizdi.

Qazaqstan reformalarynyng ereksheligi, búl – aldyn ala dayyndalghan jospargha sәikes ishki «temirdey» logikanyng boluy, yaghni, naqty tәrtip pen sabaqtastyqtyng saqtaluy. Sebebi auqymdy ózgerister men ýstirt kózqaras eshqashan birge jýrmeydi, bir-birine kedergi bolady. Búl – zandy nәrse. Osylaysha, týbegeyli reformalar jýrgizu arqyly Qazaqstan jana tarihy ósu, órleu dәuirine qadam basty», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev elimizding songhy jyldardaghy әleumettik-ekonomikalyq jetistikterine toqtaldy.

«Halyqaralyq valuta qory úsynghan boljamgha sәikes, biyl elimizding jalpy ishki ónimi 398 milliard dollar bolady. Al osydan jeti jyl búryn búl kórsetkish 181 milliard dollardyng shamasynda boldy.

2019 jyldan beri ekonomikamyzgha 155 milliard dollar shetel investisiyasy tartyldy. Elimizding syrtqy sauda kólemi 150 milliard dollargha juyqtady.

Altyn-valuta rezervi men Últtyq qor aktivterining kólemi 44 payyzgha úlghayyp, 129 milliard dollardan asty.

«Últtyq qor – balalargha» baghdarlamasy ayasynda 7 millionnan astam balanyng jeke esepshotyna 2,5 milliard dollar audaryldy.

Búl qazirgi buyn ókilderining óskeleng úrpaqtyng qauipsiz bolashaghyna qosyp jatqan bagha jetpes ýlesi desek, shyndyq bolaryna kýmәn joq.

Qazaqstanda aqysyz medisinalyq kómekting kepildik berilgen kólemi naqty bekitilgen. Soghan sәikes azamattarymyzgha 1 mynnan astam medisinalyq qyzmet kórsetiledi. Elimizde әleumettik jaghynan osal toptaghy adamdargha beriletin jәrdemaqynyng 39 týri bar», - dedi Preziydent.

Memleket basshysy: «Songhy jeti jylda elimizde 625 orta jәne iri óndiris orny ashyldy. 3,6 million adam júmyspen qamtyldy.

118 million sharshy metr túrghyn ýy boy kóterdi. 36 myng shaqyrym avtokólik joly jәne 5 myng shaqyrym temirjol salynyp, jóndeldi.

Qazaqstan tabighy resurstar men siyrek kezdesetin metaldar, yaghny uran, múnay, kómir, titan, altyn, hrom, mys, volifram, kobalit, vanadiy jәne taghy basqa asa manyzdy miyneraldar qory boyynsha dýnie jýzindegi kóshbasshy elderding biri sanalady. Ózderiniz bilesizder, atalghan qúndy resurstargha әlemdik súranys óte joghary», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev «Halyqtyq qúrylys» kezinde salynatyn әrbir nysan, әrbir ghimarat júrtymyzdyng iygiligine qyzmet etetinin aitty.

«Jalpy, osy kýnge deyin elimiz kóptegen tabysqa qol jetkizdi. Biraq biz múnymen toqtap qalmaymyz. Árdayym biyik maqsattargha úmtylamyz.

Men biylghy Joldauymda «Halyqtyq qúrylys» jalpyúlttyq baghdarlamasyn jariyaladym. Aldaghy jyldarda tútas el aumaghynda kóptegen balabaqsha, mektep, emhana, sport keshenderi, onaltu mekemeleri, jastargha arnalghan shygharmashylyq ortalyqtary, teatrlar, әuejaylar, vokzaldar, joldar jәne basqa da manyzdy nysandar salynady.

Tәuelsiz Qazaqstannyng tarihynda bir mezette býkil aimaqty, barlyq salany qamtityn múnday auqymdy qúrylys búryn-sondy bolghan joq. Búl biregey baghdarlama halyqtyng әl-auqatyn jaqsartugha, kәsipkerlikti damytyp, ekonomikany órkendetuge airyqsha serpin bermek. Qysqasha aitqanda, búl – «barsha júrtymyzgha arnalghan naghyz halyqtyq joba, yaghni, keng auqymdy qúrylys».

Sebebi «Halyqtyq qúrylys» kezinde salynatyn әrbir nysan, әrbir ghimarat júrtymyzdyng iygiligine qyzmet etedi. Óndiris oryndary men kәsipkerler ýshin zor mýmkindikter payda bolady. Júmys oryndary ashylady. Qysqasy, «Qúrylys jәne taghy da qúrylys» qaghidaty Qazaqstannyng jalpyúlttyq úranyna ainalady.

Baghdarlama ayasynda әleumettik nysandarmen qatar, atom, su jәne jylu elektr stansalary, derekterdi óndeu ortalyqtary salynady», - dedi Memleket basshysy.

Memleket basshysy «Halyqtyq qúrylys» joghary bilim jýiesine de zor jauapkershilik jýkteytinin aitty.

«Jalpy, auqymdy qúrylys jýrgizu, sifrlyq ekonomika qúru, logistika infraqúrylymyn damytu, jasandy intellektini barlyq salagha engizu – últymyzdyng bolashaqqa úmtylysyn aiqyndaytyn asa manyzdy mindetter. Búl júmystyng bәrin sapaly oryndau ýshin, eng aldymen, kәsiby dayarlyghy joghary, bilikti mamandar, tipti, jana mamandyq iyeleri qajet bolady. Demek «Halyqtyq qúrylys» joghary bilim jýiesine de zor jauapkershilik jýkteydi. Ghylym salasy búl auqymdy ózgeristerge tolyq dayyn boluy kerek dep sanaymyn. Sondyqtan býgingi jiynnyng óte ózekti ekeni anyq», - dedi Preziydent.

Preziydent Qazaqstan adam kapitalyna basymdyq berip, naqty strategiyalyq tandauyn jasaghanyn aitty.

«Dýnie jýzi elding mәrtebesi men orny ziyatkerlik quatyna jәne innovasiyalyq qabiletine qarap anyqtalatyn jana kezenge qadam basty. Jahanda talanttar men tehnologiyalar ýshin bәsekelestik kýsheydi. Osynday zamanda Qazaqstan adam kapitalyna basymdyq berip, naqty strategiyalyq tandauyn jasady. Yaghni, biz, eng aldymen, otandyq jәne sheteldik bilikti mamandy joghary baghalaymyz.

Jana Konstitusiyamyzda bilim, ghylym jәne innovasiyany últymyzdyng keleshek damuynyng strategiyalyq dingegi retinde bekittik. Býgingi forumgha qatysyp otyrghan ardaqty ghylymy qauym ókilderi, uniyversiytetter basshylary men halyqaralyq seriktester bizding jana strategiyamyzdy múqiyat saralap, asqaq múratymyzdyng janashyl ruhyn layyqty týrde baghalaytynyna senimdimin», - dedi Ol.

Qasym-Jomart Toqaev ghylymdy qarjylandyru kólemi aitarlyqtay úlghayyp, 590 million dollargha jetkenin tilge tiyek etti.

«Bilimge negizdelgen ekonomika qúru azamattarymyzdyng úzaqmerzimdi konstitusiyalyq mindetine ainaldy. Qazirgi jәne odan keyingi ýkimetter ony tiyisti dengeyde oryndaugha tiyis. Býginde Qazaqstanda 132 uniyversiytet bar. Onda 800 mynnan astam student bilim alady. Songhy jeti jylda Ýkimet bilim beru granttaryna bólgen qarjynyng kólemi eki ese kóbeyip, 3,4 milliard dollargha jetti. Sonday-aq údayy artyp kele jatqan súranysty óteu ýshin elimizde 281 student jataqhanasy boy kóterdi. Búl sharua aldaghy uaqytta da jalghasady. Búdan bólek, songhy jyldary elimizdegi ghylymdy qarjylandyru kólemi aitarlyqtay úlghayyp, 590 million dollargha jetti», - dedi Preziydent.

Memleket basshysy elimizde 11 memleketting jetekshi uniyversiytetteri óz filialdaryn ashtqanyn aitty.

«Joghary bilim beru jýiesindegi halyqaralyq yqpaldastyqty damytu, ghylymy baylanysty terendetu – qazirgi zaman talaby. Biz búl mәselege airyqsha mәn beremiz. Qazaqstanda osy saladaghy halyqaralyq strategiyalyq seriktestik turaly 40 kelisim iske asyrylyp jatyr. Elimizde 11 memleketting jetekshi uniyversiytetteri óz filialdaryn ashty. Osy bilim ordalarynda 12 mynnan astam student oqidy, sonday-aq 1,5 myngha juyq oqytushy júmys istep jatyr. Olardyng qatarynda shetelden kelgen 600-den astam professor bar. Qazaqstan osy aimaqta alghashqy bolyp Europadaghy Lissabon jәne Aziya-Tynyq múhity aimaghyndaghy Tokio konvensiyalaryna qosyldy. Búl – qazirgi әl-Faraby atyndaghy Qazaq últtyq uniyversiytetining rektory, búrynghy Bilim jәne ghylym ministri, elshi Janseyit Týimebaevtyng arqasy. Sonyng nәtiyjesinde endi Qazaqstan uniyversiytetterining diplomdary Batys jәne Shyghys elderinde moyyndalatyn boldy.

Sonymen qatar qazir Qazaqstanda bilim alghysy keletin shetel jastarynyng sany da kóbeyip jatyr. Byltyr elimizde basqa memleketterden kelgen 31 myng student oqyp jatqanyn aitqan edim. Qazir olardyng sany 41 myngha jetti. Sonyng ishinde 8 mynnan astam student Qazaqstannyng qarjylay qoldauymen bilim aluda. Búl – Tәuelsizdik jyldary ishindegi eng joghary kórsetkish.

2029 jylgha qaray 100 myng shetel studentin tartu oiymyzda bar. «Qazaqstanda bilim al!» degen últtyq bastamamyz osy mindetti iske asyruda manyzdy ról atqarady dep senemin», - dedi Toqaev.

Preziydent: «Bizding strategiyalyq maqsatymyz – elimizdi Ortalyq Aziyadaghy akademiyalyq habqa ainaldyru», - dedi.

«Biz keyingi uaqytta qol jetkizgen birqatar jetistigimizdi maqtan tútamyz. Mәselen, 18 uniyversiytetimiz biylghy QS World University Rankings tizimine endi. Sonymen qatar Qazaqstannyng 10 joghary oqu orny 2027 jylghy Times Higher Education reytingine qosyldy. 2026 jylghy Jahandyq innovasiya indeksinde Qazaqstan aimaq elderi arasynda eng joghary kórsetkishpen kósh bastap, ornyqty ósim kórsetip keledi. Alayda jahandyq bәsekelestik qyzghan kezende bizge arqany kenge salugha bolmaydy.

Qazaqstan joghary bilimnin, ghylymnyng jәne halyqaralyq akademiyalyq yntymaqtastyqtyng ónirlik ortalyghy retindegi pozisiyasyn dәiekti týrde nyghaytudy kózdeydi. Bizding strategiyalyq maqsatymyz – elimizdi Ortalyq Aziyadaghy akademiyalyq habqa ainaldyru, jahandyq bilim naryghynyn, әsirese, ózekti әri sapaly bilim naryghynyng bir bóligi bolu. Ghylym men bilimde jattandylyqqa, formalizmge jol beruge, sayyp kelgende, ózindi aldaugha bolmaydy», - dedi Ol.

Qasym-Jomart Toqaev: «Qazir auqymdy úiymdastyru júmystarynyng birinshi kezeninen óttik dep aitugha bolady. Osyghan baylanysty ministr Sayasat Núrbekke rizashylyghymdy bildiremin. Álemning jetekshi oqu oryndarymen jemisti seriktestik ornatyp, kóptegen sheteldik uniyversiytetting filialdaryn ashtyq. Bilim beru men ghylymi-innovasiyalyq infraqúrylymdy janghyrtu bastaldy.

Elimizde M. Lomonosov atyndaghy Mәskeu memlekettik uniyversiytetining filialy úzaq jyldar boyy jemisti júmys istep keledi. Oqu orny Qazaqstan men Reseyding bilim-ghylym salasyndaghy tiyimdi yntymaqtastyq alanyna ainaldy. Jaqynda atalghan filialdyng ashylghanyna 25 jyl boldy. Mereytoylyq datagha oray bilim oshaghyna barynsha qolayly, manyzdy mindetterdi oryndaugha beyimdelgen jana oqu korpusy paydalanugha berildi. Byltyr Astanada Mәskeu memlekettik halyqaralyq qatynastar institutynyng filialy esigin aiqara ashty. Irgeli oqu ornynyng ókildigi diplomatiya, ekonomika men sifrlyq tehnologiya baghyttarynda súranysqa ie mamandar dayarlaugha kirisip ketti. Astana qalasynda institutqa arnalghan jana ghimarat salu qolgha alyndy», - dedi.

Memleket basshysy: «M. Qozybaev atyndaghy Soltýstik Qazaqstan uniyversiyteti men Arizona uniyversiytetining seriktestigi ayasynda zamanauy oqu-zerthana korpusy men jataqhana boy kóterdi. Biyl birlesken oqu baghdarlamasyn ayaqtaghan alghashqy týlekter birden Qazaqstan jәne Amerika uniyversiytetterining diplomyna ie boldy. Sonday-aq Qazaqstanda Kardiff uniyversiytetining filialy qyzmetin bastady. Búl – britaniyalyq joghary oqu ornynyng alghashqy halyqaralyq kampusy. Búdan bólek, Koventry uniyversiyteti, Mәskeu injenerlik fizika instituty, Beyjing til jәne mәdeniyet uniyversiyteti, Qytaydyng Soltýstik-Batys poliytehnikalyq uniyversiyteti siyaqty oqu ordalaryna arnalghan kampustar salynyp, keneytilip jatyr. Iri qalalarymyzda atom salasyna, jasandy intellekt pen kreativti industriya baghyttaryna keleshek mamandar dayarlau jolgha qoyyluda.

Sonymen qatar әlemdik dengeydegi sapaly bilim basqa ónirlerge de qoljetimdi boluy kerek dep sanaymyz. Sondyqtan sheteldik filialdardy ornalastyratyn jerdi tandaghan kezde oblystardyng salalyq mamandanuy men kadrlyq qajettiligi eskeriledi. Bir sózben aitqanda, qúrmetti qonaqtar, әriyne, sizderding kómekterinizben halyqaralyq akademiyalyq seriktestikting myqty bazasyn qúrdyq. Ol ýshin barsha әriptesterimizge jәne dostarymyzgha rizashylyghymyzdy bildiremiz», - dedi.

Preziydent: «Endi men bilikti kadrlar, ghylymy jetistikter jәne innovasiyalar arqyly elimizde әlemdik dengeydegi bilimdi ornyqtyru jóninde mindet qoydym. Akademiyalyq habty damytudyng ekinshi kezeninde biz belsendi ghylymy yntymaqtastyqqa, birlesken zerthanalar ashugha jәne serpindi tehnologiyalyq jobalardy jýzege asyrugha basa mәn berudi josparlap otyrmyz. Osy orayda, biz jetekshi sheteldik uniyversiytetterge barynsha qolayly jaghday jasaugha jәne ghylymiy-zertteu baghytyndaghy jahandyq yntymaqtastyq ayasyn keneytuge airyqsha nazar audaramyz», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Jemqorlargha eshqanday ayaushylyq nemese raqymshylyq bolmaydy», - dep aitty.

«Qazaqstan senimdi seriktes retinde Konstitusiyadaghy «Zang jәne Tәrtip» qaghidatynyng túraqty, boljamdy әri ashyq ortanyng berik negizine ainaluyn qamtamasyz etedi.

«Zang jәne Tәrtip» – jay ghana memlekettik sayasattyng bir qaghidaty emes. Ol – mening Ádiletti Qazaqstan qúru jolyndaghy asqaq múratymnyng arqauy, ózegi desem bolady. Elimizde jýrip jatqan jan-jaqty sayasy jәne әleumettik-ekonomikalyq reformalar әdildik, otanshyldyq, toleranttylyq, enbekqorlyq, shygharmashylyq, zayyrlylyq jәne progress qúndylyqtarymen astasyp, bite qaynasyp jatyr.

Konstitusiyamyzda zang men sot aldynda bәri teng ekenin anyq jazu arqyly osy ózgeristerding nәtiyjesin bekemdey týsemiz. Osy rette sybaylas jemqorlyqpen ymyrasyz kýres jýrgizemiz. Búl – bizding tabandy ústanymymyz. Búghan deyin aitqanymday, jemqorlargha eshqanday ayaushylyq nemese raqymshylyq bolmaydy.

Jemqorlyq – kez kelgen memleket ýshin ýlken zaual. Óitkeni halyqtyng senimine selkeu týsiredi, el damuyna kedergi keltiredi jәne jýrgizilip jatqan reformalardyng nәtiyjesin joqqa shygharady. Sondyqtan mening ústanymym ózgermeydi: kinәlilerding eshqaysysy zang jýzindegi jauapkershilikten sytylyp kete almaydy. Oghan lauazymy da, sinirgen enbegi de, tipti yqpaldy «qamqorshylary» da kómektespeydi. Zang aldynda bәri birdey bolugha tiyis. Sonda ghana biz reformalardy sonyna deyin jetkizip, el-júrtymyzdyng ýmitin aqtay alamyz», - dedi Preziydent.

Memleket basshysy: «Halyq senimin arttyrugha batyl týrde kiristik. Sondyqtan әlemning mandayaldy uniyversiytetterimen ózara tiyimdi seriktestikti nyghaytugha mol mýmkindigimiz bar.

D.Serikbaev atyndaghy Shyghys Qazaqstan tehnikalyq uniyversiytetining tәjiriybesi – ortaq mindetterdi oryndap, eleuli nәtiyjege qol jetkizuge bolatynyna aiqyn dәlel.

2023 jyly atalghan oqu ornynda Tyaniszini kәsiby uniyversiytetimen seriktestik negizinde elimizdegi alghashqy Lu Bani sheberhanasy ashyldy. Býginde osynday sheberhanalar Astana men Almaty qalalarynda da júmys istey bastady.

Atalghan tabysty tәjiriybeni ekonomikamyzdyng iygiligi ýshin keninen taratyp, injiniring, tehnologiya, sifrlandyru jәne tabighy resurstar, sonyng ishinde siyrek jer metaldary men asa manyzdy miyneraldar salalaryna basa mәn bergenimiz jón.

Sondyqtan bizge industriyalyq jәne basqa da seriktesterdi kez kelgen qauip-qaterden qorghap, jobalardyng tikeley naryqqa shyghuyn qamtamasyz etetin keshendi qarjylay qoldau jýiesin qalyptastyru kerek», - dedi.

Preziydent: «Taghy bir manyzdy mәsele. Býginde Qazaqstanda ýsh iri qala bar. Sonyng ishinde Astana men Almaty elimizding ziyatkerlik, ghylymy jәne mәdeny ortalyghy bolyp sanalady. Sebebi búl qalalarda Qazaqstandaghy jetekshi últtyq uniyversiytetter ornalasqan.

Endigi kezekte Shymkent qalasyn ontýstik aimaqtaghy iri ghylym jәne bilim ortalyghy retinde damytudy kózdep otyrmyz. Qazirding ózinde naqty qadamdar jasaldy. Shaharda Arizona shtaty uniyversiytetining (Arizona State University) bilim beru baghdarlamasy jýzege asyrylyp jatyr.

Sonday-aq Týrkiyanyng Gazy uniyversiytetining filialy ashyldy. Býgingi forumgha búl uniyversiytetting rektory, professor Ugur Unal qatysyp otyr. Býgin sóz sóiledi. Sizge rizashylyghymyzdy bildiremiz. Búl júmysty odan әri jandandyryp, Shymkentting ghylym jәne bilim salasyndaghy әleuetin kýsheyte týsuimiz qajet.

Men halqymyzdyng zanghar jazushysy Múhtar Áuezov atyndaghy Ontýstik Qazaqstan uniyversiytetine últtyq mәrtebe beru turaly sheshim qabyldadym.

Áuezov uniyversiyteti – aimaqtaghy eng iri joghary oqu orny. Shahardaghy әrbir besinshi student osy uniyversiytette oqidy. Últtyq mәrtebe bilim ordasymen qatar, qúzyrly ministrlikke de zor jauapkershilik jýkteydi.

Sondyqtan Múhtar Áuezov atyndaghy Ontýstik Qazaqstan uniyversiyteti sapaly bilimnin, tereng ghylymnyng oshaghy, aimaqtyng ziyatkerlik ortalyghy bolugha tiyis», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev joghary bilimning keleshektegi damuy jasandy intellekt tehnologiyalarymen tyghyz baylanysty ekenine toqtaldy.

«Qazaqstan barlyq salagha jasandy intellektini engizudi qolgha aldy. Búl rette ghylym jәne bilim salalaryna basymdyq beriledi.

Men 2026 jyldy «Sifrlandyru jәne jasandy intellekt jyly» dep jariyaladym. Qazaqstan «Jasandy intellekt turaly» zang qabyldady, Sifrlyq kodeksti bekitip, Jasandy intellekt jәne sifrlyq damu ministrligin qúrdy. Biz Jasandy intellektini qauipsiz jolmen әri jauapkershilikpen damytudy kózdeytin «Vashington modelin» qoldadyq. Ol BÚÚ ayasynda jasandy intellektini retteuding jahandyq erejelerin әzirleuge negiz bolady.

Zertteushi ghalymdarymyz KazLLM jәne AlemLLM dep atalatyn últtyq til modeliderining basty elementterin jasap shyghardy.

Biyl qazan aiynda Qazaq AI Research University júmysyn bastady. Búl – elimizdegi jasandy intellekt zertteulerine mamandanghan alghashqy bilim ordasy.

Sonymen qatar studentterding JY salasyndaghy daghdylaryn qalyptastyrugha, tehnologiyalyq kәsipkerlikti damytugha jәne DeepTech-startaptargha qoldau kórsetuge arnalghan AI-Sana baghdarlamasy qolgha alyndy», - dedi Preziydent.

Preziydent: «Biz NVIDIA kompaniyasymen jemisti yntymaqtastyqty jolgha qoydyq. Aty anyzgha ainalghan kórnekti injener Djensen Huang myrzagha jaqynda Astanagha arnayy kelgeni ýshin alghys aitamyn.

OpenAI kompaniyasymen seriktestik nәtiyjesinde elimizdegi barlyq joghary oqu oryndarynyng ústazdary ChatGPT Edu arnauly chat-botyn erkin paydalanu mýmkindigine ie boldy.

Stenford uniyversiyteti, Massachusets tehnologiyalyq instituty (MIT), Berkly jәne Karnegy Mellon uniyversiytetterindegi sarapshylardyng qoldauymen studentterimiz 22 mynnan astam jobany jasap shyghardy.

JIY-men baylanysty jýzdegen sheshim biznes, densaulyq saqtau, energetika jәne auyl sharuashylyghy salalaryna engizilip jatyr. Satbayev Technical University men Gonkong qalalyq uniyversiyteti arasyndaghy yntymaqtastyq ta osy salada aitarlyqtay nәtiyje әkeldi. Búl rette Ngay myrzanyng jasandy intellekt salasyndaghy әzirlemelerdi óndiriske engizu turaly bastamasyn tolyq qoldaymyn», - dedi.

Preziydent elimizding tehnologiyalyq derbestikke jetui bilim-ghylymnyng órkendeuine tikeley baylanysty ekenin aitty.

«Býgingi forum ayasynda Ghylym jәne joghary bilim ministrligi men Birikken Últtar Úiymy uniyversiyteti Qazaqstandaghy ónirlik zertteu habyn ashu turaly kelisimge qol qoyady. Búl – aituly jetistik. BÚÚ uniyversiytetining ókildigin Almatyda ornalastyru Qazaqstannyng ghylymy mýmkindigi әlemdik dәrejede moyyndalghanyna dәlel bolady, sonday-aq basqa da bilim beru mekemelerimen jәne ghylymy úiymdarmen halyqaralyq yntymaqtastyqty damytugha jol ashady. Osylaysha, biz uniyversiytetterimizding әleuetin nyghaytyp, quatty akademiyalyq ortanyng qalyptasuyna tyng serpin beremiz.

Byltyrghy forumda «Myqty uniyversiytetter – keleshekting kepili» dep aitqan edim. Shyn mәninde elding tehnologiyalyq derbestikke jetui eng aldymen, bilim-ghylymnyng órkendeuine tikeley baylanysty. Sondyqtan biz jastarymyzdyng sapaly bilim alyp, ghylymy zertteulermen alansyz ainalysuyna jәne óz iydeyalaryn jýzege asyruyna barynsha jaghday jasauymyz kerek. Últtyng ziyatkerlik qarymy men qabiletin ashu túrghysynan múnyng manyzy zor. Biz Konstitusiyamyzda aiqyndalghan qaghidattardan ainymay, órkendegen, keleshekke senimmen kóz tikken әri gýldengen memleket qúrudy jalghastyramyz», - dedi.

Qasym-Jomart Toqaev: «Ghylym – tútas adamzattyng iygiligine qyzmet etetin tendessiz qúndylyq. Sondyqtan bilimde shekara joq, bolmaugha da tiyis. Osy túrghydan alghanda, Qazaqstan barlyq elmen ziyatkerlik baylanysty úlghaytugha údayy basa mәn beredi. Búl rette elimizding bilim jәne ghylym salasyn damytugha eleuli ýles qosyp kele jatqan uniyversiytet basshylaryna, ghalymdargha, oqytushylargha jәne barsha әriptesterimizge taghy da alghys aitamyn. Aldaghy uaqytta da birlesip kóptegen ozyq bastamalardy jýzege asyryp, ózara paydaly baylanystarymyzdy jana dengeyge kóteremiz dep senemin», - dedi.

Abai.kz

0 pikir